"بە شمشێرێکی کولەوە نیشتمانەکەت راو دەنێن"

Kurdane.com

چەند دێڕێک سەبارەت بە هێرشەکەی تورکیە بۆ رۆژاوا 

هوشیار محمودی

 

"ئه‌م بناره‌

تا دێت ته‌نگتر ده‌بێته‌وه‌!

ئه‌مشه‌‌و ته‌رمی‌ چه‌ند تیشکی­ترمان چاند؟

چه‌ند په‌ڵه‌هه‌وری‌ سه‌ركه‌شمان

له‌ ئاسۆڕا

به‌ره‌و بنار تل كرده‌وه‌؟

چه‌ند سروود ‌و

        لوتكه ‌‌و

         خه‌ونمان

           داگیرساند؟

ئه‌م بناره‌

تا دێت ته‌نگتر ده‌بێته‌وه‌. "

١-هێرش بۆ عەفرین تەنیا بۆ عەفرین نیە بەڵکوو سەرەتای هێرشێکی درێژخایەن بۆ هەموو رۆژئاوایە؛ واتە هێرشە بۆ پێکهاتەیەکی سیاسی دیمۆکراتیک چونکوو تورکیە دوای ئەوەی لە قسەکانی تیلرسۆن بۆ دامەزراندنی هێزی سنوورپارێزی ٣٠٠٠٠ کەسی بۆ سووریە (کە ی.پ.گ. تێیدا نەک هەر بە ڕەسمی دەناسرا بەڵکوو بگرە بەهێزترینی دەبوو) هیوابڕاو بوو دەستی دایە ئەم هێرشە.

٢-کشانەوە لە عەفرین سەرەتای کشانەوەی بە شێنەیی بە تەنیا نیە لە جوگرافیایەکی دیاریکراو بەڵکوو کشانەوەیە لە دەسکەوتێکی مێژوویی کورد چونکوو تورکیە گرفتەکەی لەگەڵ عەفرین نیە بەڵکوو لەگەڵ کیانەکەی رۆژاوایە کە ئەو هێزە ٣٠٠٠٠ کەسییە مژدەی پاراستنی و سەقامگیرکردنی دەدات. سەقامگیری عەفرین و پێکهاتەیەکی دیمۆکراتیک واتە ناسەقامگیری نەک هەر تورکیە بەڵکوو گشت پێکهاتە نادیمۆکراتیککەکان لە درێژماوەدا. لە گۆترە نیە کە روسیە وا هاسان کشایەوە لە سوریە.

٣-کشانەوەی سوریە جیالەوەی رەگی لەو وتانەی تیلەرسۆندا بوو کە وتی ٢٠٠٠ راوێژکارو شارەزای سەربازی لە سوریەدا دەهێڵنەوە و هێزی ٣٠٠٠٠ کەسی سنوورپارێز پێک دەهینن کە زۆربەی لە ی.پ.گ. پێکهاتوون، هەبوو هاوکات جۆرێ لابردنی سەرنجی جیهان بوون لە سەر ئێران کە روسیا پێی خۆش بوو. دامرکاندنی راپەڕینەکەی پێ خۆش بوو. بەلەبەرچاوگرتنی ئەوەیکە روسیا لەلایەکەوە کشایەوە و رێ بۆ هێرشەکەی تورکیە خۆش کرد و لەلایەکیتریشەوە رایگەیاندوە کەوا کوردی رۆژاوا بانگهێشت کراوە بۆ 'کۆنگرەی ئاشتی سۆچی' لە ٢٩/٣٠ ژانیڤاری، سیاسەتی روسیا لاوازکردنی کوردە تاکوو لەم کونفرانسەدا لە چوارچێوەی سوریای یەکگرتوودا خۆی پێناسەبکاتەوە و واز لە 'بیردۆژی کانتۆن' بهێنێ. ئەوەش بە دڵی تورکیە نیە کە دەیهەوێ ی.پ.گ. نەک هەر بەشدار نەبێ بەڵکوو وەک لایەنی تیرۆر پێناسە بکرێت کە بە ئاشکرا دژی سیاسەتەکەی ئامریکاشە.

