کوردانه: آمریکا در ششمین شب پیاپی حملات خود، دهها هدف نظامی، بندری و زیرساختی در جنوب ایران را بمباران کرد؛ حملاتی که به کشتهشدن دستکم هفت نفر در بندر خمیر و تخریب پلها، ایستگاه راهآهن و تأسیسات بندری منجر شده است. ایران نیز حملات موشکی و پهپادی خود را به پایگاهها و تأسیسات آمریکا در بحرین، کویت، قطر، اردن و برای نخستینبار سوریه گسترش داد. همزمان با توقف بخش بزرگی از کشتیرانی در تنگه هرمز، احتمال بستهشدن بابالمندب نیز خطر گسترش جنگ به دو شریان اصلی انرژی جهان را افزایش داده است.
جنگ ایران و آمریکا پس از ششمین شب پیاپی حملات هوایی ایالات متحده وارد مرحلهای خطرناکتر شده است؛ مرحلهای که در آن دامنه حملات از مواضع نظامی و سامانههای دفاعی فراتر رفته و پلها، خطوط راهآهن، فرودگاهها و تأسیسات بندری جنوب ایران را نیز دربر گرفته است.
فرماندهی مرکزی آمریکا، سنتکام، اعلام کرد جنگندهها، پهپادها و ناوهای جنگی این کشور در تازهترین موج حملات، دهها هدف در جزیره قشم و اطراف بندرعباس را با مهمات هدایتشونده هدف قرار دادهاند. به گفته سنتکام، مراکز مراقبت ساحلی، سامانههای پدافند هوایی، تأسیسات لجستیکی نظامی و توان دریایی ایران از جمله اهداف این حملات بودهاند.
با این حال، گزارشهای منتشرشده از داخل ایران نشان میدهد حملات تنها به تأسیسات نظامی محدود نمانده است. رسانههای جمهوری اسلامی از هدف قرار گرفتن پنج پل، ایستگاه راهآهن بندر خمیر، فرودگاه ایرانشهر و بخشهایی از زیرساختهای بندری جنوب کشور خبر دادهاند.
خبرگزاری رسمی جمهوری اسلامی اعلام کرد در حملات آمریکا به پلهای بندر خمیر در استان هرمزگان دستکم هفت نفر کشته شدهاند. یک غیرنظامی نیز در حمله به منطقه پسابندر، در نزدیکی چابهار، جان باخته است. رویترز تأکید کرده که قادر به تأیید مستقل جزئیات این گزارشها نبوده است.
آسوشیتدپرس نیز گزارش داده است حملات آمریکا یک برج مراقبت دریایی در بندر چابهار را فروریخته و پلهای جادهای و راهآهن در استان هرمزگان را هدف قرار داده است. این پلها از مسیرهای ارتباطی بندرعباس با مناطق مرکزی ایران محسوب میشوند و تخریب آنها میتواند علاوه بر جابهجایی تجهیزات نظامی، انتقال کالا و نیازهای غیرنظامی میلیونها شهروند را نیز مختل کند.
در بندر خمیر، گزارشها از حمله به پلهای جادهای و ریلی حکایت دارند؛ زیرساختهایی که بندرعباس و مناطق ساحلی هرمزگان را به لار و استانهای مرکزی متصل میکنند. حمله به این مسیرها نشان میدهد کارزار نظامی آمریکا بهتدریج از هدف قرار دادن توان موشکی و دریایی جمهوری اسلامی به فشار مستقیم بر شبکه حملونقل و تجارت ایران تغییر جهت داده است.
در اطراف قشم و بندرعباس نیز چندین انفجار گزارش شده است. بندرعباس نهتنها بزرگترین بندر تجاری ایران، بلکه محل استقرار تأسیسات مهم نیروی دریایی ارتش و سپاه پاسداران در نزدیکی تنگه هرمز است. رسانههای ایرانی از اصابت پرتابهها به چند نقطه در این منطقه خبر دادهاند، اما ارزیابی مستقلی از میزان خسارتها منتشر نشده است.
گسترش حملات ایران؛ نخستین حمله مستقیم به هدفی در سوریه
ایران نیز بامداد جمعه موج تازهای از حملات موشکی و پهپادی را علیه تأسیسات آمریکا و کشورهای میزبان نیروهای آمریکایی آغاز کرد. ارتش و سپاه پاسداران مدعی شدند مراکزی در بحرین و کویت هدف قرار گرفتهاند.
