قیمت پوشاک دو برابر شد؛ تورم روستایی از ۱۰۰ درصد گذشت و هزینه آموزش در یک ماه ۲۳٫۵ درصد افزایش یافت
گزارش اقتصادی | ۹ آبان ۱۴۰۵
گزارش تازه مرکز آمار ایران از تشدید بحران تورم و کاهش قدرت خرید خانوارها حکایت دارد. در مهرماه ۱۴۰۵، تورم سالانه به ۷۶٫۸ درصد و تورم نقطه‌به‌نقطه به ۸۸٫۷ درصد رسید. قیمت پوشاک و کفش در مقایسه با سال گذشته بیش از دو برابر شده و تورم نقطه‌به‌نقطه در مناطق روستایی از مرز ۱۰۰ درصد عبور کرده است. افزایش هم‌زمان هزینه خوراک، مسکن، آموزش، حمل‌ونقل و دیگر نیازهای ضروری، فشار اقتصادی بر خانوارهای کم‌درآمد و حقوق‌بگیر را افزایش داده است.
بر اساس گزارش مرکز آمار ایران که ششم آبان منتشر شد، شاخص قیمت مصرف‌کننده در مهرماه ۱۴۰۵ به عدد ۷۶۱٫۸ رسید. این شاخص در مقایسه با شهریور ۴٫۴ درصد و نسبت به مهر سال گذشته ۸۸٫۷ درصد افزایش یافته است.
به بیان ساده، خانواری که در مهرماه سال گذشته مجموعه مشخصی از کالاها و خدمات را با یک میلیون تومان تهیه می‌کرد، برای خرید همان مجموعه در مهر امسال به‌طور متوسط باید یک میلیون و ۸۸۷ هزار تومان هزینه کند.
تورم سالانه نیز که تغییر میانگین شاخص قیمت‌ها در دوازده ماه منتهی به مهر را نسبت به دوره مشابه پیشین نشان می‌دهد، با افزایش ۳٫۲ واحد درصدی نسبت به شهریور، به ۷۶٫۸ درصد رسیده است.
این آمارها بیانگر آن است که افزایش قیمت‌ها دیگر به چند کالای مصرفی محدود نیست، بلکه بخش عمده‌ای از هزینه‌های روزمره زندگی را دربر گرفته است.
افزایش ۴۰٫۵ درصدی قیمت‌ها تنها در هفت ماه
بررسی سری زمانی شاخص قیمت مصرف‌کننده نشان می‌دهد که شاخص کل از ۵۴۲٫۳ در اسفند ۱۴۰۴ به ۷۶۱٫۸ در مهر ۱۴۰۵ رسیده است؛ یعنی سطح عمومی قیمت‌ها تنها طی هفت ماه ۴۰٫۵ درصد افزایش یافته است.
بر اساس تحلیل منتشرشده در دیدبان ایران، این میزان افزایش در هفت‌ماهه نخست سال، در مجموعه آمارهای بررسی‌شده از سال ۱۳۹۱ تاکنون بی‌سابقه بوده است. رکورد پیشین به سال ۱۴۰۱ تعلق داشت که در همین دوره افزایش ۳۱٫۲ درصدی قیمت‌ها ثبت شده بود.
شاخص ۷۶۱٫۸ همچنین نشان می‌دهد سطح عمومی قیمت‌ها نسبت به سال پایه ۱۴۰۰ بیش از ۷٫۶ برابر شده است.
اگرچه تورم نقطه‌به‌نقطه مهرماه نسبت به شهریور ۱٫۱ واحد درصد کاهش یافته، این تغییر به معنای ارزان‌شدن کالاها نیست؛ زیرا قیمت‌ها همچنان افزایش یافته‌اند و تنها نرخ رشد آن‌ها در مقایسه سالانه اندکی پایین آمده است.
پوشاک و کفش؛ دو برابرشدن قیمت‌ها در یک سال
یکی از نگران‌کننده‌ترین بخش‌های گزارش مهرماه به پوشاک و کفش مربوط می‌شود.
تورم نقطه‌به‌نقطه این گروه به ۱۰۳٫۷ درصد رسیده است؛ به این معنا که متوسط قیمت پوشاک و کفش نسبت به مهر سال گذشته بیش از دو برابر شده است.
تورم ماهانه این گروه ۷٫۸ درصد و تورم سالانه آن ۷۲٫۲ درصد ثبت شده است.
بر اساس بررسی دیدبان ایران، این نخستین بار در مجموعه آمارهای مورد بررسی است که تورم نقطه‌به‌نقطه پوشاک و کفش از مرز ۱۰۰ درصد عبور می‌کند.
افزایش قیمت پوشاک، به‌ویژه در آستانه فصل سرما، برای خانواده‌های کارگری، بازنشستگان و خانوارهای دارای چند فرزند پیامدهای قابل‌توجهی دارد.
