علی باقریکنی، معاون سیاسی وزیر خارجه و سرپرست تیم ایران در مذاکرات وین، گفته است برخی کشورهای تحت تحریم در دنیا “به دنبال دریافت دانش خنثیسازی تحریم” از ایران هستند.
آقای باقری در حاشیه بازدید از نمایشگاه بینالمللی نفت، گاز و پتروشیمی در تهران، خنثی کردن تحریمها را “توانمندی دانشمندان و صنعتگران” ایران خواند و گفت این مسئله باعث افزایش “ظرفیت دیپلماسی برای رفع تحریمها” شده و “قدرت بازدارندگی” ایران را هم افزایش داده است.
وی گفت که “جمهوری اسلامی ایران همان اندازه که در فرآیند مذاکرات و انجام تعهدات بینالمللی از جمله در موضوع توافق برای رفع تحریمها جدی است، در عدم اعتماد به دشمن و عدم اتکا به بیگانگان برای مصونیت از تحریم هم راسخ و مصمم است”.
آقای باقریکنی در خصوص اینکه چه کشورهایی خواستار تجربیات ایران در دور زدن تحریمها هستند توضیحی نداده اما در سالهای اخیر، مدتهاست مباهات به دور زدن تحریمها در میان اظهارات مقامات جمهوری اسلامی دیده میشود.
جمهوری اسلامی ایران از چند ماه پس از تشکیل، بارها مورد تحریم بینالمللی و همچنین تحریمهای یکجانبه آمریکا قرار گرفته است.
چهار روز پس از اشغال سفارت آمریکا در تهران و گروگان گرفته شدن دیپلماتهای آمریکایی، اولین تحریمها آمریکا علیه ایران وضع شد؛ دولت جیمی کارتر ابتدا فروش اسلحه و تسلیحات را به ایران ممنوع کرد و چند روز بعد صادرات نفت ایران را نیز تحریم کرد.
در سالهای اخیر هم بویژه پس خروج دونالد ترامپ از معاهده هستهای برجام، همه تحریمهایی که با توافق برجام لغو شده بود، مجددا به اجرا گذاشته شد. محدود کردن صادرات نفت ایران و تحریمهای مالی و بانکی از جمله مهمترین تحریمهایی بوده که ایران در تلاش برای یافتن راهی جهت دور زدن آن بوده است.
روسیه هم پس از حمله به اوکراین در ۵ اسفند ۱۴۰۰ از سوی کشورهای غربی تحت تحریمهای گسترده اقتصادی و بانکی قرار گرفت و با رکود تاریخی و کاهش ارزش روبل روبرو شد و تحریمهایی هم اخیرا برای جلوگیری از صادرات نفت این کشور به اجرا گذاشته شده و کارشناسان پیشبینی میکنند که روسیه برای دور زدن تحریم فروش نفت خود ممکن است از ایران کمک بگیرد.
در روزهای پایانی اسفند سال گذشته خورشیدی، روزنامه دولتی ایران در گزارشی نوشت که تهران و مسکو در سفر حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران به روسیه و دیدارش با سرگئی لاوروف، همتای روس خود، توافقنامهای برای “خنثیسازی تحریمها” امضا کردهاند.
“بانک مرکزی تروریسم؛ کلاس تخصصی ایران برای دور زدن تحریمها“
به تازگی نشریه آمریکایی وال استریت ژورنال در گزارشی با عنوان “کلاس تخصصی ایران برای دور زدن تحریم” گفته بود که روسیه در صدد استفاده از تجربه حکومت ایران در این زمینه است.
این نشریه با توصیف ایران به عنوان “بانک مرکزی تروریسم” نوشته بود که حکومت این کشور “میتواند به روسیه در مورد کاهش فشار ناشی از تحریمهای مرتبط با جنگ اوکراین آموزش بدهد” و افزوده است: “مهمترین منبعی که تهران میتواند با مسکو به اشتراک بگذارد، تخصص در دور زدن تحریمهای غرب است”.
در این مقاله آمده است که “رژیم ایران در حال گفتگو با کرملین در مورد همکاری با یکدیگر برای دور زدن محدودیتهایی است که هر دو با آن روبرو هستند و اگر آمریکا و متحدانش میخواهند این نوع همکاریها را محدود کنند، باید از اشتباهاتی که هنگام اعمال تحریمها برای جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای مرتکب شدند، درس بگیرند”.
این نشریه میگوید شیوههای ایران برای دور زدن تحریمها پیچیده و گسترده بوده و ماه قبل گزارش داد که تهران یک “سیستم بانکی و مالی مخفی ایجاد کرده که وظیفه آن مدیریت دهها میلیارد دلار تجارت سالانه است که تحت تحریمهای ایالات متحده ممنوع شده است
در فروردین ماه امسال هم یک هیات ۲۵ نفره همراه با وزیر کار ایران به روسیه رفتند که برخی رسانهها هدف آن را “ارائه مشاوره در زمینه دور زدن تحریمها” اعلام کرده و خبرگزاری ایلنا نوشته بود: “مسکو خواستار دریافت اطلاعات فنی و دقیقی از تجربه ایرانیها در دور زدن تحریمها و زندگی با تحریمها طی چهل سال شده است.”
