گالیپ دالای، پژوهشگر ارشد مؤسسه چتم‌هاوس، در گفت‌وگو با نشریه نیوریجن تأکید کرد که روند صلح میان ترکیه و حزب کارگران کوردستان (پ.ک.ک) صرفاً یک تحول داخلی نیست، بلکه می‌تواند آینده سیاسی و امنیتی سوریه، روابط آنکارا و بغداد، حضور نظامی ترکیه در منطقه و مناسبات نیروهای سیاسی و مسلح کوردستان ایران را نیز تحت تأثیر قرار دهد. او همچنین هشدار داد که فروپاشی ساختار دولتی ایران می‌تواند به گسترش بی‌ثباتی و درگیری‌های منطقه‌ای منجر شود. هم‌زمان، مواضع اعلام‌شده پژاک نشان می‌دهد که این حزب سرنوشت سیاسی و نظامی خود را مستقیماً تابع روند انحلال پ.ک.ک نمی‌داند.
به گزارش کوردانه، گالیپ دالای، پژوهشگر ارشد مؤسسه چتم‌هاوس و از پژوهشگران دانشگاه آکسفورد، در گفت‌وگو با محمد صالح در برنامه «ژئواسپیس» (GeoSpace) نشریه نیوریجن، روند صلح میان ترکیه و حزب کارگران کوردستان (پ.ک.ک) را یکی از معدود تحولات امیدبخش در خاورمیانه توصیف کرد.
این گفت‌وگو که ششم اکتبر ۲۰۲۶ منتشر شد، به بررسی جایگاه منطقه‌ای ترکیه، تحولات سوریه، روابط آنکارا با عراق و ایران و پیامدهای روند صلح با پ.ک.ک اختصاص داشت.
دالای با اشاره به جنگ‌ها و بحران‌های جاری خاورمیانه گفت: «این روند احتمالاً یکی از معدود نقاط روشن در منطقه‌ای است که جنگ‌ها، درگیری‌ها و ویرانی‌ها مشخصه اصلی آن شده‌اند.»
او تأکید کرد که اهمیت روند صلح تنها به پایان یک منازعه مسلحانه در ترکیه محدود نمی‌شود، بلکه پیامدهای آن می‌تواند بر ساختار امنیتی کشورهای همسایه و مناسبات نیروهای کورد در سراسر منطقه تأثیر بگذارد.
به باور این پژوهشگر، پیشرفت روند صلح می‌تواند یکی از عوامل مهم تنش در روابط ترکیه و عراق را کاهش دهد و در عین حال بر آینده سیاسی سوریه و رفتار گروه‌های مسلح کورد در کشورهای همسایه اثرگذار باشد.
عراق؛ آیا پایان منازعه با پ.ک.ک به کاهش حضور نظامی ترکیه منجر می‌شود؟
یکی از مهم‌ترین بخش‌های سخنان دالای به ارتباط میان روند صلح و حضور نظامی ترکیه در شمال عراق اختصاص داشت.
او تصمیم اخیر آنکارا برای خروج از پایگاه نظامی بعشیقه در شمال عراق را با تحولات مربوط به پ.ک.ک مرتبط دانست و آن را نشانه‌ای از پیامدهای منطقه‌ای روند صلح ارزیابی کرد.
دالای در این زمینه اظهار داشت:
«اگر قرار باشد پ.ک.ک خود را منحل کند و گروه‌های وابسته به آن در ساختارهای امنیت ملی کشورهای همسایه ادغام شوند، در وهله نخست دلایل وجود این پایگاه‌های نظامی کاهش خواهد یافت.»
این ارزیابی نشان می‌دهد که از دیدگاه دالای، کاهش فعالیت مسلحانه پ.ک.ک و تغییر وضعیت نیروهای مرتبط با آن می‌تواند بر محاسبات امنیتی آنکارا در عراق اثر بگذارد.
با این حال، کاهش دلایل حضور نظامی ترکیه لزوماً به معنای خروج فوری و کامل نیروهای این کشور از خاک عراق نیست. تحقق چنین تحولی به تصمیم‌های سیاسی و امنیتی آنکارا، روابط ترکیه و بغداد و چگونگی اجرای توافق‌های احتمالی بستگی خواهد داشت.
سوریه؛ اختلاف راهبردی ترکیه و اسرائیل بر سر آینده این کشور
دالای بخش دیگری از گفت‌وگوی خود را به تحولات سوریه اختصاص داد؛ کشوری که پس از سقوط حکومت بشار اسد وارد مرحله تازه‌ای از بازسازی ساختار سیاسی و امنیتی شده است.