٤-شکستی عەفرین و رۆژاوا شکستی کورد نیە بە تەنیا بەڵکوو گیرسان و دەڵەمەکردنی فاشیزمە لە تورکیا کە دواجار زایەڵەی لە رۆژاوا و بەمجۆرە لە هەموو کوردەواوری دەزرینگێتەوە. ئەوەش واتە نسکۆی دیمۆکراتیزەبوونەوەی رۆژهەڵاتی ناوەڕاست کە هێزەکوردییەکان رۆڵی بنەڕەتی تێدا دەگێڕن. بەم پێیە هێرشی تورکیە دەبێ شەرمەزار بکرێت نەک لە ڕووی مرۆییەوە بە تەنیا بەڵکوو لە ڕووی سیاسی و مێژووییەوە.

٥-بێگومان دەسکەوتەکانی رۆژاوا تازە وەک دەسکەوتی مرۆیی تۆمار کرا و کشانەوە لێی نەک بۆ خەڵکی سوریە بەڵکوو بۆ دۆنیاش جێی قبووڵ کردن نیە و بەرگری و خۆڕاگری خەڵکی رۆژاوا جارێکیتر سەرنجی دونیا بۆ لای کورد رادەکێشێ و تورکیا وەک داگیرکەری سوریە شەرمەزار دەکرێ.لەلایەکیترەوە پێدەچێ تورکیە لە رۆژاوی وەرگرێتەوە و بیفرۆشێتەوە بە حکوومەتی بەشار کە هەم لە ڕووی ناوخۆییەوە دەسکەوتێک بۆ خۆی مسۆگەر بکات و هەم لە ڕووی دەرەکییەوە: چ سوریە و چ ئێران و بەمجۆرە روسیەش. هەموو ئەمانەش وا دەکات کە ئامریکا و  بەمجۆرە وڵاتانی خۆراوا دەست نەهێڵن تورکیە بچێتە بەرەی روسیا و ئێران. بە واتایەکیتر هاوکارییەکانی بۆ رۆژاوا لە شێوازی راستەوخۆوە بگۆڕێت بۆ ناڕاستەوخۆ و لە ڕێی نەتەوە یەکگرتوەکانەوە؛ لە خۆڕا نیە لەپڕ نەتەوە یەکگرتووەکان لەپڕ وەدەنگ هات و نیگەرانی خۆی دەربڕی بۆ سەرهەڵدانی ئەگەری کارەساتی مرۆیی.

٦-بەم پێیە پێ دەچێت ئامریکا پێشبینی ئەوەی کردبێت کە رۆژاوای دیمۆکراتیک بەرگری بکات و بەمجۆرە سەرنجی رای جیهانی رابکێشێت و لە کورت ماوەدا چەک و تەقەمەنی بفرۆشێت بە رۆژاوا (بۆ بووژانەوەی ئابووری خۆی) و لەلایەکیترەوە لە درێژماوەشدا هەردوولا ناچار بە سازان بکات. ئەمە هاوکاتە لەگەڵ:

