نرگس محمدی، برنده جایزه صلح نوبل، در یکی از نخستین گفتوگوهای خود پس از آزادی موقت از زندان، درباره کتاب تازهاش، شیوه مخفیانه خارج کردن نوشتهها از زندان اوین، وضعیت جسمانیاش پس از آخرین بازداشت و سالهای دوری از فرزندانش سخن گفته است. محمدی به سیانان گفته بخش بزرگی از کتاب با کمک زنان همبندی او از زندان خارج شده و در یکی از انتقالهای اجباری، بیش از ۲۰ دفترچه از نوشتههایش از دست رفته است.
نرگس محمدی در این مصاحبه که از خانهاش در تهران انجام شده، توضیح داده است نوشتن در زندان یک سوی ماجرا بود و بیرون رساندن نوشتهها سوی دشوارتر آن. به گفته او، شماری از زندانیان زن که هنوز نمیتواند نامشان را اعلام کند، نوشتهها را مخفیانه از زندان خارج میکردند. او گفت یکی از دوستانش در یک روز ملاقات تلاش کرده بود تنها سه برگ از نوشتههای او را بیرون ببرد، اما مأموران زندان آنها را ضبط کردند. محمدی تأکید کرد بدون کمک همبندیهایش بیرون بردن بخش عمده این نوشتهها ممکن نبود.
در حادثه دیگری، به گفته محمدی، پس از آنکه مورد ضربوشتم قرار گرفت و به زندان دیگری منتقل شد، بیش از ۲۰ دفترچه از یادداشتهایش ناپدید شد. با این حال او نوشتن را ادامه داد و همین نوشتههای پراکنده بعدها پایه کتاب خاطرات تازهاش با عنوان «A Woman Never Stops Fighting» ــ «یک زن هرگز از مبارزه دست نمیکشد» شد؛ کتابی که انتشار آن در شماری از کشورهای اروپایی در شهریور امسال آغاز شده است.
یکی از بخشهای مهم کتاب به تجربه بازداشت، بازجویی و زندان اختصاص دارد. محمدی در گفتوگو با سیانان گفت در کتاب نام برخی بازجویان و قضات را نیز آورده است. او دلیل این کار را ضرورت مستندسازی آنچه در زندان میگذرد دانست و گفت برای ثبت این وقایع باید روشها و عاملان آنها آشکار شوند تا نام کسانی که مسئول بدرفتاری و شکنجه بودهاند در حافظه زندانیان و بازماندگان باقی بماند.
نرگس محمدی همچنین درباره آخرین بازداشت خود در آذرماه گذشته گفت هنگام دستگیری از سوی نیروهای امنیتی مورد ضربوشتم قرار گرفته و ضرباتی که به سرش وارد شده مشکلات جسمانی متعددی برای او ایجاد کرده است. او پس از بازداشت حدود دو ماه در سلول انفرادی نگهداری شد و به گفته خودش در این مدت اجازه تماس تلفنی، ملاقات با خانواده یا دسترسی به وکیل نداشت. کمیته نوبل نروژ نیز در زمستان گذشته با استناد به گزارشهایی که آنها را معتبر خوانده بود، نسبت به وضعیت جسمانی او ابراز نگرانی کرده بود.
نرگس محمدی محروم کردن زندانیان از درمان پزشکی را یکی از ابزارهای فشار حکومت توصیف کرد. او گفت تأخیر یا جلوگیری از درمان میتواند سلامت زندانیان را بهشدت به خطر اندازد و در مواردی به مرگ آنان منجر شود؛ مرگهایی که او از آنها به عنوان نوعی «اعدام خاموش» یاد کرد. محمدی گفت خودش نیز بارها از دسترسی به درمان مناسب محروم شده و همچنان برای عوارض ناشی از سالهای زندان تحت درمان است. سیانان در گزارش خود نوشته است او در ماه مارس دچار حمله قلبی مشکوک شد، حدود ۲۰ کیلوگرم وزن از دست داد و پس از وخامت وضعیت جسمانی، ۱۸ روز در بیمارستان بستری شد. رسانههای رسمی ایران در آن زمان بخشی از گزارشها درباره وخامت حال او را رد کرده بودند.
