کوردانه: در حالی که دونالد ترامپ از همکاری تهران و واشنگتن برای جمعآوری اورانیوم غنیشده ایران و انتقال آن به آمریکا سخن گفته، مقامهای جمهوری اسلامی این ادعا را رد کرده و همزمان درباره ادامه محاصره دریایی و وضعیت تردد کشتیها در تنگه هرمز هشدار دادهاند؛ تحولی که نشان میدهد رویارویی فعلی، دستکم در این مرحله، بیش از آنکه در میدان نظامی تعیین تکلیف شود، در سطح جنگ روایتها و مصرف سیاسی داخلی دنبال میشود.
اظهارات تازه دونالد ترامپ و پاسخ مقامهای جمهوری اسلامی، تصویری از شکاف عمیق میان روایت واشنگتن و تهران درباره روند تنشزدایی و مذاکرات پس از درگیریهای اخیر ارائه میدهد. ترامپ روز جمعه ۱۷ آوریل در گفتوگو با رویترز مدعی شد ایالات متحده و ایران با یکدیگر برای بازیابی اورانیوم غنیشده از سایتهای آسیبدیده هستهای همکاری خواهند کرد و این مواد «با سرعتی آرام» به آمریکا منتقل خواهد شد. او همچنین از ادامه برخی هماهنگیها با ایران در موضوعات مرتبط با تنگه هرمز سخن گفت.
اما این روایت خیلی زود از سوی تهران رد شد. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت خارجه جمهوری اسلامی، گفت انتقال اورانیوم غنیشده ایران به آمریکا «هرگز» در دستور کار نبوده و «هیچ توافق تازهای» نیز در این باره وجود ندارد. بر اساس گزارشهای منتشرشده، او تأکید کرده است که ترتیبات فعلی درباره عبور و مرور دریایی نیز نه بر پایه توافقی تازه، بلکه در چارچوب همان تفاهم آتشبس ۸ آوریل، برابر با ۱۹ فروردین، تعریف شده است.
همزمان، موضوع تنگه هرمز به یکی از محورهای اصلی این جنگ لفظی تبدیل شده است. در حالی که مقامهای ایرانی از بازبودن مسیر برای کشتیرانی تجاری سخن گفتهاند، همزمان هشدار دادهاند که اگر محاصره دریایی آمریکا ادامه پیدا کند، تهران نیز «اقدامات لازم» را انجام خواهد داد. گزارشها حاکی است که تهران باز بودن هرمز را مشروط، کنترلشده و وابسته به مسیرهای تعیینشده و هماهنگی با نهادهای مسئول خود میداند.
در همین فضا، محمدباقر قالیباف نیز در پیامی در شبکههای اجتماعی، بخش مهمی از ادعاهای مطرحشده از سوی ترامپ را «دروغ» خواند و نوشت رئیسجمهور آمریکا در فاصلهای کوتاه چند ادعای نادرست را مطرح کرده است. او تأکید کرد که باز یا بسته بودن تنگه هرمز و مقررات حاکم بر آن، نه در شبکههای اجتماعی بلکه «در میدان» تعیین میشود. این موضعگیری، در کنار سخنان بقائی، نشان میدهد تهران تلاش دارد روایت رسمی خود را بر پایه انکار امتیازدهی و نمایش حفظ کنترل میدانی بنا کند.
در سوی دیگر، ترامپ کوشیده است فضای عمومی را به سمت قریبالوقوع بودن یک توافق سوق دهد و از نبود «مانع جدی» در مسیر تفاهم سخن بگوید. با این حال، گزارش رویترز تصریح میکند که او برای برخی از ادعاهای کلیدی خود، از جمله موافقت ایران با انتقال اورانیوم غنیشده، سند یا شاهد مستقلی ارائه نکرده است. همین فاصله میان ادعا و تأیید مستقل، به ابهامها درباره وضعیت واقعی مذاکرات دامن زده است.
در مجموع، آنچه از مجموعه این موضعگیریها برمیآید، این است که منازعه کنونی فعلاً فقط نزاعی بر سر میدان و توافق نیست، بلکه نبردی بر سر تعریف واقعیت نیز هست. واشنگتن میکوشد از پیشرفت دیپلماتیک و مهار برنامه هستهای ایران سخن بگوید، و تهران هم تلاش دارد هرگونه عقبنشینی راهبردی را انکار کرده و پیام اقتدار، کنترل و آمادگی برای واکنش متقابل را به مخاطبان داخلی و منطقهای منتقل کند. به این ترتیب، تا زمانی که جزئیات هرگونه تفاهم احتمالی بهصورت رسمی و قابل راستیآزمایی منتشر نشود، بخش مهمی از این رویارویی همچنان در سطح جنگ روایتها باقی خواهد ماند.