تهیه لباس زمستانی، کفش و پوشاک مدرسه که از نیازهای عادی زندگی به شمار می‌روند، برای بخشی از خانوارها به هزینه‌هایی سنگین تبدیل شده است؛ هزینه‌هایی که ممکن است تنها با کاهش مخارج دیگر قابل تأمین باشند.
آموزش؛ افزایش ۲۳٫۵ درصدی هزینه‌ها در یک ماه
در میان گروه‌های اصلی کالا و خدمات، آموزش با تورم ماهانه ۲۳٫۵ درصد، بیشترین افزایش قیمت را در مهرماه ثبت کرده است.
تورم نقطه‌به‌نقطه آموزش نیز به ۴۹٫۹ درصد و تورم سالانه آن به ۴۷٫۱ درصد رسیده است.
همچنین بررسی داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد هزینه‌های آموزش در مجموع شهریور و مهر، هم‌زمان با آغاز سال تحصیلی، ۳۱٫۳ درصد افزایش یافته است.
این افزایش در شرایطی رخ داده که بسیاری از خانواده‌ها هم‌زمان با رشد هزینه خوراک، اجاره مسکن، حمل‌ونقل و پوشاک مواجه هستند.
هرچند آمار تورم به‌تنهایی میزان ترک تحصیل یا محرومیت آموزشی را مشخص نمی‌کند، افزایش هزینه‌های آموزش می‌تواند دسترسی خانواده‌های کم‌درآمد به امکانات آموزشی را دشوارتر و نابرابری اقتصادی در این حوزه را تشدید کند.
تورم روستایی از مرز ۱۰۰ درصد گذشت
یکی از مهم‌ترین یافته‌های گزارش مرکز آمار، شدت بیشتر افزایش قیمت‌ها در مناطق روستایی نسبت به مناطق شهری است.
در مهرماه ۱۴۰۵، تورم نقطه‌به‌نقطه خانوارهای روستایی به ۱۰۷ درصد رسید؛ درحالی‌که این شاخص برای خانوارهای شهری ۸۵٫۵ درصد ثبت شد.
تورم سالانه روستایی نیز ۹۲٫۳ درصد اعلام شده است؛ رقمی که در مقایسه با تورم سالانه ۷۴٫۱ درصدی مناطق شهری، اختلاف قابل‌توجهی را نشان می‌دهد.
به این ترتیب، هزینه سبد مصرفی خانوارهای روستایی در مقایسه با مهر سال گذشته به‌طور متوسط بیش از دو برابر شده است.
این اختلاف نشان می‌دهد فشار تورمی در مناطق مختلف کشور یکسان نیست.
تفاوت ترکیب سبد مصرفی، هزینه تأمین کالاها، دسترسی به خدمات و ساختار درآمدی خانوارها از عواملی هستند که می‌توانند بر شدت اثرگذاری تورم در مناطق شهری و روستایی تأثیر بگذارند.
فشار سنگین‌تر بر دهک‌های کم‌درآمد
داده‌های مرکز آمار نشان می‌دهد تورم سالانه برای دهک دوم هزینه‌ای به ۸۵٫۸ درصد رسیده، درحالی‌که این شاخص برای دهک دهم ۷۴٫۸ درصد بوده است.
اختلاف ۱۱ واحد درصدی میان این دو دهک نشان می‌دهد سبد مصرفی گروه‌های کم‌هزینه‌تر، در این مقایسه، با افزایش قیمت شدیدتری روبه‌رو شده است.
این تفاوت اهمیت ویژه‌ای دارد؛ زیرا در خانوارهای کم‌درآمد، بخش بزرگی از منابع مالی صرف تأمین نیازهای ضروری مانند خوراک، مسکن و حمل‌ونقل می‌شود.
در چنین شرایطی، افزایش قیمت‌ها می‌تواند سهم بیشتری از درآمد خانوار را به خود اختصاص دهد و امکان پس‌انداز یا تأمین سایر نیازها را محدود کند.
از سوی دیگر، هر میزان افزایش دستمزد یا مستمری که کمتر از نرخ تورم باشد، به معنای کاهش قدرت خرید واقعی دریافت‌کنندگان آن است.
از روغن و لبنیات تا حمل‌ونقل؛ گسترش دامنه گرانی
آمارهای منتشرشده نشان می‌دهد افزایش قیمت برخی کالاهای اساسی به‌مراتب بیشتر از میانگین تورم عمومی بوده است.
بر اساس گزارش‌های منتشرشده به نقل از مرکز آمار، تورم نقطه‌به‌نقطه روغن و چربی‌ها حدود ۲۵۵ درصد و گروه شیر، پنیر و تخم‌مرغ حدود ۱۵۴ درصد ثبت شده است.
