ورود نیروهای وزارت دفاع و کشور سوریه به حسکه و انتصاب فرماندهان امنیتی از سوی دمشق نشان میدهد توافق ادغام نیروهای دموکراتیک سوریه وارد مرحله اجرایی شده است؛ مرحلهای که در آن نیروهای کرد ممکن است در ساختارهای جدید باقی بمانند، اما زنجیره فرماندهی و کنترل نهایی امنیت، ارتش، مرزها و مراکز راهبردی به حکومت مرکزی منتقل میشود.
ورود نیروهای وابسته به وزارت کشور و وزارت دفاع سوریه به شهر حسکه، نشانه آغاز مرحلهای تازه در اجرای توافق میان دمشق و نیروهای دموکراتیک سوریه (SDF) است؛ مرحلهای که در آن کنترل حکومت مرکزی از سطح حقوقی و اداری فراتر رفته و بهتدریج به کنترل عملی، امنیتی و نظامی مناطق تحت نفوذ پیشین SDF تبدیل میشود.
بر اساس گزارش «نشنال کانتکست»، طی دو روز گذشته شمار قابلتوجهی از نیروهای وزارت کشور و وزارت دفاع سوریه وارد حسکه شدهاند تا در چارچوب توافق ادغام، مسئولیت بخشی از امور امنیتی شهر را بر عهده بگیرند.
گزارشها از ورود حدود ۱۰۰ نیروی پلیس نظامی و ۳۰۰ تا ۳۵۰ نیروی یگانهای مأموریت ویژه حکایت دارد. این نیروها در بخشهای شمالغربی، شرقی و شمالشرقی حسکه مستقر شدهاند.
آغاز انتقال عملی کنترل امنیتی
استقرار یگانهای مأموریت ویژه اهمیت ویژهای دارد؛ زیرا این نیروها برای واکنش سریع به بحرانهای امنیتی، ناآرامیهای گسترده، گروگانگیری و تهدیدهای ناگهانی سازماندهی شدهاند.
حضور چنین واحدهایی نشان میدهد روند انتقال مسئولیت امنیتی حسکه از مرحله هماهنگی سیاسی عبور کرده و وارد فاز عملیاتی شده است.
در مراحل بعدی نیز قرار است نیروهای پلیس، امنیت جادهها، پلیس نظامی و دیگر نهادهای امنیتی وابسته به وزارت کشور وارد شهر شوند.
نیروهای آسایش وابسته به SDF نیز قرار است در ساختار امنیتی جدید جذب شوند؛ اما مسئله تعیینکننده، محل قرار گرفتن فرماندهی نهایی است.
بر اساس ساختاری که تاکنون شکل گرفته، این فرماندهی در اختیار دمشق خواهد بود. بنابراین، ادغام نیروهای کرد به معنای حفظ ساختار مستقل امنیتی سابق SDF نخواهد بود.
فرماندهی امنیتی در دست دمشق
انتصابات جدید امنیتی در استان حسکه نیز همین روند را تأیید میکند.
سه سمت کلیدی امنیتی استان به مقامهایی سپرده شده که مستقیماً از سوی دمشق منصوب شدهاند و هیچیک از آنها از سوی SDF معرفی نشدهاند.
مروان العلی به ریاست امنیت داخلی استان حسکه منصوب شده است. او مسئول هماهنگی فعالیتهای وزارت کشور، پلیس غیرنظامی، امنیت عمومی، عملیات جنایی و ایستهای بازرسی خواهد بود.
عماد فواز العیّاش نیز ریاست پلیس نظامی را بر عهده گرفته است؛ نهادی که مسئول اجرای قوانین و مقررات نظامی، حفظ انضباط نیروهای مسلح و رسیدگی به تخلفات نظامیان است.
اهمیت این انتصاب از آن جهت است که سه تیپ مستقر در استان حسکه عمدتاً از نیروهای سابق SDF تشکیل شدهاند. با این حال، کنترل انضباطی و حقوقی این نیروها در اختیار پلیس نظامی تحت فرمان دمشق قرار خواهد گرفت.
در نتیجه، حتی اگر بخش بزرگی از نیروهای سابق SDF در ساختار نظامی جدید باقی بمانند، امکان فعالیت مستقل آنان به میزان قابلتوجهی کاهش خواهد یافت.
ثائر عبید البلال نیز به ریاست امنیت نظامی منصوب شده است. این نهاد مسئول حفاظت از مراکز نظامی، نظارت امنیتی، ارزیابی نیروها و فعالیتهای ضدجاسوسی خواهد بود.
این انتصابات نشان میدهد محور اصلی روند ادغام، تنها ترکیب نیروها نیست، بلکه انتقال زنجیره فرماندهی و مرجع تصمیمگیری نهایی به حکومت مرکزی است.
