رویارویی آمریکا و دیوان کیفری بینالمللی؛ تقابل حاکمیت ملی و عدالت بینالمللی
اعلام کارزار جدید دولت آمریکا علیه دیوان کیفری بینالمللی (ICC) بار دیگر اختلاف دیرینه میان واشنگتن و این نهاد قضایی بینالمللی را به یکی از موضوعات مهم سیاست جهانی تبدیل کرده است. دولت آمریکا با تأکید بر اصل حاکمیت ملی، صلاحیت دیوان کیفری بینالمللی برای رسیدگی به پروندههای مرتبط با مقامها و نظامیان آمریکایی را رد میکند؛ در مقابل، حامیان این دادگاه معتقدند که مسئولان سیاسی و نظامی، حتی در قدرتهای بزرگ، نباید از پاسخگویی در برابر اتهامهای مربوط به جنایتهای بینالمللی مصون باشند.
موضع دولت آمریکا علیه ICC
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، اعلام کرده است که واشنگتن کارزاری گسترده را برای مقابله با آنچه «تهدید دیوان کیفری بینالمللی علیه حاکمیت آمریکا» خوانده شده، آغاز خواهد کرد.
بر اساس اعلام وزارت خارجه آمریکا، این اقدامات میتواند شامل فشارهای دیپلماتیک بر کشورهای عضو ICC، محدودیتهای سفر برای کارکنان این نهاد، افزایش تحریمها علیه دیوان و تلاش برای جلوگیری از همکاری کشورها با پروندههایی باشد که مقامهای آمریکایی را هدف قرار میدهد.
واشنگتن استدلال میکند که آمریکا عضو اساسنامه رم، سند تأسیس دیوان کیفری بینالمللی، نیست و بنابراین این دادگاه نباید صلاحیت رسیدگی به پروندههای مربوط به شهروندان آمریکایی را داشته باشد.
سابقه اختلاف آمریکا با دیوان کیفری بینالمللی
رابطه آمریکا با ICC از ابتدا پرتنش بوده است. ایالات متحده در سال ۲۰۰۰ اساسنامه رم را امضا کرد، اما دولت جورج دبلیو بوش در سال ۲۰۰۲ امضای آمریکا را پس گرفت و اعلام کرد که این کشور قصد پیوستن به دیوان را ندارد.
در سالهای گذشته، دولتهای مختلف آمریکا نگرانی خود را درباره امکان استفاده سیاسی از این دادگاه و هدف قرار گرفتن نیروهای آمریکایی در عملیاتهای خارجی بیان کردهاند.
استدلال حامیان دیوان کیفری بینالمللی
طرفداران ICC معتقدند این دادگاه برای مقابله با شدیدترین جرایم بینالمللی، از جمله نسلکشی، جنایت علیه بشریت و جنایت جنگی ایجاد شده است.
به باور آنها، اصل «عدم مصونیت» یکی از پایههای حقوق بینالملل مدرن است و هیچ مقام یا نظامی نباید صرفاً به دلیل وابستگی به یک قدرت بزرگ از بررسی اتهامهای جدی فرار کند.
آنها همچنین تأکید میکنند که ICC تنها زمانی وارد عمل میشود که نظام قضایی داخلی کشورها توانایی یا اراده رسیدگی واقعی به پروندههای مربوطه را نداشته باشد.
پیامدهای سیاسی و بینالمللی
تقابل میان آمریکا و دیوان کیفری بینالمللی میتواند پیامدهای مهمی برای نظام حقوقی بینالمللی داشته باشد.
منتقدان سیاست واشنگتن معتقدند فشار بر ICC ممکن است اعتبار سازوکارهای بینالمللی برای مقابله با جنایتهای جنگی را کاهش دهد. در مقابل، حامیان آمریکا میگویند یک نهاد بینالمللی نباید بدون رضایت دولتها، صلاحیت قضایی بر شهروندان کشورهایی که عضو آن نیستند اعمال کند.
این اختلاف در نهایت به یک پرسش اساسی بازمیگردد: در جهان امروز، مرز میان حاکمیت ملی کشورها و ضرورت پاسخگویی بینالمللی کجاست؟
نتیجهگیری
مناقشه جدید میان آمریکا و دیوان کیفری بینالمللی تنها یک اختلاف سیاسی یا حقوقی نیست، بلکه بازتاب یک چالش بزرگ در نظم جهانی است. از یک سو، کشورها بر حق حاکمیت خود و کنترل نظام قضایی داخلی تأکید میکنند و از سوی دیگر، جامعه جهانی به دنبال ایجاد سازوکاری برای جلوگیری از بیکیفرمانی در برابر جنایتهای بزرگ است.
نتیجه این رویارویی میتواند بر آینده نقش نهادهای بینالمللی و میزان قدرت آنها در برابر دولتهای بزرگ تأثیرگذار باشد.
منابع:
وزارت امور خارجه ایالات متحده آمریکا (U.S. Department of State)
Statement on Actions Against the International Criminal Court
https://www.state.gov/
دیوان کیفری بینالمللی (International Criminal Court – ICC)
Official website – About the ICC and Rome Statute
https://www.icc-cpi.int/
سازمان ملل متحد (United Nations)
International Criminal Justice and the Rome Statute
https://www.un.org/
اساسنامه رم دیوان کیفری بینالمللی (Rome Statute of the International Criminal Court)
https://legal.un.org/icc/
شورای روابط خارجی آمریکا (Council on Foreign Relations)
مطالب تحلیلی درباره رابطه آمریکا و دیوان کیفری بینالمللی
https://www.cfr.org/