همکاری ایران و روسیه برای دور زدن تحریمها در حالی است که چین یکی از شرکای استراتژیک مسکو اعلام کرده که قصد ندارد در این روند دخالتی داشته باشد و وانگ لوتونگ مدیر کل امور اروپایی وزارت خارجه چین در فروردین امسال گفت که کشورش قصد ندارد تحریمهای اعمالشده علیه روسیه را نقض کند.
”دانش” خنثیسازی تحریم: واردات تجهیزات ساخت واکسن در میان “اسباب خانه سفیر“
محمد مخبر، معاون اول رئیس جمهور ایران در اولین ماههای دولت ابراهیم رئیسی، در سخنانی که “از زبانش در رفت”درباره انتقال تجهیزات ساخت واکسن به ایران به یکی از روشهای ایران برای دور زدن تحریمها اشاره کرد.
او در جلسه پایانی گردهمایی روسای نمایندگیهای جمهوری اسلامی ایران در کشورهای همسایه ایران گفته بود: “از این تجهیزاتی که میخواستیم برای ساخت واکسن بیاوریم، که هنوز یک کمی از گرفتاریهایش مانده، در یکی از انتقال پولها به یکی از کشورها، ردی از این دیده شد که این مربوط به تجهیزات واکسن است. ما نتوانستیم آن تجهیزات را بیاوریم. دستگاه بعدی را سفیر عزیزمان به عنوان اسباب خانهاش آورد به کشور.”
معاون اول رئیسجمهور ایران بعد اضافه کرد: “شاید گفتن اینها صحیح نباشد اما این از زبانم در رفت و گفتم.”
اظهارات این مقام دولت جمهوری اسلامی به عنوان تایید رسمی نقش سفارتخانههای ایران در دور زدن تحریمها ارزیابی شد.
اما وزارت خارجه ایران از نحوه انعکاس خبری این اظهارات انتقاد کرد و اعلام کرده بود که “مباحث مطرح شده در این نشست و نیز برخی جلسات دیگر که در روزهای قبلی همایش سفرا مطرح شده بود، به دلیل اهمیت موضوعات، کاملا جنبه داخلی و عملیاتی داشته و بنایی به انتشار عمومی و رسانهای شدن آنها نبوده است.”
گشایش در مذاکرات احیای برجام؟
همزمان ایران میخواهد که در بنبست برجام که یکی از عوامل تلاش این کشور برای دور زدن تحریمهاست،گشایشی ایجاد کند.
به دنبال سفر هفته گذشته انریکه مورا، هماهنگ کننده ارشد اتحادیه اروپا در مذاکرات احیای برجام به تهران، مقامات اتحادیه اروپا و تهران نسبت به از سر گیری مذاکرات وین ابراز خوشبینی کردند.
جوزپ بورل، رئیس سیاست خارجی اتحادیه اروپا گفت که به باور او، در جریان مذاکرات معاونش با مقامهای ایرانی آنقدر پیشرفت به دست آمده که بتوان مذاکرات را از سرگرفت.
آقای بورل به خبرنگاران گفت: “این طور بگویم که مذاکرات به بنبست رسیده بود و حالا بنبست رفع شده و به این ترتیب چشماندازی از رسیدن به یک توافق وجود دارد.”
او در عین حال تاکید کرد اختلافات موجود در مسیر احیای برجام را نمیتوان “یکشبه” حل کرد.
حسین امیرعبداللهیان، وزیر خارجه ایران هم در توییتی نوشت: “اگر آمریکا تصمیم سیاسی خود را گرفته و به تعهداتش پایبند باشد، توافق خوب و قابل اتکا در دسترس است.”
وزارت خارجه آلمان هم نسبت به ادامه مذاکرات و نتیجهگیری سریع ابراز امیدواری کرد.
اما به رغم اعلام خوشبینی اتحادیه اروپا برای از سرگیری مذاکرات هستهای، یک مقام آمریکایی گفت که مشکلات مذاکرات هستهای با ایران هنوز بر سرجایشان باقی است و هنوز روشن نیست که توافقی به دست بیاید.
این مقام آمریکایی که نامش فاش نشده به خبرگزاری رویترز گفت: “در این مرحله هنوز هیچ چیز روشن نیست. ایران باید تصمیم بگیرد که آیا بر روی پیششرطهای خارج (از برجام) پافشاری میکند یا به دنبال توافق سریع است.”
او تاکید کرد که دولت آمریکا همچنان معتقد است که توافق هستهای، به نفع همه طرفین مذاکرهکننده است.
آنچه که این مقام آمریکایی، شروطی خارج از برجام توصیف کرده، درخواست ایران برای حذف نام سپاه پاسداران انقلاب اسلامی از فهرست سازمانهای تروریستی آمریکاست.
دولت آمریکا میگوید که سپاه پاسداران به دلیل فعالیتهایش در کشورهای دیگر – از جمله عراق، سوریه و لبنان – در این فهرست قرار گرفته و این موضوع ارتباطی به برجام و برنامه هستهای ایران ندارد.
مذاکرات هستهای برای احیای برجام که از یک سال پیش در وین آغاز شده بود، از ۲۰ اسفند ۱۴۰۰ به علت عدم توافق ایران و آمریکا بر سر سپاه پاسداران متوقف شده است.