یکی از شخصیترین بخشهای مصاحبه به علی و کیانا، فرزندان دوقلوی ۱۹ ساله نرگس محمدی، مربوط میشود. در پاسخ به این پرسش که آیا از مسیری که انتخاب کرده و سالهای زندگی با فرزندانش را از دست داده پشیمان است، محمدی گفت اگر به گذشته بازگردد، با علم به تمام پیامدها باز هم مبارزه خود را آغاز و ادامه خواهد داد و در این زمینه تردیدی ندارد. اما افزود هنگامی که به علی و کیانا فکر میکند، پاسخ دیگر به همان سادگی نیست: این پرسش برایش باقی مانده که آیا حق داشته آنها را از یک زندگی عادی و حضور مادرشان محروم کند.
او گفت فرزندانش در تمام این سالها یکی از مهمترین دلایل ادامه زندگی و امیدواریاش بودهاند. محمدی که سالهاست از آنها دور مانده، در مصاحبه گفت آرزو دارد دوباره علی و کیانا را ببیند و در آغوش بگیرد و ببیند در این فاصله چقدر بزرگ شدهاند. این بخش از کتاب، به گفته سیانان، نه تنها روایت یک فعال سیاسی و حقوق بشری، بلکه روایت مادری است که بسیاری از صفحات کتابش را در زندان و در حالی نوشته که فرزندانش در فرانسه زندگی میکردند.
نرگس محمدی همچنین درباره جنبش «زن، زندگی، آزادی» سخن گفت. در هنگام مصاحبه، تصویر مهسا ژینا امینی و خوشنویسی شعار «زن، زندگی، آزادی» پشت سر او دیده میشد. او گفت اگرچه اکنون خیابانها مانند ماههای نخست اعتراضات شاهد تجمعهای گسترده با همان شعارها نیست، اما به اعتقاد او یکی از ماندگارترین دستاوردهای آن جنبش در زندگی روزمره زنان قابل مشاهده است. نرگس محمدی گفت زنان در خیابانهای تهران و دیگر شهرها همچنان در برابر محدودیتها ایستادگی میکنند و این را نشانه عقبنشینی حکومت در برابر بخشی از مطالبات زنان میداند.
سیانان تصریح کرده است به دلیل نگرانی از پیامدهای احتمالی این مصاحبه برای محمدی، از پیش پذیرفته بود گفتوگو بر کتاب تازه، تجربه زندان و زندگی شخصی او متمرکز باشد و وارد تحولات سیاسی جاری ایران نشود. محمدی در پاسخ به پرسشی درباره خطر انتشار کتاب و انجام چنین مصاحبهای گفت احتمال دارد برای این کارها هزینه دیگری بپردازد، اما آن را بخشی از زندگی و وظیفه خود میداند: به گفته او، تمام زندگیاش با رویارویی با سیستمی گذشته که آن را ناقض حقوق بشر میداند و این کتاب نیز ادامه همان مسیر است.
نرگس محمدی در مجموع طی پروندههای مختلف به بیش از ۴۴ سال زندان و ۱۵۴ ضربه شلاق محکوم شده است. او از اردیبهشت امسال به دلیل وضعیت جسمانی بهطور موقت برای درمان از زندان خارج شده و هنگام انجام مصاحبه همچنان تحت مراقبت پزشکی بوده است. آزادی او موقت است و وضعیت قضایی پروندههایش تغییر نکرده است.
اين گزارش در سی ان ان با تيتر: «خاطرات نرگس محمدی، برنده نوبل، جزئیات بدرفتاری در زندان ایران را روایت میکند؛ او میگوید برای پیامدهایش آماده است.» منتشر شده است.