سهم بیشتر SDF در مدیریت مدنی
همزمان، نخستین نشست دفتر اجرایی استان حسکه نیز برگزار شده است.
در ترکیب این دفتر شماری از چهرههای مرتبط با SDF حضور دارند، اما حوزه فعالیت آن عمدتاً مدنی و اجرایی است.
این تفاوت میتواند نشاندهنده الگویی باشد که دمشق برای اداره شمالشرق سوریه در نظر گرفته است: مشارکت بیشتر نیروها و چهرههای نزدیک به SDF در مدیریت محلی و مدنی، در مقابل کنترل مستقیم نهادهای نظامی و امنیتی توسط حکومت مرکزی.
مرحله بعد؛ قامیشلو، دیرک، رمیلان و سمالکا
الگوی در حال اجرا در حسکه ممکن است در هفتههای آینده به قامیشلو، دیرک، رمیلان و گذرگاه مرزی سمالکا نیز گسترش یابد.
رمیلان به دلیل وجود میدانها و تأسیسات نفتی و سمالکا به دلیل اهمیت مرزی و تجاری، از مهمترین نقاط مرحله بعدی اجرای توافق خواهند بود.
سمالکا از نظر اداری پیشتر در ساختار دولت مرکزی قرار گرفته، اما کنترل امنیتی آن همچنان تا حد زیادی در اختیار نیروهای سابق SDF و نیروهای مرتبط با اداره خودگردان است.
انتظار میرود در مرحله بعد، نیروهای دمشق وارد این مناطق شوند و نیروهای آسایش و SDF در یک ساختار امنیتی مشترک ادغام شوند.
چنین ساختاری، حتی در صورت باقی ماندن شمار زیادی از نیروهای کرد، به معنای پایان انحصار امنیتی سابق SDF خواهد بود.
قامیشلو؛ پیچیدهترین پرونده
قامیشلو همچنان پیچیدهترین بخش روند ادغام است و ظاهراً هنوز توافق نهایی درباره نحوه استقرار نیروهای امنیتی حکومت مرکزی در این شهر حاصل نشده است.
با این حال، الگویی که در حسکه در حال شکلگیری است، میتواند نشانهای از مدل احتمالی آینده قامیشلو باشد: نیرویی ترکیبی از نیروهای آسایش ادغامشده و نیروهای وابسته به دمشق، اما تحت فرماندهی نهایی حکومت مرکزی.
کردی زبان رسمی آموزش نمیشود
تحولات حوزه آموزش و زبان نیز نشان میدهد امتیازات در نظر گرفتهشده برای کردها محدودتر از برخی گزارشهای اولیه است.
زبان کردی به عنوان یک زبان ملی به رسمیت شناخته شده، اما عربی همچنان زبان رسمی و اصلی آموزش باقی خواهد ماند.
دانشآموزان کرد سه جلسه آموزش زبان کردی و یک جلسه فعالیت هفتگی خواهند داشت و برای مدت محدودی میتوانند برخی دروس اجتماعی، از جمله تاریخ، جغرافیا و فلسفه را به زبان کردی یا عربی دنبال کنند.
بنابراین، برخلاف برخی برداشتهای اولیه، کردی به زبان رسمی آموزش در مناطق کردنشین تبدیل نشده است.
از ادغام نیروها تا انتقال قدرت
مجموع تحولات حسکه نشان میدهد توافق میان دمشق و SDF وارد مرحلهای شده که میتوان آن را «گذار از ادغام اسمی به ادغام عملی» توصیف کرد.
در ساختار جدید، نیروهای سابق SDF ممکن است همچنان در نهادهای نظامی، امنیتی و اداری حضور داشته باشند، اما اختیار نهایی در زمینه فرماندهی، امنیت، انضباط نظامی، مرزها و زیرساختهای راهبردی به دمشق منتقل خواهد شد.
از این منظر، آنچه در حسکه رخ میدهد صرفاً جابهجایی چند یگان نظامی نیست؛ بلکه بخشی از روند گستردهتر بازگشت اقتدار حکومت مرکزی سوریه به مناطقی است که سالها تحت کنترل SDF و اداره خودگردان قرار داشتند.
اگر همین الگو در قامیشلو، دیرک، رمیلان و سمالکا نیز اجرا شود، دمشق میتواند کنترل امنیتی و نظامی بخش عمده شمالشرق سوریه را در دست بگیرد؛ در حالی که نیروها و چهرههای کرد بیشتر در قالب نیروهای ادغامشده و مدیران محلی در ساختار جدید باقی خواهند ماند.
به بیان دیگر، الگوی در حال شکلگیری در حسکه را میتوان چنین خلاصه کرد: حضور کردها در ساختار، اما فرماندهی نهایی در دست دمشق.