کوردانه: رسانههای آمریکایی گزارش دادهاند که دونالد ترامپ، دستکم در مقطع کنونی، دستور توقف حملات هوایی آمریکا به ایران را صادر کرده و از اجرای طرح تشدید عملیات نظامی صرفنظر کرده است. نگرانی از کاهش ذخایر موشکهای رهگیر، محدود شدن اهداف قابل حمله، افزایش هزینههای سیاسی و اقتصادی جنگ و همچنین بالا گرفتن مناقشه درباره غیرقانونی بودن ادامه عملیات بدون مجوز کنگره، از عوامل اصلی این تصمیم عنوان شدهاند.
بر اساس گزارشهای تازه، ایالات متحده و ایران برای دومین شب پیاپی حملات خود را متوقف کردهاند. تهران نیز اعلام کرده است تا زمانی که آمریکا حملات خود را از سر نگیرد، از عملیات تلافیجویانه خودداری خواهد کرد. با این حال، این وضعیت هنوز آتشبس رسمی محسوب نمیشود و بیشتر به یک توقف موقت و شکننده شباهت دارد.
نیویورکتایمز و دیگر رسانههای آمریکایی به نقل از مقامهای دولت گزارش دادهاند که یکی از مهمترین عوامل عقبنشینی ترامپ، نگرانی از کاهش ذخایر موشکهای رهگیر سامانه پاتریوت، تاد و دیگر مهمات پدافند هوایی آمریکا در خاورمیانه بوده است. مقامهای نظامی هشدار دادهاند که ادامه جنگ میتواند توانایی آمریکا برای حفاظت از پایگاهها، نیروها و متحدان خود را بهشدت کاهش دهد.
ژنرال دن کین، رئیس ستاد مشترک ارتش آمریکا، به مقامهای کاخ سفید و پنتاگون هشدار داده است که کمبود موشکهای رهگیر ممکن است حفاظت از نیروهای آمریکایی و متحدان واشنگتن در منطقه را با مشکل روبهرو کند. همزمان، دریاسالار برد کوپر، فرمانده ستاد فرماندهی مرکزی آمریکا، توصیه کرده است بمباران مناطق اطراف تنگه هرمز متوقف شود؛ زیرا بیشتر اهداف تعیینشده مورد حمله قرار گرفتهاند و ادامه این عملیات دستاورد نظامی قابلتوجهی نخواهد داشت.
تغییر رویکرد ترامپ پس از نشست او با مشاوران ارشد، فرماندهان نظامی و اعضای کابینه صورت گرفته است. پیش از این نشست، طرحهایی برای آغاز دور گستردهتری از حملات به ایران آماده شده بود، اما ترامپ روز جمعه به ارتش دستور داد عملیات برنامهریزیشده را متوقف کند. این نخستین بار پس از نزدیک به دو هفته حملات شبانه متوالی بود که آمریکا هدفی را در ایران بمباران نکرد.
بر اساس گزارشها، حمله موشکی ایران به یک پایگاه نظامی آمریکا در اردن نیز نگرانیهای پنتاگون را تشدید کرده است. در این حمله، یک موشک بالستیک از سامانههای دفاعی عبور کرد و سه نظامی آمریکایی کشته شدند. این حادثه بار دیگر آسیبپذیری پایگاههای آمریکا و محدودیت سامانههای پدافندی این کشور در برابر حملات گسترده و همزمان را نشان داد.
ترامپ برای ادامه جنگ به مجوز کنگره نیاز دارد
در کنار ملاحظات نظامی، دولت ترامپ با یک بحران حقوقی جدی نیز روبهروست. بر اساس «قطعنامه اختیارات جنگی» مصوب سال ۱۹۷۳، رئیسجمهوری آمریکا باید حداکثر ظرف ۴۸ ساعت کنگره را از آغاز عملیات نظامی مطلع کند و اگر کنگره جنگ را اعلام نکرده یا مجوز مشخصی برای استفاده از نیروی نظامی صادر نکرده باشد، عملیات باید حداکثر ظرف ۶۰ روز متوقف شود. تنها در شرایط ویژه، برای خروج امن نیروها، امکان تمدید این مهلت تا ۳۰ روز دیگر وجود دارد.
عملیات نظامی آمریکا علیه ایران از ۲۸ فوریه آغاز شد و مهلت اولیه ۶۰روزه در اول مه به پایان رسید. دولت ترامپ در آن زمان مدعی شد که برقراری آتشبس به معنای «پایان خصومتها» بوده و به همین دلیل مهلت قانونی دیگر کاربرد ندارد. با این حال، حقوقدانان و شماری از نمایندگان کنگره این استدلال را رد کردهاند؛ زیرا محاصره دریایی، استقرار نیروها و برخی عملیات نظامی آمریکا ادامه داشته است.