این ارقام از آن جهت اهمیت دارند که این محصولات در سبد غذایی بسیاری از خانوارها جایگاه اساسی دارند.
در بخش کالاهای غیرخوراکی و خدمات نیز افزایش قیمت‌ها چشمگیر بوده است.
تورم نقطه‌به‌نقطه دخانیات به ۱۶۳٫۲ درصد، مبلمان و لوازم خانگی به ۱۲۸٫۹ درصد و حمل‌ونقل به ۱۲۸ درصد رسیده است.
هزینه حمل‌ونقل تنها در مهرماه ۱۰٫۷ درصد افزایش یافته و پس از آموزش، یکی از بالاترین نرخ‌های تورم ماهانه را ثبت کرده است.
گروه مسکن، آب، برق، گاز و سایر سوخت‌ها نیز در همین ماه با افزایش ۳٫۳ درصدی قیمت‌ها روبه‌رو بوده است.
با توجه به سهم بالای هزینه‌های مسکن در بودجه خانوارها، حتی افزایش درصدی کمتر در این بخش می‌تواند فشار مالی قابل‌توجهی ایجاد کند.
بیش از سه‌چهارم تورم مهر مربوط به کالاهای غیرخوراکی و خدمات بود
بررسی سهم گروه‌های مختلف در افزایش شاخص کل نشان می‌دهد بخش بزرگی از تورم مهرماه از کالاهای غیرخوراکی و خدمات ناشی شده است.
بر اساس تحلیل دیدبان ایران، از مجموع افزایش حدود ۴٫۴ درصدی شاخص قیمت مصرف‌کننده در مهرماه، ۳٫۳۸ واحد درصد مربوط به کالاهای غیرخوراکی و خدمات بوده است.
این گروه با سهم ۷۰٫۵۶ درصدی در سبد محاسباتی خانوار، نقش تعیین‌کننده‌ای در افزایش شاخص کل داشته است.
در میان گروه‌های اصلی، حمل‌ونقل با سهم ۰٫۹۴ واحد درصدی بیشترین اثر را بر تورم ماهانه گذاشته و پس از آن، گروه مسکن و خدمات وابسته با سهم ۰٫۷۷ واحد درصدی قرار گرفته است.
این تغییرات نشان می‌دهد فشار افزایش قیمت‌ها، علاوه بر خوراکی‌ها، در بخش‌هایی مانند مسکن، حمل‌ونقل، آموزش و خدمات نیز نمود گسترده‌ای یافته است؛ بخش‌هایی که حذف یا کاهش مصرف آن‌ها برای بسیاری از خانوارها دشوار است.
تورم بالا و آینده معیشت خانوارها
آمار مهرماه ۱۴۰۵ تصویری نگران‌کننده از وضعیت هزینه‌های زندگی در ایران ارائه می‌دهد.
افزایش ۴۰٫۵ درصدی سطح عمومی قیمت‌ها در هفت ماه، دو برابرشدن قیمت پوشاک و برخی مواد غذایی، رشد شدید هزینه آموزش و عبور تورم روستایی از مرز ۱۰۰ درصد، همگی نشان‌دهنده گسترش فشار تورمی در بخش‌های مختلف زندگی هستند.
با این حال، برای سنجش دقیق میزان کاهش رفاه خانوارها، بررسی هم‌زمان آمار دستمزدها، درآمد واقعی، اشتغال و هزینه‌های مصرفی نیز ضروری است.
مسئله اساسی آن است که تورم صرفاً افزایش چند عدد در جدول‌های اقتصادی نیست. هنگامی که درآمد خانوارها متناسب با افزایش هزینه‌ها رشد نکند، نتیجه آن کاهش قدرت خرید و دشوارترشدن تأمین نیازهای ضروری زندگی خواهد بود.
در چنین وضعیتی، خانواده‌ها ممکن است ناچار شوند بخشی از هزینه‌های درمان، آموزش، تغذیه، پوشاک یا دیگر نیازهای خود را کاهش دهند.
تداوم این وضعیت می‌تواند پیامدهایی فراتر از اقتصاد خانوار داشته باشد و بر سلامت، کیفیت آموزش، امنیت معیشتی و نابرابری اجتماعی تأثیر بگذارد.
آنچه آمار مهرماه نشان می‌دهد، تنها شدت افزایش قیمت‌ها نیست؛ بلکه گستردگی فشار اقتصادی بر زندگی روزمره میلیون‌ها شهروند ایرانی است.
از غذایی که بر سفره قرار می‌گیرد تا لباسی که پوشیده می‌شود، از هزینه رفت‌وآمد و مسکن تا امکان تحصیل فرزندان، تقریباً هیچ بخش مهمی از زندگی خانوارها از پیامدهای افزایش قیمت‌ها مصون نمانده است.