از آبدانانِ معترض تا آرایش جنگی در سنتکام
شامگاه دوشنبه ۲۷ بهمن ۱۴۰۴، ایران صحنهی همزمانی دو روند بود:
در داخل، خیابانهایی که بار دیگر صدای اعتراض را بلند کردند؛
و در بیرون از مرزها، افزایش کمسابقهی تحرکات نظامی و لحنهای تهدیدآمیز در منطقه.
این همزمانی، نه یک تصادف خبری، بلکه تصویری از وضعیتِ پیچیده و ناپایدار کشوری است که همزمان با بحران مشروعیت داخلی، در معرض فشارهای فزایندهی منطقهای و بینالمللی قرار گرفته است.
آبدانان؛ شهری که صدایش قطع شد
شامگاه دوشنبه، گزارشهای متعددی از شهر آبدانان منتشر شد؛
قطع اینترنت و آنتندهی، حضور فرماندهان نظامی و تیراندازی نیروهای امنیتی به سمت معترضان.
بر اساس گزارشهای محلی، مردم در آستانهی چهلم علیرضا صیدی به خیابان آمدند و شعارهای تند علیه حاکمیت سر دادند.
همزمان، برای «مدیریت وضعیت»، فرمانده هنگ مرزی به همراه دو فرمانده نظامی دیگر به شهر اعزام شدند.
قطع ارتباطات در چنین موقعیتهایی، الگوی شناختهشدهای در مدیریت اعتراضات در ایران است؛
کنترل روایت، پیش از کنترل خیابان.
آنچه در آبدانان رخ داد، صرفاً یک تجمع محلی نبود؛ بلکه نشانهای از تداوم نارضایتی در شهرهای کوچکتر است؛ شهرهایی که کمتر در مرکز توجه رسانهها قرار دارند اما در سالهای اخیر نقش پررنگی در اعتراضات سراسری ایفا کردهاند.
بهشهر؛ روایت یک مرگ با شاتگان
در بهشهر، مراسم چهلم عماد عباسیفرد برگزار میشود؛ ورزشکار مقامداری که بنا بر گزارشها در ۱۹ دیماه با شلیک پنج گلوله شاتگان کشته شد؛ گلولههایی که به چشم و گلوی او اصابت کرده بود.
مراسم در «بهشت فاطمه» بهشهر برگزار میشود؛
مراسمهای چهلم در سالهای اخیر به یکی از کانونهای مهم تجمع و بازتولید حافظهی اعتراضی تبدیل شدهاند.
چهلمها، در ساختار اجتماعی ایران، تنها آیین سوگواری نیستند؛ بلکه لحظهای برای بازگویی روایت و استمرار مطالبهاند.
تبریز و شیراز؛ انفجار و تست پدافند
در تبریز، انفجار مهیب و آتشسوزی گسترده در شرکت «نیک گاز» واقع در جاده آذرشهر، حوالی پالایشگاه، گزارش شد. هنوز جزئیات دقیقی از علت حادثه منتشر نشده است.
همزمان در شیراز، گزارشهایی از تست سامانههای پدافند هوایی منتشر شد؛ رخدادی که در فضای ملتهب منطقهای، بیش از یک تمرین عادی تعبیر میشود.
تهران؛ آمادهباش در هروی
در منطقه هروی تهران نیز گزارشهایی از آمادهباش نظامی منتشر شد.
تهران، بهعنوان مرکز سیاسی کشور، در دورههای اوج تنش همواره شاهد افزایش حضور امنیتی بوده است؛ اما همزمانی این آمادهباش با تحولات منطقهای، معنایی فراتر از کنترل شهری پیدا میکند.
آرایش نظامی منطقه؛ ناوها، جنگندهها و پیامهای تهدیدآمیز
همزمان با این تحولات داخلی، منطقه شاهد افزایش چشمگیر حضور نظامی ایالات متحده و متحدانش بود.
اعزام جنگندههای F-35
۱۸ فروند جنگنده F-35 Lightning II به خاورمیانه اعزام شدند؛
جنگندهای رادارگریز که ستون فقرات توان هوایی مدرن آمریکا محسوب میشود.
4
اعزام این تعداد جنگنده، در کنار سایر تحرکات، نشاندهندهی ارتقای سطح آمادگی عملیاتی در منطقه است.
ناو هواپیمابر «جورج بوش»
رسانههای اسرائیلی از ورود ناو هواپیمابر USS George H.W. Bush به منطقه سنتکام در نیمه مارس خبر دادند.
4
حضور همزمان چند ناو هواپیمابر در یک منطقه، معمولاً بهعنوان پیام بازدارندگی مستقیم تعبیر میشود.
پایگاه بمبافکنهای B-2
گزارشهایی نیز از توقف موقت پروازها در پایگاه Whiteman Air Force Base منتشر شد؛
محل استقرار بمبافکنهای رادارگریز B-2 Spirit.
4
هرچند توقف پروازها میتواند دلایل فنی داشته باشد، اما در فضای پرتنش فعلی، چنین خبرهایی بهسرعت در چارچوب آمادهسازی احتمالی عملیات تفسیر میشوند.
لحن سیاسی؛ از تلآویو تا واشنگتن
سناتور Lindsey Graham در اظهاراتی تمسخرآمیز درباره توان هوایی ایران گفت که «شانسی برای آنها در آسمان قائل نیستم».
نخستوزیر پیشین اسرائیل، Naftali Bennett نیز از «برچیدن سر اختاپوس جمهوری اسلامی در منطقه» سخن گفت.
این لحن، یادآور دورههایی است که پیش از عملیاتهای محدود نظامی علیه زیرساختهای منطقهای ایران، شاهد افزایش جنگ لفظی بودهایم.
همزمانی بحرانها؛ فشار داخلی، تهدید خارجی
سؤال کلیدی این است:
آیا این تحولات به معنای نزدیکی به درگیری مستقیم است؟
تجربه سالهای گذشته نشان میدهد که موج نخست هرگونه اقدام احتمالی، بهجای تغییر رژیم، متوجه زیرساختهای موشکی و هستهای خواهد بود.
اما پاسخ تهران، تعیینکنندهی دامنهی بعدی تنش خواهد بود.
در داخل، تداوم اعتراضات و برگزاری مراسمهای چهلم نشان میدهد که شکاف اجتماعی همچنان فعال است.
در خارج، آرایش نظامی و پیامهای بازدارنده، سطح فشار را بالا برده است.
ایران اکنون در نقطهای ایستاده که هر اشتباه محاسباتی ــ چه در خیابان و چه در میدان ژئوپلیتیک ــ میتواند پیامدهایی فراتر از مرزها داشته باشد.
۲۷ بهمن ۱۴۰۴، تنها یک روز خبری نبود؛
نمایی فشرده از وضعیت کشوری بود که همزمان در دو جبهه نفس میکشد:
- جبههی خیابانهای معترض
- جبههی ناوهای هواپیمابر و جنگندههای رادارگریز
آیندهی این تقاطع، نه فقط به تصمیمهای قدرتهای جهانی، بلکه به پویاییهای داخلی ایران نیز وابسته است.