ژنوساید علیه ملت کورد، تنها بخشی از تاریخ نیست که بتوان آن را به گذشته سپرد؛ این جنایت سازمانیافته همچنان در حافظه جمعی، ساختارهای اجتماعی و مسیر دادخواهی بینالمللی حضور دارد. مستندسازی دقیق این جنایات، شرط بنیادین جلوگیری از انکار، تحریف تاریخ و تکرار فجایع مشابه است.
سایت فامپولیتیک در گفتوگویی اختصاصی با خانم دکتر عدالت عمر، مسئول پروژه آرشیو ملی ژنوساید کوردستان (KGNA) و پژوهشگر و فعال حوزه ژنوساید، به بررسی ابعاد مختلف مستندسازی ژنوساید انفال، ژنوساید علیه کوردان ایزدی، نقش اسناد آرشیوی در دادخواهی، گورهای جمعی و چالشهای پیگیری این جنایات در سطح بینالمللی پرداخته است.
فام پولتیک: سالیان متمادی در زمینه آرشیو ژنوساید علیه ملت کورد فعال بودهاید؛ تا کنون چه مقدار از اسناد در این رابطه را جمعآوری کردهاید؟
در طول بیش از بیستوهشت سال فعالیت تخصصی در حوزه مستندسازی ژنوسایدعلیه ملت کورد، موفق به گردآوری مجموعه گستردهای از اسناد تاریخی، حقوقی و میدانی شدهام. این مجموعه شامل بیش از ٤٥ هزار سند رسمی و آرشیوی است که از منابع مختلفی از جمله اسناد دولتی عراق، مدارک حزب بعث و اسناد نظامی، نهادهای امنیتی است. علاوە برآن گزارشهای سازمانهای بینالمللی و حقوق بشری، مدارک مرتبط با گورهای دستهجمعی و همچنین آرشیو ملی بر اساس تاریخ شفاهی بازماندگان و تاریخ مستندات دولتی و تاریخ بصری مانند عکس و فیلم گردآوری شدهاند.
این اسناد، پایه اصلی پروژه آرشیو ملی ژنوسایدکوردستان (KGNA) را تشکیل میدهند که با هدف حفظ حافظه جمعی، تثبیت حقیقت تاریخی، حمایت از فرآیندهای عدالت انتقالی و فراهمسازی منابع معتبر علمی و حقوقی برای پژوهشگران و نهادهای قضایی ایجاد شده است. بخش مهمی از این فعالیت نیز شامل تحلیل علمی، طبقهبندی موضوعی، دیجیتالیسازی اسناد و انتشار آنها در قالب آثار پژوهشی و پلتفرمهای چندزبانه بوده است.
فام پولتیک: این اسناد ژنوساید، پروسههای مختلف ژنوسایدئەنفال را تا چه اندازه پوشش میدهند؟
اسناد گردآوریشده در آرشیو ژنوساید کوردستان، طیف گستردهای از مراحل و ابعاد ژنوسایدئەنفال را پوشش میدهند و امکان بازسازی حقوقی و تاریخی این جنایت سازمانیافته را فراهم میکنند. این اسناد شامل مدارک مربوط به مرحله برنامهریزی و تصمیمگیری سیاسی، صدور فرمانها و دستورالعملهای رسمی، اجرای عملیات نظامی، کوچ اجباری جمعیت غیرنظامی، بازداشت و ناپدیدسازی اجباری، تخریب سیستماتیک روستاها، استفاده از سلاحهای شیمیایی، قتلعام غیرنظامیان و دفن قربانیان در گورهای دستهجمعی است.
علاوه بر این، اسناد مربوط به پیامدهای انسانی، اجتماعی و روانی ژنوسایدئەنفال نیز در این مجموعه وجود دارد که امکان تحلیل جامع تأثیرات بلندمدت این جنایت را فراهم میکند. این گستردگی اسنادی نشان میدهد که ژنوسایدئەنفال نه یک رویداد مقطعی، بلکه یک سیاست سازمانیافته و مرحلهبندیشده برای نابودی بخشی از ملت کورد بوده است.
فام پولتیک: آیا اسناد این آرشیو در محاکم بینالمللی مطرح شدهاند؟
بخش قابل توجهی از اسناد مربوط به ژنوسایدعلیه ملت کورد، بهویژه ژنوسایدئەنفال، در فرآیندهای قضایی و حقوقی مطرح شدهاند؛ با این حال، رسیدگی به این جنایات تاکنون عمدتاً در چارچوب محاکم ملی انجام شده و هنوز یک محاکمه جامع و مستقل در سطح دادگاههای کیفری بینالمللی صورت نگرفته است.
مهمترین مرجع قضایی رسیدگی به این جنایات، دادگاه عالی جنایی عراق بود که با استناد به اصول حقوق کیفری بینالمللی و کنوانسیون منع و مجازات جرم نسلکشی ۱۹۴۸، اقدامات رژیم بعث علیه کوردها را مصداق ژنوسایدتشخیص داد. در جریان این محاکمات، مجموعهای از اسناد رسمی دولتی، فرمانهای نظامی، گزارشهای امنیتی، شهادت بازماندگان و مدارک مرتبط با گورهای دستهجمعی بهعنوان ادله اثباتی مورد استفاده قرار گرفت.
با این وجود، پرونده ژنوسایدکوردها هنوز در سطح دادگاههای کیفری بینالمللی بهصورت جامع مورد رسیدگی قرار نگرفته است. در همین راستا، آرشیف ژنوساید کوردستان تلاش میکند با ساماندهی، دیجیتالیسازی و مستندسازی نظاممند اسناد، زمینه استفاده از آنها را در فرآیندهای عدالت انتقالی، دادخواهی بینالمللی و تثبیت حقیقت تاریخی فراهم سازد.
ادامه دربخش دوم…