کوردانه | یادداشت روز

برگزاری بیستمین کنفرانس بین‌المللی درباره مسئله کورد در ساختمان پارلمان اروپا، بار دیگر پرسشی اساسی را مطرح می‌کند: این نشست‌های پرهزینه و پرزرق‌وبرق طی دو دهه گذشته چه دستاورد ملموسی برای حقوق سیاسی و ملی ملت کورد داشته‌اند؟ آیا حضور چند ده سیاستمدار، فعال و پژوهشگر در سالن‌های پارلمان اروپا، بدون برنامه‌ای روشن برای تأثیرگذاری بر تصمیمات اتحادیه اروپا، دیپلماسی محسوب می‌شود؟ یا تنها به مراسمی تکراری تبدیل شده که شرکت‌کنندگان در آن سخن می‌گویند، عکس می‌گیرند، بیانیه صادر می‌کنند و تا کنفرانس سال آینده پراکنده می‌شوند؟

بیستمین کنفرانس بین‌المللی «اتحادیه اروپا، ترکیه، خاورمیانه و کوردها» روزهای ۱۴ و ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶ در بروکسل برگزار شد. برگزارکننده اصلی آن کمیسیون مدنی اتحادیه اروپا و ترکیه (EUTCC) بود که با همکاری گروه‌های چپ، سبزها و ائتلاف ترقی‌خواه سوسیالیست‌ها و دموکرات‌ها در پارلمان اروپا این نشست را ترتیب داد. بنابراین نمی‌توان حضور نمایندگان پارلمان اروپا را نادیده گرفت، اما همکاری چند گروه پارلمانی با یک کنفرانس، به‌خودی‌خود به معنای تصویب تصمیمی رسمی از سوی پارلمان اروپا نیست.

این تمایز برای ارزیابی واقعی دستاوردهای چنین نشست‌هایی اهمیت اساسی دارد.

پارلمان اروپا یک نهاد تصمیم‌گیری سیاسی است، نه صرفاً ساختمانی باشکوه برای برگزاری کنفرانس.

برگزاری نشستی در یکی از سالن‌های این ساختمان، به‌تنهایی هیچ امتیاز سیاسی برای ملت کورد ایجاد نمی‌کند. ارزش چنین برنامه‌ای زمانی روشن می‌شود که بتوان نشان داد سخنرانی‌ها و پیشنهادهای مطرح‌شده چگونه به دستور کار نهادهای اروپایی، پیگیری دیپلماتیک، تصمیمات سیاسی یا اقدامات مشخص حقوق بشری تبدیل شده‌اند.

بیست سال کنفرانس؛ دستاوردها کجاست؟

گزارش فارسی فرات نیوز از این کنفرانس، مجموعه‌ای از سخنرانی‌ها درباره دموکراسی، صلح، حقوق زنان، جایگاه عبدالله اوجالان، تحولات خاورمیانه و ضرورت به‌رسمیت‌شناختن حقوق کوردها را منعکس می‌کند.

سخنرانان درباره مسائل مهمی صحبت کرده‌اند، اما پرسش اصلی این است که این سخنان چگونه به سیاست عملی تبدیل می‌شوند.

آیا در گزارش ارائه‌شده، برنامه مشخصی برای مذاکره با نهادهای تصمیم‌گیر اتحادیه اروپا دیده می‌شود؟ آیا زمان‌بندی روشنی برای پیگیری مطالبات وجود دارد؟ آیا مشخص شده که چه نهادی مسئول اجرای پیشنهادها و پاسخ‌گویی درباره نتایج آنهاست؟

در گزارش فرات نیوز، پاسخ روشنی به این پرسش‌ها ارائه نشده است.

