به قلم:سێبەر
تخلیه کامل پایگاه التنف و انتقال نیروهای آمریکایی به اردن؛ آغاز یک بازآرایی تازه در جنوب سوریه
خروج از یک نقطه راهبردی در مثلث مرزی
طبق گزارش مستقیم یک منبع مطلع، پایگاه نظامی التنف در نقطه تلاقی مرزهای سوریه، عراق و اردن بهطور کامل تخلیه شده و این موقعیت به وزارت دفاع سوریه تحویل داده شده است. این پایگاه که با نام پایگاه التنف شناخته میشود، طی سالهای گذشته یکی از مهمترین مواضع نظامی ایالات متحده در جنوبشرق سوریه بهشمار میرفت.
التنف از سالهای میانی بحران سوریه بهعنوان گرهی ژئوپلیتیکی در معادلات امنیتی منطقه عمل میکرد؛ نقطهای در قلب بیابان که اگرچه از نظر جغرافیایی دورافتاده است، اما از نظر راهبردی در یکی از حساسترین کریدورهای زمینی غرب آسیا قرار دارد. این پایگاه در مجاورت بزرگراه بغداد–دمشق واقع شده و در سالهای اخیر نقش مهمی در کنترل تحرکات زمینی میان عراق و سوریه ایفا کرده است.
نقش راهبردی در کنترل کریدور زمینی
حضور نظامی آمریکا در التنف تنها یک استقرار تاکتیکی نبود؛ بلکه بخشی از راهبرد گستردهتری برای نظارت بر مسیرهای ارتباطی میان عراق و سوریه محسوب میشد. این کریدور زمینی از دید بسیاری از بازیگران منطقهای، مسیری کلیدی برای انتقال نیرو، تجهیزات و نفوذ سیاسی تلقی میشود.
ایالات متحده با استقرار نیرو در این پایگاه، عملاً در یکی از مهمترین گلوگاههای جغرافیایی منطقه حضور داشت. این موقعیت امکان رصد تحرکات گروههای مسلح، مقابله با بقایای داعش و نیز تأثیرگذاری بر معادلات امنیتی جنوب سوریه را فراهم میکرد.
اکنون با تخلیه کامل پایگاه، این پرسش مطرح میشود که خلأ ایجادشده چگونه پر خواهد شد و چه بازیگرانی بیشترین بهره را از این تغییر خواهند برد.
انتقال سازمانیافته نیروها به اردن
بر اساس همین گزارش، خروج نیروهای آمریکایی از التنف بهصورت سازمانیافته انجام شده و تجهیزات و نیروها به خاک اردن منتقل شدهاند. مقصد این جابهجایی، یک پایگاه نظامی مشترک در داخل اردن معرفی شده که با عنوان پایگاه هوایی موفق السلطي شناخته میشود.
این پایگاه که در نزدیکی شهر زرقا در خاک اردن قرار دارد، از مراکز اصلی همکاری نظامی میان اردن و ایالات متحده آمریکا بهشمار میرود. سالهاست که این پایگاه میزبان نیروهای هوایی آمریکا و محل انجام تمرینهای مشترک، عملیات پشتیبانی و استقرار موقت جنگندهها بوده است.
طبق گزارش منبع مذکور، بیش از ۷۰ فروند جنگنده آمریکایی در این پایگاه مستقر هستند. اگر این رقم تأیید شود، نشاندهنده تمرکز قابلتوجه توان هوایی در خاک اردن خواهد بود؛ امری که میتواند جایگزینی برای حضور زمینی در التنف تلقی شود.
التنف؛ از نماد حضور به نشانه تغییر
پایگاه التنف طی سالهای گذشته به نمادی از حضور آمریکا در جنوب سوریه تبدیل شده بود. این حضور علاوه بر بعد نظامی، پیام سیاسی روشنی نیز داشت: تثبیت نفوذ واشنگتن در بخشی از جغرافیای سوریه و جلوگیری از یکپارچگی کامل کنترل زمینی دولت دمشق بر مرزهای شرقی و جنوبی.
تحویل این موقعیت به وزارت دفاع سوریه، در صورت تثبیت کامل، میتواند نشانهای از تغییر در اولویتهای عملیاتی آمریکا باشد؛ تغییری که شاید از تمرکز بر حضور زمینی مستقیم به سمت تکیه بیشتر بر توان هوایی و استقرار در کشورهای همپیمان منطقهای حرکت کرده است.
پیامدهای امنیتی برای جنوب سوریه و غرب عراق
جابهجایی نیروها از خاک سوریه به اردن، پیامدهای چندلایهای خواهد داشت:
- جنوب سوریه: با خروج آمریکا، دولت سوریه میتواند کنترل رسمی و مستقیمتری بر این بخش از مرز اعمال کند. این امر ممکن است به تغییر در آرایش نیروها و کاهش حضور بازیگران خارجی در این محدوده بینجامد.
- غرب عراق: التنف در نزدیکی مرز عراق قرار داشت و نقش دیدهبانی و بازدارندگی در برابر تحرکات فرامرزی ایفا میکرد. انتقال این نقش به پایگاههای اردن به معنای افزایش وابستگی به نظارت هوایی و اطلاعاتی از راه دور است.
- اردن: تمرکز بیشتر توان نظامی آمریکا در خاک اردن، این کشور را به یکی از نقاط محوری در بازآرایی جدید تبدیل میکند. چنین وضعیتی میتواند هم بازدارندگی منطقهای را تقویت کند و هم حساسیتهای امنیتی جدیدی ایجاد نماید.
بازآرایی یا عقبنشینی؟
سؤال اصلی این است که آیا تخلیه التنف به معنای کاهش حضور آمریکا در سوریه است یا صرفاً بازآرایی تاکتیکی؟ انتقال نیروها به پایگاه هوایی موفق السلطي نشان میدهد که واشنگتن احتمالاً بهجای خروج کامل، در حال تغییر شکل حضور خود است.
حضور هوایی پررنگتر، انعطافپذیری عملیاتی بیشتری فراهم میکند و در عین حال هزینههای سیاسی و لجستیکی حضور زمینی را کاهش میدهد. از سوی دیگر، این اقدام میتواند بخشی از یک راهبرد گستردهتر برای تمرکز بر نقاط امنتر و همپیمانتر در منطقه باشد.
تخلیه کامل پایگاه التنف و انتقال نیروهای آمریکایی به اردن، اگر بهصورت پایدار تثبیت شود، نقطه عطفی در معادلات امنیتی جنوب سوریه خواهد بود. این تحول نهتنها بر توازن قدرت در مرزهای سوریه و عراق اثر میگذارد، بلکه جایگاه اردن را نیز در معماری امنیتی منطقه تقویت میکند.
آیا این اقدام سرآغاز کاهش تدریجی حضور آمریکا در سوریه است یا مرحلهای تازه از آرایش نظامی با تکیه بر توان هوایی و پایگاههای همپیمان؟ پاسخ به این پرسش در ماههای آینده و با رصد تحولات میدانی روشنتر خواهد شد.