کوردانه: محمدرضا اسکندری: چَمَری و چوپیِ چَمَری، آیینی ریشهدار در کردستان و لرستان است که سوگ را به حماسه و اندوه را به ارادهی مقاومت بدل میکند؛ حلقهای جمعی با نوای سُرنا و دهل که پیامِ «فراموشی ممنوع» را به دشمن اعلام میدارد.
چَمَری و چوپیِ چَمَری، بازماندهای سترگ از فرهنگِ مقاومت در کردستان و لرستان است. این مراسم از فرهنگِ کهنِ کُردواری بهجا مانده است؛ آیینی که در سوگِ شهیدان، دلاوران، بزرگمردان و بزرگزنانِ ایل برپا میشود تا به دشمن بگوید انتقام نزدیک است و خون بیپاسخ نمیماند. در چَمَر، چوپی و اشک درهم میآمیزند؛ اندوه و حماسه همزمان جاری میشوند و سوگ به نیرویی برای ایستادگی بدل میگردد. این همبستگی است که با حضورِ پدر، مادر، خواهر و یاران، در حلقهای واحد شکل میگیرد؛ حلقهای که با نوای سُرنا و دهل به تپش درمیآید و مرگ را به سُخره میگیرد.
چوپیِ چَمَری تنها یک چوپی نیست؛ بلکه بیانیهای جمعی از حافظهی تاریخی و ارادهی مقاومتِ ملتِ کورد است. گامها چوپیکشانان، سنگین و استوارند؛ حرکتها هماهنگ و پُرصلابت. دستها در هم قفل میشوند تا پیوندِ قبیله و ایل را یادآور شوند. ریتمِ دهل، ضربانِ قلبِ جمع است و سُرنا، آوای فراخوانی است که از دلِ کوهستانها که در بسیاری از شرایطِ زمانی تنها جایِ مبارزان بودهاند برمیخیزد. در میانهی میدان، «کوتَل» اسبی آراسته و نمادین با برنوِ کوتاهِ آویخته بر زین، نشانی از پهلوانِ از دسترفته و ادامهی راهِ اوست؛ حضوری که غیاب را فریاد میزند و فراموشی را نمیپذیرد.
در برگزاریِ چَمَر، نقشِ زنان برجسته و تعیینکننده است. آنان با مویههای حماسی، روایتگرانِ رنج و رشادتاند؛ صداهایی که اشک را به پیام بدل میکنند. «روچیان» یا سرودخوانان نیز با خواندنِ اشعارِ حماسی، نام و یادِ قهرمانان را زنده نگه میدارند و سوگ را به آگاهی و عهد تبدیل میکنند. این آیین، صحنهای است که در آن زن و مرد، نسلها و خویشان، گرد هم میآیند تا اعلام کنند مبارزه پایان نیافته و پیمانِ ایستادگی پابرجاست.
چوپیِ چَمَری، آمیزهای از سوگواری و حماسه است؛ جایی که رقص، زبانِ اعتراض میشود و اشک، سوگندِ ادامهی راه. در هر گام، خاطرهای زنده میماند و در هر چرخش، پیامی به آینده سپرده میشود: که خونِ شهیدان بیصدا نمیماند و فرهنگِ مقاومت در جانِ مردم جاری است.
امیدوارم نوروزِ امسال، به حرمتِ شهیدانمان بهویژه شهیدانِ ارگوازِ ملکشاهی، که این منطقه با دلیرمردان و دلیرزنانِ خود همواره حافظِ سنتِ چَمَر و چَمَری بودهاند نوروزی امسال دیگرگونه باشد. اگرچه چه رژیم پهلوی و چه رژیم اسلامی، مخالفِ تمامعیارِ این سنت بودهاند و آن را خرافاتی و ضدِ اسلام میدانستند، اما این سنتِ کهنِ کوردی در طولِ زمان با کمک همین مردمان پایدار مانده است. آرزو دارم نوروزِ امسال را با شکوه، با نامِ نوروز چوپیِ چَمَری برگزار کنیم و یادِ همهی شهیدانِ تاریخِ مبارزهی ملتمان را زنده نگه داریم.