ترامپ پس از ازسرگیری حملات در هفتم ژوئیه، نامه تازهای به کنگره فرستاد و اعلام کرد که دور جدیدی از درگیریها آغاز شده است. دولت او مدعی است که این نامه یک مهلت ۶۰روزه جدید برای انجام عملیات بدون تصویب کنگره ایجاد کرده است. منتقدان میگویند کاخ سفید نمیتواند با اعلام پایان موقت جنگ و سپس آغاز دوباره همان درگیری، ساعت قانونی را هر بار از نو تنظیم کند و اختیار انحصاری کنگره برای صدور مجوز جنگ را دور بزند.
بنابراین، این ادعا که ترامپ بدون هیچ محدودیتی میتواند جنگ را ادامه دهد، با قانون اختیارات جنگی و اختیارات قانون اساسی کنگره سازگار نیست. ادامه بلندمدت جنگ علیه ایران باید با اعلام رسمی جنگ، تصویب مجوز مشخص استفاده از نیروی نظامی یا تمدید قانونی مهلت عملیات از سوی کنگره همراه باشد. با این حال، دولت ترامپ همچنان مدعی است که دور تازه حملات، یک عملیات جدید با مهلت قانونی جداگانه محسوب میشود؛ تفسیری که بهشدت مورد اختلاف است.
مجلس نمایندگان آمریکا روز ۲۳ ژوئیه با ۲۱۴ رأی موافق در برابر ۲۰۸ رأی مخالف، قطعنامهای را تصویب کرد که از ترامپ میخواهد نیروهای آمریکایی را از درگیری با ایران خارج کند، مگر آنکه کنگره ادامه جنگ را رسماً تأیید کند. چهار نماینده جمهوریخواه نیز در کنار دموکراتها به این قطعنامه رأی مثبت دادند. با این حال، سنای آمریکا چند ساعت بعد با ۴۹ رأی در برابر ۴۷ رأی، مانع تصویب قطعنامه مشابهی شد.
پیشتر نیز هر دو مجلس کنگره قطعنامهای درباره توقف مشارکت نظامی آمریکا در جنگ ایران تصویب کرده بودند، اما دولت ترامپ اعتبار الزامآور آن را زیر سؤال برد؛ زیرا این قطعنامه برای امضا یا وتو به رئیسجمهوری فرستاده نشده بود. شماری از حقوقدانان میگویند الزامآور بودن چنین قطعنامهای هنوز از نظر قضایی بهطور قطعی تعیین نشده است.
نگرانی از بحران انرژی و گسترش جنگ
مقامهای دولت آمریکا همچنین نگراناند که ادامه درگیری، متحدان عرب واشنگتن در حاشیه خلیج فارس را از ایالات متحده دور کند و به گسترش جنگ در سراسر منطقه منجر شود. افزایش قیمت نفت و بنزین، کاهش عبور کشتیهای تجاری از تنگه هرمز، تهدید کشتیرانی در بابالمندب، بیثباتی بازارهای جهانی و احتمال گسترش موج پناهجویی از دیگر پیامدهایی است که در ارزیابیهای کاخ سفید مورد توجه قرار گرفته است.
همزمان، مذاکرات ایران و عمان درباره عبور امن کشتیها از تنگه هرمز ادامه دارد. مقامهای آمریکایی گفتهاند ترامپ با توقف حملات، به مذاکرات فرصت داده است؛ اما مایک والتز، نماینده آمریکا در سازمان ملل، تأکید کرده که این توقف به معنای کنار گذاشتن گزینه نظامی نیست و رئیسجمهوری آمریکا همچنان «همه گزینهها را روی میز» نگه داشته است.
استیون چونگ، مدیر ارتباطات کاخ سفید، نیز گفته است ترامپ راهحل دیپلماتیک را ترجیح میدهد، اما در صورت ادامه اقدامات ایران در تنگه هرمز یا حمله به متحدان آمریکا، گزینههای دیگر را برای خود محفوظ میداند.
شان پارنل، سخنگوی ارشد پنتاگون، نیز در بیانیهای اعلام کرد ارتش آمریکا در چارچوب دستورات رئیسجمهوری توانایی اجرای عملیات در هر زمان و مکانی را دارد و از ذخایر تسلیحاتی لازم برای حفاظت از منافع ایالات متحده برخوردار است.
با وجود این اظهارات، توقف دو شب متوالی حملات نشان میدهد که کاهش ذخایر پدافندی، محدود شدن اهداف نظامی، افزایش تلفات، فشار افکار عمومی، پیامدهای اقتصادی جنگ و مناقشه بر سر اختیارات قانونی رئیسجمهوری، دولت ترامپ را ناچار کرده است دستکم بهطور موقت از تشدید جنگ عقبنشینی کند.
در نتیجه، توقف کنونی را نمیتوان پایان قطعی جنگ دانست؛ اما ترامپ برای ادامه یک جنگ بلندمدت و گسترده علیه ایران با مانعی روبهروست که نمیتواند آن را صرفاً با دستور ریاستجمهوری کنار بزند: بر اساس قانون اساسی و قانون اختیارات جنگی آمریکا، تصمیم نهایی درباره ادامه جنگ باید به کنگره بازگردد.