او معتقد است که روند صلح ترکیه و پ.ک.ک می‌تواند بر آینده سوریه و جایگاه نیروهای کورد در ساختارهای جدید سیاسی و نظامی این کشور تأثیر بگذارد.
به گفته دالای، ترکیه و اسرائیل درباره آینده سوریه دارای دیدگاه‌هایی کاملاً متفاوت هستند.
او توضیح داد که آنکارا خواهان سوریه‌ای باثبات، متمرکز و برخوردار از توان نظامی است، در حالی که اسرائیل، به ارزیابی او، سوریه‌ای ضعیف، چندپاره و فاقد سامانه دفاع هوایی کارآمد را ترجیح می‌دهد.
از این منظر، آینده نیروهای کورد سوریه و چگونگی ادغام آنان در ساختارهای سیاسی و امنیتی کشور، یکی از موضوعاتی است که با محاسبات راهبردی ترکیه پیوند دارد.
در چنین شرایطی، سرنوشت روند صلح با پ.ک.ک می‌تواند در نحوه تعامل آنکارا با نیروهای کورد سوریه و در نتیجه شکل‌گیری ساختار امنیتی آینده این کشور نقش داشته باشد.
ایران؛ تأثیر روند صلح بر احزاب کوردستان ایران
یکی از نکات مهم گفت‌وگوی گالیپ دالای، که در بسیاری از بازتاب‌های خبری کمتر مورد توجه قرار گرفته، ارتباط روند صلح ترکیه و پ.ک.ک با تحولات کوردستان ایران است.
در گزارش نیوریجن از سخنان دالای آمده است که پیامدهای روند صلح از مرزهای ترکیه فراتر می‌رود و حتی می‌تواند به توضیح این موضوع کمک کند که چرا گروه‌های کورد ایرانی از ورود به جنگ گسترده علیه تهران خودداری کردند.
این ارزیابی، مسئله کوردستان ایران را نیز در چارچوب تحولات منطقه‌ای مرتبط با روند صلح قرار می‌دهد.
با این حال، خودداری از مشارکت در یک جنگ گسترده منطقه‌ای را نباید به معنای پایان فعالیت سیاسی یا نظامی تمامی احزاب کوردستان ایران دانست.
مواضع احزاب کورد ایرانی درباره آینده جمهوری اسلامی، مبارزه سیاسی و مسلحانه و مناسبات آنان با قدرت‌های منطقه‌ای و بین‌المللی یکسان نیست.
از سوی دیگر، روند صلح ترکیه با پ.ک.ک به‌خودی‌خود به معنای آغاز مذاکرات مشابه میان جمهوری اسلامی و احزاب کوردستان ایران نیست.
دالای: فروپاشی ساختار دولتی ایران برای ترکیه یک سناریوی خطرناک است
گالیپ دالای در بخش دیگری از گفت‌وگو به سیاست منطقه‌ای ترکیه در قبال ایران پرداخت.
او تأکید کرد که فروپاشی ساختار دولتی ایران نه‌تنها به سود ترکیه نخواهد بود، بلکه ممکن است پیامدهای امنیتی گسترده‌ای برای کشورهای همسایه به دنبال داشته باشد.
دالای گفت:
«فروپاشی دولت در ایران به معنای چندپارگی، هرج‌ومرج، جنگ‌های نیابتی، نظامی‌گری و گسترش افراط‌گرایی است. ترکیه و ایران همسایه‌اند و فروپاشی دولت در ایران برای تقریباً تمامی کشورهای همسایه یک سناریوی کابوس‌وار خواهد بود.»
این سخنان نشان می‌دهد که از نگاه دالای، آنکارا میان رقابت سیاسی و ژئوپلیتیکی با جمهوری اسلامی و حفظ ثبات سرزمینی و ساختار دولتی ایران تمایز قائل است.
ترکیه ممکن است از تضعیف نفوذ منطقه‌ای تهران بهره‌مند شود، اما گسترش جنگ داخلی، بی‌ثباتی مرزی و شکل‌گیری گروه‌های مسلح جدید در ایران می‌تواند تهدیدهایی مستقیم برای امنیت ملی این کشور ایجاد کند.
دالای همچنین به اهمیت مسیرهای تجاری و ارتباطی منطقه اشاره کرد و گفت که تحولات مرتبط با تنگه هرمز می‌تواند موقعیت ترکیه را در پروژه‌های ارتباطی و ترانزیتی تقویت کند.
به باور او، ترکیه به دلیل موقعیت جغرافیایی و ظرفیت صنعتی خود، بیش از بی‌ثباتی منطقه‌ای، از گسترش ارتباطات اقتصادی و ثبات کشورهای پیرامونی سود می‌برد.