البته برگزارکنندگان در پایان کنفرانس، سندی با عنوان «۲۰ مطالبه برای صلح و دموکراسی» منتشر کرده‌اند. این سند خواستار اقداماتی از جمله تضمین حقوق زبانی و فرهنگی کوردها، اصلاحات دموکراتیک، آزادی زندانیان سیاسی و مشارکت کوردها در فرایندهای سیاسی شده است. اما انتشار یک فهرست مطالبه، با تحقق آن مطالبات تفاوت دارد. پرسش انتقادی همچنان باقی است: این بیست مطالبه چه سازوکار اجرایی، چه مسئول پیگیری و چه جدول زمانی مشخصی دارند؟

اگر هدف از برگزاری این کنفرانس‌ها صرفاً تکرار مطالباتی باشد که دهه‌هاست مطرح می‌شوند، باید پرسید چه ضرورتی دارد هر سال گروهی از افراد از کشورهای مختلف جهان به بروکسل سفر کنند تا بار دیگر همان سخنان را در همان فضای سیاسی تکرار کنند؟

حتی سخنرانان کنفرانس نیز از تکرار خسته شده‌اند

شاید یکی از مهم‌ترین بخش‌های گزارش فرات نیوز، سخنان صباحت تونجل، سیاستمدار کورد، باشد.

او به تجربه حضور پیشین خود در پارلمان اروپا اشاره می‌کند و می‌گوید که پس از سال‌ها زندان، بار دیگر به همان مکان بازگشته و همچنان همان موضوعات گذشته مورد بحث قرار می‌گیرند.

تونجل به‌صراحت از ضرورت عبور از چرخه تکرار سخن می‌گوید.

این اظهارات، فارغ از اختلاف‌نظرهایی که می‌توان درباره دیدگاه‌های سیاسی او داشت، پرسشی جدی درباره کارآمدی چنین نشست‌هایی مطرح می‌کند.

وقتی یکی از سخنرانان خود اعتراف می‌کند که پس از سال‌ها همچنان همان مسائل تکرار می‌شوند، آیا زمان آن نرسیده است که برگزارکنندگان به‌جای تبلیغ موفقیت کنفرانس، گزارش روشنی از موفقیت‌ها و ناکامی‌های بیست سال گذشته ارائه کنند؟

دیپلماسی سیاسی را نمی‌توان با تعداد کنفرانس‌ها، عکس‌های یادگاری، سخنرانی‌ها و بیانیه‌های پایانی اندازه گرفت. معیار اصلی، میزان تأثیرگذاری بر تصمیمات سیاسی و تحقق مطالبات است.

مسئله کورد با عقب‌نشینی از مطالبات ملی حل نمی‌شود

نکته مهم‌تر، محتوای سیاسی و جهت‌گیری این‌گونه نشست‌هاست.

در سال‌های اخیر، بخشی از مباحث مربوط به حل مسئله کورد حول مفاهیمی مانند دموکراتیزاسیون، همزیستی، ادغام در ساختارهای موجود و پایان مبارزه مسلحانه شکل گرفته است.

این مفاهیم به‌خودی‌خود نه نامشروع‌اند و نه بی‌اهمیت. اما هیچ‌یک نمی‌توانند جایگزین پاسخ روشن به مسئله حقوق سیاسی و ملی ملت کورد شوند.

صلح به معنای عقب‌نشینی از حقوق ملی نیست. مذاکره نیز نباید به ابزاری برای کاهش تدریجی مطالبات سیاسی یک ملت تبدیل شود.

ملت کورد صرفاً خواهان پایان جنگ نیست. مسئله اصلی، به‌رسمیت‌شناختن هویت ملی، حقوق زبانی و فرهنگی، مشارکت واقعی در قدرت سیاسی، حق اداره امور محلی و منطقه‌ای و حق تعیین سرنوشت در چارچوب راه‌حل‌های دموکراتیک و مورد توافق است.

بدون پاسخ‌گویی به این مطالبات، پایان درگیری‌های مسلحانه لزوماً به معنای حل مسئله کورد نخواهد بود.

جالب آنکه عاطفه رامسری نیز در همین کنفرانس تأکید کرده است که حل مسئله کورد را نمی‌توان به خلع سلاح، پایان درگیری یا ادغام نیروهای کورد در ساختار دولت‌های موجود محدود کرد. او بر ضرورت به‌رسمیت‌شناختن اراده سیاسی مستقل کوردها، حقوق جمعی و تقسیم اختیارات تأکید کرده است.