مهمترین تحول تازه، اعلام حمله به مرکز فرماندهی عملیات ویژه آمریکا در منطقه التنف سوریه است. رسانههای حکومتی ایران گفتهاند این حمله در واکنش به کشتهشدن نیروهای ایرانی در ایرانشهر انجام شده است. در صورت تأیید، این نخستین حمله مستقیم ایران به یک تأسیسات آمریکایی در خاک سوریه در دور تازه جنگ خواهد بود.
ایران همچنین اعلام کرد یک سامانه راداری دریایی در صخرههای سلامه و یک رادار کنترل هوایی آمریکا در منطقه غنم عمان را هدف قرار داده است. آمریکا یا عمان تاکنون جزئیات مستقلی درباره میزان خسارت احتمالی این حملات منتشر نکردهاند.
در قطر، مقامهای این کشور از دو موج حمله موشکی ایران خبر دادند و از ساکنان خواستند به پناهگاهها بروند. وزارت کشور قطر اعلام کرد بر اثر سقوط ترکشهای ناشی از رهگیری موشکها، یک کودک در دوحه زخمی شده است.
بحرین و کویت نیز هدف حملات تازه قرار گرفتند و ارتش اردن اعلام کرد سه موشک پرتابشده از ایران را رهگیری کرده است. همزمان، صدای انفجارهایی در اربیل و سلیمانیه در اقلیم کوردستان شنیده شد که ظاهراً با فعالیت سامانههای پدافندی مرتبط بوده است.
وزارت دفاع کویت پیشتر اعلام کرده بود دهها پهپاد «متخاصم» را در آسمان این کشور شناسایی و رهگیری کرده است. مقامهای کویتی گفتهاند برخی تأسیسات حیاتی خسارت دیده و ترکشها در مناطق مسکونی فرود آمدهاند، اما گزارشی از تلفات انسانی منتشر نشده است.
محاصره دریایی و توقف کشتیرانی در تنگه هرمز
همزمان با گسترش حملات هوایی، رویارویی در دریا نیز شدت گرفته است. ایران بار دیگر محدودیتهای عبور کشتیها از تنگه هرمز را تشدید کرده و آمریکا نیز محاصره بنادر ایران را از سر گرفته است.
بر اساس اعلام سنتکام، نیروهای آمریکایی سه کشتی تجاری را که قصد حرکت بهسوی بنادر ایران داشتند تغییر مسیر دادهاند، یک کشتی را پس از خودداری از اجرای دستورها از حرکت بازداشته و کشتی دیگری را برای بررسی و اطمینان از رعایت محاصره بازرسی کردهاند.
مقامهای آمریکایی میگویند تنگه هرمز برای کشتیهایی که مقصد یا مبدأ آنها بنادر ایران نیست باز است؛ اما گزارشهای دریایی نشان میدهد تردد کشتیها در این گذرگاه حیاتی بار دیگر تا حد زیادی متوقف شده است. برخی نفتکشها سامانههای موقعیتیابی خود را خاموش کردهاند و شماری دیگر ترجیح دادهاند در بنادر یا آبهای امن باقی بمانند.
تهران میگوید همه کشتیها باید از مسیر نزدیک به سواحل ایران عبور کنند و جمهوری اسلامی قصد دارد پس از پایان دوره مذاکرات تعیینشده در تفاهم ماه ژوئن، از کشتیهای عبوری عوارض دریافت کند. واشنگتن در مقابل از کشتیها خواسته است از مسیر جنوبی و نزدیک به سواحل عمان استفاده کنند.
تهدید بابالمندب؛ انتقال جنگ انرژی به دریای سرخ
خطر بزرگتر اکنون از بابالمندب، در ورودی دریای سرخ، ناشی میشود. سه منبع مطلع به رویترز گفتهاند ایران از حوثیهای یمن خواسته است آماده باشند در صورت حمله آمریکا به شبکه برق و زیرساختهای انرژی ایران، مسیر کشتیرانی و انتقال نفت در بابالمندب را مسدود کنند.
بستهشدن احتمالی بابالمندب میتواند بحران را از تنگه هرمز به دریای سرخ گسترش دهد. در این صورت، دو مسیر اصلی انتقال انرژی و تجارت میان آسیا، خاورمیانه و اروپا بهطور همزمان با اختلال روبهرو خواهند شد.