پژاک؛ مخالفت با گره زدن سرنوشت این حزب به انحلال پ.ک.ک
اگرچه در گزارش ششم اکتبر نیوریجن از گفت‌وگوی گالیپ دالای نام پژاک به‌طور مشخص مطرح نشده است، این نشریه در گزارشی جداگانه به تاریخ ۳۰ اوت ۲۰۲۶، مواضع حزب حیات آزاد کوردستان (پژاک) را درباره روند صلح ترکیه و پ.ک.ک بررسی کرده است.
بر اساس این گزارش، گلاویژ اورین، سخنگوی مطبوعاتی پژاک، در گفت‌وگو با خبرگزاری مزوپوتامیا، ارتباط دادن مسئله خلع سلاح و ادغام پژاک به روند صلح ترکیه را اقدامی در جهت تضعیف این روند دانسته است.
او تأکید کرد:
«کسانی که می‌خواهند روند صلح در شمال کوردستان و ترکیه را تخریب کنند، موضوع پژاک را مطرح می‌کنند.»
سخنگوی پژاک همچنین اعلام کرد که شرایط لازم برای ادغام دموکراتیک در ایران وجود ندارد و تا زمانی که ساختار سیاسی جمهوری اسلامی تغییر نکند یا دموکراتیزه نشود، نمی‌توان از چنین روندی سخن گفت.
او در این زمینه گفت:
«ایران باید تغییر کند. ادغام نخستین گام نیست و ما در حال حاضر چنین برنامه‌ای نداریم. تا زمانی که این رژیم استبدادی تغییر نکند یا دموکراتیزه نشود، نمی‌توان از پیشرفت سیاسی سخن گفت.»
این موضع‌گیری نشان می‌دهد که پژاک، با وجود پیوندهای تاریخی و ایدئولوژیک خود با جنبش سیاسی عبدالله اوجالان، بر تفاوت شرایط سیاسی ایران و ترکیه تأکید می‌کند.
در مقابل، دولت ترکیه پژاک را یکی از شاخه‌های مرتبط با پ.ک.ک می‌داند و خواهان گسترش روند انحلال و خلع سلاح به گروه‌های مرتبط با آن در دیگر کشورهای منطقه است.
پژاک اما بر استقلال سیاسی خود تأکید دارد و معتقد است که آینده فعالیت این حزب باید بر اساس شرایط سیاسی و حقوقی کوردستان ایران تعیین شود.
این اختلاف دیدگاه نشان می‌دهد که روند صلح ترکیه و پ.ک.ک، هرچند می‌تواند مناسبات امنیتی منطقه را دگرگون کند، الزاماً به اتخاذ تصمیم‌های مشابه از سوی تمامی سازمان‌های کورد در کشورهای همسایه منجر نخواهد شد.
آینده مسئله کوردها؛ صلح منطقه‌ای یا تغییر شکل منازعات؟
مجموع سخنان گالیپ دالای نشان می‌دهد که روند صلح ترکیه و پ.ک.ک از نگاه او دارای پیامدهایی فراتر از مرزهای ترکیه است.
کاهش تنش‌های امنیتی در شمال عراق، تغییر روابط آنکارا با بغداد، تحولات سیاسی سوریه و آینده نیروهای کورد، همگی از موضوعاتی هستند که ممکن است تحت تأثیر پیشرفت این روند قرار گیرند.
در مورد ایران نیز مسئله پیچیده‌تر است.
از یک سو، کاهش درگیری میان ترکیه و پ.ک.ک می‌تواند بر محاسبات منطقه‌ای احزاب کوردستان ایران تأثیر بگذارد. از سوی دیگر، ادامه اختلافات میان جمهوری اسلامی و احزاب کورد، نبود یک چارچوب سیاسی برای حل مسئله کوردها در ایران و نگرانی‌های امنیتی تهران و آنکارا، موانع مهمی در برابر گسترش روند صلح به این کشور محسوب می‌شوند.
مواضع اعلام‌شده پژاک نیز نشان می‌دهد که این حزب میان روند صلح در ترکیه و شرایط مبارزه سیاسی در ایران تفاوت قائل است.
در نهایت، پرسش اساسی این است که آیا تحولات کنونی به گشایش فضایی برای حل سیاسی و دموکراتیک مسئله کوردها در کشورهای منطقه منجر خواهد شد یا تنها شکل مناسبات امنیتی و نظامی دولت‌ها با نیروهای کورد را تغییر خواهد داد؟
پاسخ به این پرسش، علاوه بر آینده روند صلح ترکیه و پ.ک.ک، به میزان آمادگی دولت‌های منطقه برای پذیرش حقوق سیاسی، فرهنگی و اجتماعی مردم کورد نیز بستگی دارد.
کوردانه