دور نخست مذاکرات سطح بالای ایران و آمریکا در اقامتگاه کوهستانی بورگناشتوک سوئیس، پس از حدود ۱۸ ساعت گفتوگو و رایزنی فشرده پایان یافت؛ مذاکراتی که با میانجیگری قطر و پاکستان برگزار شد و هدف آن ترسیم نقشه راهی ۶۰ روزه برای رسیدن به توافقی گستردهتر میان تهران و واشنگتن اعلام شده است.
بر اساس بیانیه مشترک میانجیها، این دور از گفتوگوها در فضایی مثبت و سازنده برگزار شد و دو طرف بر سر ادامه مذاکرات فنی تا پایان هفته در سوئیس به تفاهم رسیدند. در این بیانیه همچنین از ایجاد سازوکاری برای پیگیری پایان جنگ در لبنان و راهاندازی خط ارتباطی برای تضمین عبور ایمن کشتیهای تجاری از تنگه هرمز سخن گفته شده است.
عباس عراقچی، وزیر خارجه ایران، پس از پایان این دور از مذاکرات، از پیشرفت در چند محور خبر داد؛ از جمله پرونده لبنان، تعلیق تحریم صادرات نفت و پتروشیمی، آزادسازی بخشی از داراییهای مسدودشده ایران و آغاز طرح بازسازی و توسعه اقتصادی. این موضعگیری نشان میدهد تهران تلاش دارد نتیجه مذاکرات سوئیس را نه فقط در سطح سیاسی، بلکه از زاویه گشایش اقتصادی و کاهش فشار خارجی نیز برجسته کند.
حضور مقامهایی از حوزههای امنیتی، نفتی و بانکی در هیئت ایرانی نیز نشان میداد که تهران در این مرحله، دریافت نشانههای عملی از کاهش فشار اقتصادی را پیششرط ورود جدیتر به بحثهای اصلی، بهویژه پرونده هستهای، میداند. از نگاه ایران، آزادسازی داراییهای مسدودشده، صدور معافیتهای نفتی، رفع محدودیتهای دریایی و تضمین توقف جنگ در لبنان باید پیش از هر توافق نهایی بهصورت عملی دنبال شود.
در سوی مقابل، هیئت آمریکایی با تمرکز بر باز ماندن تنگه هرمز، کنترل بحران لبنان و ورود به گفتوگوهای جدی درباره پرونده هستهای وارد مذاکرات شد. برای واشنگتن، جلوگیری از اختلال در مسیر انرژی، مهار تنشهای منطقهای و محدود کردن برنامه هستهای ایران، سه محور اصلی این گفتوگوها به شمار میرود.
مذاکرات سوئیس در شرایطی برگزار شد که از همان آغاز زیر سایه سه بحران سنگین قرار داشت: تنش بر سر تنگه هرمز، ادامه ابهام درباره توقف جنگ در لبنان، و تهدیدهای تازه دونالد ترامپ علیه تهران. با این حال، بیانیه میانجیها نشان میدهد دو طرف فعلاً تصمیم گرفتهاند مسیر دیپلماسی را باز نگه دارند و گفتوگوهای فنی را ادامه دهند.
روند گفتوگوها بدون تنش نبود. پس از انتشار تهدیدهای تازه ترامپ، منابع نزدیک به مذاکرات از بروز اختلاف در فضای گفتوگوها خبر دادند. با وجود این، تبادل پیام از طریق میانجیهای قطری و پاکستانی ادامه یافت و همین موضوع مانع از توقف کامل روند مذاکرات شد. این مسئله نشان داد که بیاعتمادی میان تهران و واشنگتن همچنان یکی از مهمترین موانع مسیر جدید دیپلماسی است.
در پایان دور نخست، هیئت ایرانی محل مذاکرات را ترک کرد و رسانههای داخلی اعلام کردند تیم ایران پس از حدود ۱۸ ساعت گفتوگو راهی تهران شده است. با این حال، بر اساس بیانیه میانجیها، مذاکرات فنی در سوئیس تا پایان هفته ادامه خواهد یافت. به این ترتیب، سطح سیاسی مذاکرات فعلاً جمعبندی شده، اما پروندههای اجرایی، مالی، نفتی، هرمز و لبنان همچنان روی میز تیمهای کارشناسی باقی ماندهاند.
از مجموع گزارشها چنین برمیآید که مذاکرات سوئیس نه شکست خورده و نه به توافق نهایی رسیده است. مهمترین دستاورد این دور، تثبیت یک نقشه راه ۶۰ روزه، باز نگه داشتن مسیر گفتوگوهای فنی، و توافق بر سر سازوکارهای فوری برای مدیریت بحران لبنان و تنگه هرمز است.
با این حال، مسیر پیش رو بسیار شکننده است. تهدیدهای ترامپ، بیاعتمادی تهران، نقش اسرائیل در لبنان، وضعیت نامشخص تنگه هرمز و ابهام درباره اجرای تعهدات اقتصادی میتواند هر لحظه روند دیپلماسی را با بحران روبهرو کند.
برای ایران، نتیجه فوری مذاکرات باید در فروش نفت، دسترسی به داراییهای مسدودشده و کاهش فشار اقتصادی دیده شود. برای آمریکا، اولویت اصلی باز ماندن هرمز، کنترل بحران لبنان و ورود به گفتوگوی هستهای است. برای میانجیها نیز هدف اصلی جلوگیری از فروپاشی تفاهم موقت و بازگشت جنگ است.
به همین دلیل، روزهای آینده و بهویژه ادامه مذاکرات فنی در سوئیس، تعیین خواهد کرد که آیا تفاهم ۶۰ روزه میتواند به روندی واقعی تبدیل شود یا در همان نخستین آزمونهای خود، زیر فشار هرمز، لبنان و بیاعتمادی سیاسی از هم میپاشد