انتشار ویدئوی تحقیر فعالان خارجی ناوگان همبستگی با غزه توسط ایتامار بنگویر، وزیر راست افراطی امنیت ملی اسرائیل، موجی از محکومیت جهانی بهراه انداخته است. اتحادیه اروپا، بریتانیا، ایتالیا، لهستان و چند کشور دیگر این رفتار را «غیرقابل قبول»، «تحقیرآمیز» و ناقض کرامت انسانی خواندهاند؛ بحرانی که بار دیگر چهره خشن راست افراطی حاکم بر تلآویو را در برابر افکار عمومی جهان عریان کرده است.
اسرائیل اعلام کرده است همه فعالان خارجی ناوگان اعزامی به غزه را که در روزهای گذشته در دریا توقیف کرده بود، اخراج کرده است؛ اما ماجرا با انتشار ویدئویی از تحقیر بازداشتشدگان توسط ایتامار بنگویر، وزیر امنیت ملی راست افراطی اسرائیل، از یک اقدام تکراری علیه ناوگانهای همبستگی با غزه به بحرانی دیپلماتیک تبدیل شد.
بر اساس گزارشها، بیش از ۴۳۰ فعال از کشورهای مختلف جهان پس از تلاش برای شکستن محاصره غزه بازداشت شده بودند. اسرائیل میگوید این افراد پس از روند اداری اخراج شدهاند، اما دولتها، نهادهای حقوق بشری و حتی برخی مقامهای اسرائیلی، نحوه برخورد با آنان را محکوم کردهاند. رسانهها گزارش دادهاند که فعالان بازداشتشده با دستهای بسته و در حالی که روی زمین نشانده یا وادار به زانو زدن شده بودند، در برابر دوربین مورد تحقیر قرار گرفتند؛ صحنهای که بنگویر، چهره شناختهشده راست افراطی اسرائیل، آن را به نمایش سیاسی خود تبدیل کرد.
کمیسیون اروپا رفتار نشاندادهشده در این ویدئو را «کاملاً غیرقابل قبول» خوانده و تأکید کرده است همه بازداشتشدگان باید مطابق حقوق بینالملل، با امنیت، کرامت و احترام انسانی نگهداری شوند. این واکنش نشانهای روشن از افزایش نارضایتی اروپا از رفتار دولت اسرائیل در پرونده غزه و فعالان بینالمللی است.
بریتانیا کاردار اسرائیل را احضار کرده و رفتار با بازداشتشدگان را ناسازگار با ابتداییترین معیارهای احترام و کرامت انسانی دانسته است. ایتالیا نیز خواستار عذرخواهی اسرائیل شده و آنتونیو تاجانی، وزیر خارجه این کشور، از کایا کالاس، مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا، خواسته است موضوع تحریم بنگویر بهدلیل توقیف فعالان در آبهای بینالمللی و تحقیر آنان در دستور کار قرار گیرد.
لهستان نیز پا را فراتر گذاشته و وزیر خارجه این کشور خواستار ممنوعیت ورود بنگویر به لهستان شده است. ورشو همچنین کاردار اسرائیل را احضار کرده و خواهان آزادی فوری فعالان، بازگشت شهروندان لهستانی و عذرخواهی رسمی شده است.
این موج محکومیت فقط از بیرون اسرائیل نیست. بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، اگرچه از توقیف ناوگان دفاع کرده، اما رفتار بنگویر با بازداشتشدگان را ناسازگار با «ارزشها و هنجارهای اسرائیل» دانسته است. گیدئون ساعر، وزیر خارجه اسرائیل، نیز اقدام بنگویر را «نمایشی شرمآور» توصیف کرده و گفته است این رفتار به تلاش سربازان و دیپلماتهای اسرائیلی لطمه زده است. حتی مایک هاکبی، سفیر آمریکا در اسرائیل و از حامیان سرسخت تلآویو، نیز با لحنی کمسابقه از بنگویر انتقاد کرده و گفته است او کرامت اسرائیل را زیر پا گذاشته است.
فعالان ناوگان میگویند هدف آنان جلب توجه جهانی به وضعیت انسانی نزدیک به دو میلیون فلسطینی در نوار غزه و اعتراض به محاصره طولانیمدت این منطقه بوده است. اسرائیل همچنان مدعی است که این ناوگان اقدامی تبلیغاتی در خدمت حماس بوده و محاصره دریایی برای جلوگیری از انتقال سلاح به غزه ضروری است؛ اما واکنش جهانی نشان میدهد روایت امنیتی تلآویو دیگر بهسادگی نمیتواند رفتار تحقیرآمیز و غیرانسانی با فعالان مدنی را پنهان کند.
یکی از فعالان ایتالیایی پس از اخراج از اسرائیل گفته است او و دیگران را با دستبند و زنجیر پا به فرودگاه بنگوریون برده و سپس به آتن فرستادهاند. او مدعی شده نیروهای امنیتی اسرائیل فعالان را کتک زده، لگد و مشت زدهاند و با فریادهای تحقیرآمیز با آنان برخورد کردهاند. این روایتها، همراه با ویدئوی منتشرشده از سوی بنگویر، فشار دیپلماتیک بر دولت اسرائیل را افزایش داده است.
رفتار بنگویر تصادفی نیست؛ او نماینده همان جریان راست افراطی است که در سالهای اخیر با شعار امنیت، سیاست تحقیر، سرکوب و خشونت را به بخشی از رفتار رسمی دولت اسرائیل تبدیل کرده است. بنگویر پیشینهای طولانی در سیاستهای تندروانه دارد و حضور او در ساختار قدرت، نشانه عادیسازی افراطگرایی در دولت اسرائیل است.
توقیف ناوگانهای همبستگی با غزه سابقهای طولانی دارد. اسرائیل در سالهای گذشته بارها کشتیهایی را که قصد رساندن کمک یا شکستن محاصره دریایی غزه داشتند، در دریا متوقف کرده است. خونینترین نمونه آن در سال ۲۰۱۰ رخ داد؛ زمانی که کماندوهای اسرائیلی به کشتی ماوی مرمره حمله کردند و ۹ فعال کشته شدند و نفر دهم نیز بعداً بر اثر جراحات جان باخت.
بحران تازه نشان داد که محاصره غزه فقط محاصره خاک، آب و آسمان نیست؛ محاصره کرامت انسانی نیز هست. راست افراطی حاکم بر اسرائیل، این بار نه در پشت درهای بسته، بلکه در برابر دوربین، فعالان مدنی را به ابزار نمایش قدرت تبدیل کرد. اما همان تصویرهایی که بنگویر برای تحقیر منتشر کرد، اکنون به سندی علیه او و علیه سیاست خشن دولت راستگرای تلآویو تبدیل شده است.
موج واکنشهای تازه نشان میدهد حتی میان متحدان سنتی اسرائیل نیز تحمل نسبت به رفتارهای تحقیرآمیز و سیاستهای بیمهار راست افراطی کاهش یافته است. هنوز روشن نیست این محکومیتها به تغییر عملی در سیاست محاصره غزه منجر خواهد شد یا نه، اما یک چیز روشن است: بنگویر با نمایش تحقیر فعالان، نه قدرت اسرائیل، بلکه چهره عریان افراطگرایی دولتی را به جهان نشان داد.