عبدالملک الحوثی، رهبر حوثیهای یمن، مستقیماً از بستن بابالمندب سخن نگفته، اما عربستان سعودی را تهدید کرده است که در صورت ورود به جنگی همهجانبه علیه یمن، فرودگاهها، بنادر و تأسیسات نفتی این کشور هدف موشکها و پهپادهای حوثی قرار خواهند گرفت.
حوثیها معادله احتمالی جنگ را «فرودگاه در برابر فرودگاه، بندر در برابر بندر و محاصره در برابر محاصره» توصیف کردهاند؛ تهدیدی که میتواند عربستان سعودی و دیگر کشورهای حاشیه دریای سرخ را نیز مستقیماً وارد جنگ کند.
تماسهای دیپلماتیک در سایه بمباران
با وجود تشدید بیسابقه حملات، کاخ سفید میگوید ارتباط میان تهران و واشنگتن کاملاً قطع نشده است. کارولین لیویت، سخنگوی کاخ سفید، اعلام کرد ایران همچنان با آمریکا گفتوگو میکند و خواهان رسیدن به توافق است.
لیویت مدعی شد حملات روزهای اخیر به این دلیل انجام شدهاند که ایران تفاهم موقت ماه ژوئن را نقض کرده و به کشتیهای تجاری در تنگه هرمز حمله کرده است. او گفت دونالد ترامپ همچنان برای دیپلماسی آماده است، اما اجازه نخواهد داد حملات به کشتیرانی بدون پاسخ بماند.
ترامپ در عین حال احتمال استفاده از نیروهای زمینی و حتی تصرف جزیره خارک، محل اصلی صادرات نفت ایران، را رد نکرده است. او همچنین تهدید کرده در صورت بازنگشتن تهران به مذاکرات، حملات به نیروگاهها، پلها و دیگر زیرساختهای ایران گسترش خواهد یافت.
ترامپ آزادی دنا کراری، شهروند آمریکایی ـ ایرانی، را «نشانه حسن نیت» تهران توصیف کرده است. قوه قضاییه جمهوری اسلامی این روایت را رد کرده و گفته هیچ زندانی آمریکایی آزاد یا مبادله نشده است. جرد گنسر، وکیل حقوق بشری، گفته کراری در زندان نبوده، اما به اتهام جاسوسی ممنوعالخروج شده بود و اکنون اجازه ترک ایران را یافته است.
افزایش بهای نفت و نگرانی از جنگی طولانی
تشدید جنگ و احتمال اختلال همزمان در تنگه هرمز و بابالمندب، بازارهای جهانی انرژی را بار دیگر متلاطم کرده است. بهای نفت برنت روز جمعه به حدود ۸۴ دلار و ۹۳ سنت و نفت خام آمریکا به حدود ۷۹ دلار و ۷۶ سنت در هر بشکه رسید. هر دو شاخص در طول هفته نزدیک به ۱۲ درصد افزایش یافتهاند.
در آمریکا نیز افکار عمومی چشمانداز روشنی برای پایان سریع جنگ نمیبیند. نظرسنجی رویترز و ایپسوس نشان میدهد ۷۹ درصد آمریکاییها انتظار دارند درگیری نظامی با ایران برای مدتی طولانی ادامه پیدا کند؛ رقمی که در اواخر ماه مارس ۶۵ درصد بود.
تنها ۱۸ درصد پاسخدهندگان پیشبینی کردهاند جنگ در چند هفته آینده پایان یابد و ۳۷ درصد از حملات نظامی آمریکا علیه ایران حمایت کردهاند. شصت درصد نیز انتظار دارند ادامه جنگ باعث افزایش بیشتر قیمت بنزین در آمریکا شود.
پس از فروپاشی آتشبس موقت ماه گذشته، جنگ دیگر تنها نبردی بر سر توان موشکی یا کنترل تنگه هرمز نیست. حمله به پلها، فرودگاهها، راهآهن و بنادر جنوب ایران، گسترش پاسخ تهران به سوریه و کشورهای خلیج فارس و احتمال ورود بابالمندب به بحران، نشان میدهد درگیری بهسرعت در حال تبدیلشدن به جنگی منطقهای با پیامدهای مستقیم انسانی، اقتصادی و امنیتی برای میلیونها نفر است.