الهام احمد نیز درباره تحولات سوریه تصریح کرده که پذیرش ادغام در ساختار سیاسی کشور، به معنای پذیرش عقب‌نشینی از دستاوردهای کوردها نیست.

این سخنان نشان می‌دهد که حتی در درون همین کنفرانس نیز ضرورت حفظ حقوق سیاسی و دستاوردهای کوردها مطرح شده است.

بنابراین پرسش اصلی این نیست که آیا باید مذاکره کرد یا خیر؛ پرسش این است که مذاکره بر سر چه حقوقی، با کدام تضمین‌ها و با چه میزان اختیار برای نمایندگان واقعی ملت کورد انجام می‌شود؟

دیپلماسی واقعی در ارتباط با مراکز تصمیم‌گیری معنا پیدا می‌کند

حضور در پارلمان اروپا زمانی ارزشمند است که به ارتباط مستمر و مؤثر با کمیسیون اروپا، شورای اتحادیه اروپا، نمایندگان پارلمان، دولت‌های عضو و دیگر نهادهای تأثیرگذار منجر شود.

کنفرانسی که پس از پایان آن هیچ برنامه قابل ارزیابی برای پیگیری سیاسی ارائه نشود، در بهترین حالت می‌تواند بستری برای تبادل نظر و اطلاع‌رسانی باشد؛ نه جایگزینی برای دیپلماسی سازمان‌یافته.

هیچ‌کس اهمیت فعالیت‌های دانشگاهی، پژوهشی و حقوق بشری را انکار نمی‌کند. اما میان یک نشست علمی، گردهمایی فعالان سیاسی و یک ابتکار دیپلماتیک هدفمند تفاوت وجود دارد.

همچنین حضور افراد سرشناس یا نمایندگان پیشین نهادهای سیاسی، به‌تنهایی تضمین‌کننده نفوذ بر تصمیمات کنونی اتحادیه اروپا نیست.

اگر برگزارکنندگان مدعی‌اند که چنین نشست‌هایی در سیاست اروپا اثرگذار بوده‌اند، انتظار می‌رود نشان دهند کدام پیشنهادها در چه زمانی به اقدام مشخصی منجر شده‌اند.

شفافیت مالی؛ پرسشی که باید پاسخ داده شود

موضوع دیگر، هزینه برگزاری این نشست‌هاست.

سفر شرکت‌کنندگان از کشورهای مختلف، اقامت، پذیرایی، هماهنگی و دیگر فعالیت‌های اجرایی هزینه دارد.

تاکنون در منابع بررسی‌شده، اطلاعات کافی برای تعیین هزینه‌های واقعی این دوره یا نحوه تأمین همه مخارج شرکت‌کنندگان در دست نیست. بنابراین نمی‌توان بدون سند، درباره منافع مالی شخصی برگزارکنندگان قضاوت کرد.

بااین‌حال، مطالبه شفافیت مالی کاملاً بجاست.

چه کسانی هزینه این کنفرانس‌ها را پرداخت می‌کنند؟ منابع مالی چگونه تأمین می‌شوند؟ بودجه هر دوره چقدر است؟ چه سهمی صرف برنامه‌های تشریفاتی می‌شود و چه سهمی به فعالیت‌های حقوقی، پژوهشی و پیگیری عملی مطالبات اختصاص می‌یابد؟

پاسخ به این پرسش‌ها به‌ویژه برای نشست‌هایی که با عنوان دفاع از حقوق یک ملت برگزار می‌شوند، اهمیت دارد.

فعالیت سیاسی و مدنی زمانی اعتبار بیشتری پیدا می‌کند که هم در منابع مالی و هم در دستاوردهای خود پاسخ‌گو و شفاف باشد.

آیا مسئله کورد به مسئله یک حزب یا یک رهبر محدود شده است؟

نکته قابل بحث دیگر، تمرکز بخش قابل‌توجهی از کنفرانس بر روند صلح ترکیه، آینده پ‌ک‌ک و جایگاه عبدالله اوجالان است.

بدون تردید، این موضوعات بخشی از تحولات سیاسی کوردستان هستند و بررسی آنها اهمیت دارد.

اما مسئله کورد بسیار گسترده‌تر از سرنوشت یک حزب، یک سازمان یا یک شخصیت سیاسی است.

