شهرنوش پارسیپور، نویسنده، مترجم و از برجستهترین چهرههای ادبیات معاصر ایران، روز جمعه ۱۲ تیر ۱۴۰۵، برابر با ۳ ژوئیه ۲۰۲۶، در ۸۰ سالگی در بیمارستانی در حومه سانفرانسیسکو درگذشت. خانواده و دوستان او اعلام کردند که پارسیپور از هفته گذشته، در پی سکته قلبی، در بیمارستان بستری بود و عصر جمعه چشم از جهان فروبست.
رادیو کوردانه درگذشت این نویسنده برجسته، آزادیخواه و برابریطلب را به جامعه ادبی، زنان برابریخواه در همه عرصهها، خانواده، دوستان و دوستداران شهرنوش پارسیپور تسلیت میگوید.
پارسیپور، زاده ۲۸ بهمن ۱۳۲۴ در تهران، از نویسندگانی بود که نامش با ادبیات نوین فارسی، روایت تجربه زنان، نقد ساختارهای مردسالار و مقاومت در برابر سانسور و سرکوب گره خورده است. او از معدود نویسندگان ایرانی بود که در دو دوره سیاسی متفاوت، هم در حکومت پهلوی و هم در جمهوری اسلامی، بازداشت، سانسور و محرومیت از انتشار آثار را تجربه کرد.
او در رشته علوم اجتماعی در دانشگاه تهران تحصیل کرد و فعالیت حرفهای خود را با داستاننویسی و همکاری با سازمان رادیو و تلویزیون ملی ایران آغاز کرد. در سال ۱۳۵۳، در اعتراض به اعدام خسرو گلسرخی و کرامتالله دانشیان، از تلویزیون ملی استعفا داد؛ اقدامی که اندکی بعد به نخستین بازداشت او انجامید.
نخستین رمان او، «سگ و زمستان بلند»، در دهه ۱۳۵۰ منتشر شد، اما بخش مهمی از زندگی و کارنامه ادبیاش پس از انقلاب رقم خورد. پارسیپور در سال ۱۳۶۰ بازداشت شد و چند سال را بدون محاکمه رسمی در زندان گذراند. او بعدها تجربه این سالها را در کتاب «خاطرات زندان» روایت کرد و بخشهایی از رمان «طوبا و معنای شب» را نیز در همان دوران نوشت؛ اثری که پس از آزادی منتشر شد و به یکی از مهمترین رمانهای ادبیات معاصر فارسی تبدیل شد.
انتشار رمان «زنان بدون مردان» نیز برای او پیامدهای امنیتی در پی داشت و به بازداشت دوبارهاش انجامید. این رمان، که با زبانی نمادین و بهرهگیری از عناصر رئالیسم جادویی، زندگی و آرزوهای زنان ایرانی را روایت میکند، در ایران ممنوع شد، اما به زبانهای مختلف ترجمه شد و شهرتی جهانی یافت. سالها بعد، شیرین نشاط با اقتباس از این اثر فیلمی با همین نام ساخت و با آن جایزه شیر نقرهای جشنواره ونیز را دریافت کرد.
آثار پارسیپور فراتر از روایت زندگی فردی زنان حرکت میکردند. او در رمانهایش مناسبات سلطه، استبداد، سنت، مذهب، جنسیت و قدرت را به چالش میکشید و تاریخ معاصر ایران را از دریچه زندگی انسانهای عادی بازمیخواند. از همین رو، نوشتههایش نه تنها در میان خوانندگان فارسیزبان، بلکه در محافل دانشگاهی و مطالعات ادبی و زنان نیز جایگاهی ویژه یافتند.
تداوم سانسور و فشارهای امنیتی، سرانجام پارسیپور را در دهه ۱۳۷۰ به مهاجرت به ایالات متحده کشاند. او سالهای پایانی عمر خود را در کالیفرنیا گذراند و در کنار نویسندگی، به ترجمه و فعالیتهای فرهنگی ادامه داد. «آویزههای بلور»، «عقل آبی»، «شیوا»، «آداب صرف چای در حضور گرگ»، «بر بال باد نشستن»، «آسیه در میان دو دنیا» و «ماجراهای ساده و کوچک روح درخت» از دیگر آثار او هستند. او همچنین آثاری از امین معلوف و کتابهایی درباره تاریخ و فرهنگ چین را به فارسی ترجمه کرد.
در سالهای پایانی زندگی، پارسیپور از دشواریهای معیشتی خود نیز سخن گفته بود؛ موضوعی که بار دیگر وضعیت نویسندگان مستقل و مهاجر ایرانی را به بحث عمومی کشاند. با این حال، او تا پایان عمر به عنوان صدایی مستقل در ادبیات ایران باقی ماند؛ صدایی که زندان، ممنوعیت انتشار، تبعید و فشارهای سیاسی نتوانست آن را خاموش کند.
شهرنوش پارسیپور در طول زندگی خود جوایز و تقدیرهای متعددی دریافت کرد و آثارش به زبانهای مختلف ترجمه شدند. او در حافظه ادبیات معاصر ایران، به عنوان نویسندهای جسور، مستقل و آزادیخواه باقی خواهد ماند؛ نویسندهای که تجربه زنان، رنج تبعید و نقد قدرت را به بخشی ماندگار از ادبیات فارسی تبدیل کرد.
زمان و محل برگزاری مراسم خاکسپاری شهرنوش پارسیپور از سوی خانواده و نزدیکان او اعلام خواهد شد.