٧-زمانگۆڕینی بەرپرسانی ئامریکای هاوپەیمانی رۆژاوای کوردستان؛ لە هاوکاری نزیکەوە بۆ بێدەنگی و دواتر هاوتەریبی لەگەڵ هێرشەکە و تەنانەت دواجار مامەڵەی ئاشکرا وەک لە قسەکانی ٢٣ی ژانیڤاری تیلێرسۆن_لە voanews.com_دا دەرکەوت کە وتی: دەبێ کاربکەین بۆ ئەوەی نیگەرانییەکانی تۆرکیە بڕەوێنینەوە ئەویش بەشێوەیەکی وا کە تورکیا رازی بێت؛ تورکیاش _لە theguardian.com_ وتوویەتی: "ئەوە هێزی تێرۆرە نەک سنوورپارێز و هەوڵی ئێمە ئەوەیە کە بیخنکێنین پێش ئەوەی لە دایک بێت". بەم پێیە قسەکانی لاڤرۆف_defensepost.com _ کە وتی: قسەکانی تیلەرسۆن بۆ پێکهێنانی هێزی سنوورپارێزی رۆژای کوردستان یان گێلانەیە یان هەڵخڕاندنی زیرەکانەیە، راست بوو: واتە راست بوو کە قسەکانی تیلەرسۆن گێلانەیە؛ بەڵام گێلانە بوو بەو مانایە کە پێی وا نەبوو تورکیا هێن تووڕە دەبێ کە پاڵ بە رووسیاوە دەدات (با کاتیش بێت) و ئیمپەراتووری ئامریکا تووشی ئاستەنگی دیپلۆماتیک/سیاسی و بەمجۆرە ئابووریش دەکات: ئیمپراتوورەکان سازانی سیاسی و دیپلۆماتیک ناکەن مەگەر ئەوەی پاشخانی ئابووریی و پێکهاتەییان لە تەنگەژەدا چەقیبێت؛ ئیمپراتوورەکان دێر وەئاگا دێنەوە لە ئاست ئەم تەنگەژەدا، وە ئەگەر ئیمپراتووری ئامریکا ئاگاداری ئەم ئاستەنگەیە مانای ئەوەیە لەمێژە ئەم ئاستەنگە لە ئارادایە.

٨-بەڵام بۆ کورد ئەم شەڕە واتایەکی تایبەتیتری هەیە. بەدەر لەوەی عەفرین لە ڕووی ژئیۆپۆلیتیکەوە پێگەیەکی ستراتژیکی بۆ کورد هەیە، لە رووی رۆحی نەتەوەییشەوە پرسی عەفرین گرینگی هەیە. وشیاری نەتەوەیی لەناو کورددا قەت وەک ئێستا لە ترۆپکی خۆیدا نەبووە؛ وشیاریەک کە یەک غرووری سیاسی لە هەناودایە؛ غرووری سیاسییەک کەوا بەشێنەیی بەرز دەبێتەوە و بۆ سەرسەری بڕیاردان نابێت؛ بۆ هاسان سوواندن و داخواراندن نابێت؛ چ بە خەمساردی و چ بە هەڵپەهەڵپەڵپ؛ چ بە ویلۆنتاریسم  (کە بووە هۆی وێرانکاری شارەکانی باکوور لە کاتی هێرشە دڕندانەکانی تورکیادا) و چ بە دترمینیسم کە باشووری سڕ و کڕی هێناوەتە بەرهەم. ئەو غروورە نەتەوەییە ناتوانێ لەبەرابەر ئەم شکستەش لەپاڵ شکستی باکوور و باشوور لە چەند ساڵی پێشوودا تاقەت بێنێ بۆیە جێی خۆیەتی هەموو هێزەکوردییەکان وەک رۆحێکی نەتەوەیی مامەڵە لەگەڵ ئەم دۆخەی رۆژاوادا بکەن و تێکڕا دەنگی ناڕەزایی بەرانبەر ئەم سنووربەزاندنەی تورکیا هەڵبڕن و بەرەنگاری ببنەوە و هەموو هەوڵە سیاسی و دیپلۆماتیکەکانی خۆیان بخەنە گەڕ.

"مرواری‌ گه‌ش دوا پرشنگی‌

زه‌رده‌خه‌نه‌ی‌ پڕ گریانی‌

له‌نێو گه‌رووی‌

پڕ له‌ زه‌رووی‌

ده‌ریایه‌كدا توایه‌وه‌

جارێكی‌ تر

شانۆ پێڵووی‌ لێك نایه‌وه‌."

*ناوونیشانی وتارەکە و چەند پارچە هۆنڕاوەکەش کە لەم وتارەدا هاتوون لە نووسینی شاعیر دکتۆر رەفیق سابیرن. گوڵبژێر و دەسکاری کراون. بە داوای لێبووردن لە کاک دکتۆر.

 

بۆچونەکان

ناردنی بۆچون