کوردهای ایران، عراق، ترکیه و سوریه دارای شرایط سیاسی، تجربیات تاریخی و مطالبات متنوعی هستند.

اگر کنفرانسی با عنوان بین‌المللی مسئله کورد برگزار می‌شود، باید مشخص باشد که چگونه این تنوع سیاسی در دستور کار، ترکیب شرکت‌کنندگان و مطالبات نهایی بازتاب می‌یابد.

هیچ جریان سیاسی، صرف‌نظر از تاریخچه مبارزاتی یا میزان نفوذ اجتماعی خود، نمی‌تواند بدون توافق و نمایندگی واقعی دیگر جریان‌ها، سخنگوی انحصاری تمامی ملت کورد معرفی شود.

وحدت کوردها به معنای حذف تفاوت‌های سیاسی یا قرار گرفتن همه احزاب و جریان‌ها زیر چتر فکری یک سازمان نیست. وحدت واقعی، بر پایه احترام متقابل، پذیرش تکثر سیاسی و توافق بر سر حقوق مشترک ملی شکل می‌گیرد.

سخن پایانی؛ حقوق یک ملت را نمی‌توان با مراسم سالانه جایگزین کرد

بیست سال برگزاری کنفرانس درباره مسئله کورد، فرصتی کافی برای بررسی انتقادی عملکرد برگزارکنندگان فراهم کرده است.

ممکن است این نشست‌ها در اطلاع‌رسانی، ایجاد ارتباط میان فعالان و مطرح نگه داشتن مسئله کورد در برخی محافل اروپایی نقش داشته باشند. اما این دستاوردهای احتمالی نباید با حل سیاسی مسئله کورد یا کسب تضمین‌های حقوقی و نهادی اشتباه گرفته شوند.

مردمی که دهه‌ها برای به‌رسمیت‌شناخته‌شدن حقوق خود مبارزه کرده‌اند، حق دارند از کسانی که به نام آنان کنفرانس برگزار می‌کنند، گزارش عملکرد و نتیجه بخواهند.

صلح پایدار نه از طریق حذف مطالبات ملی، بلکه با پذیرش حقوق سیاسی و فرهنگی، تضمین آزادی‌های دموکراتیک و ایجاد سازوکارهای معتبر برای اجرای توافق‌ها امکان‌پذیر می‌شود.

اگر دیپلماسی قرار است جایگزین درگیری مسلحانه شود، باید از ابزارهای واقعی دیپلماسی برخوردار باشد: نمایندگی مشروع، برنامه روشن، ارتباط با مراکز تصمیم‌گیری، مذاکره هدفمند، تضمین حقوقی و پاسخ‌گویی سیاسی.

ملت کورد به کنفرانس‌های بیشتر نیازی ندارد، مگر آنکه این کنفرانس‌ها بتوانند قدمی مشخص در مسیر تحقق حقوق او بردارند.

مسئله کورد نه با عکس‌های یادگاری در راهروهای پارلمان اروپا حل می‌شود و نه با عقب‌نشینی از مطالبات تاریخی و ملی. صلح واقعی زمانی آغاز می‌شود که حقوق یک ملت به رسمیت شناخته شود، نه زمانی که از آن ملت خواسته شود برای رسیدن به صلح، از حقوق خود چشم‌پوشی کند.

اکنون پس از بیست سال، پرسش ساده‌ای پیش روی برگزارکنندگان قرار دارد: به‌جز بیانیه‌ها و سخنرانی‌ها، چه چیزی را می‌توان به‌عنوان نتیجه عملی این کنفرانس‌ها به مردم کورد ارائه کرد؟

منابع:

گزارش فارسی خبرگزاری فرات (ANF) درباره نشست‌های دوم و سوم بیستمین کنفرانس کورد، ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶.

بیانیه نهایی برگزارکنندگان؛ ۲۰ مطالبه برای صلح و دموکراسی

گزارش گروه چپ پارلمان اروپا درباره کنفرانس ۱۵ اکتبر ۲۰۲۶

یادداشت انتقادی برای انتشار در کوردانه