٢٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٦ | ڕادیۆ کوردانە
پێشەکی
دکتۆر مەحمود عوسمان، سیاسەتمەداری دێرینی کورد و یەکێک لە نزیکترین هاوڕێ و هاوکارانی مەلا مستەفا بارزانی، لە کتێبی بیرەوەرییەکانی خۆیدا، بەرپرسیارێتیی سەرەکیی کوشتنی سولەیمان مەعینی، یەکێک لە ڕێبەرانی خەباتی کوردستانی ئێران، دەخاتە ئەستۆی مەلا مستەفا بارزانی. هەروەها پەردە لەسەر هاوکاریی هێزەکانی پێشمەرگەی سەر بە ڕێبەرایەتیی بارزانی لەگەڵ سوپا و ساواکی ڕژێمی شا، بۆ ڕاوکردن، دەستگیرکردن و کوشتنی خەباتکارانی کوردی ڕۆژهەڵاتی کوردستان هەڵدەداتەوە. ئەو دان بەوەشدا دەنێت کە ئەندامانی ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی کوردستانی عێراق، لەوانە خۆشی، لە بەرامبەر بەشێک لەو کردار و بڕیارانەدا بەرپرسیارن.
ڕادیۆ کوردانە، لەگەڵ ڕێزگرتن لە بوێریی مێژوویی و ئەخلاقیی دکتۆر مەحمود عوسمان، هەنگاوەکەی بۆ ئاشکراکردنی یەکێک لە هەڵە مێژووییەکانی مەلا مستەفا بارزانی، یەکێک لە ڕێبەرە کاریزماتیکەکانی بزووتنەوەی نەتەوەیی کورد، بە شایستەی پێزانین دەزانێت.
مەحمود عوسمان بەو هەنگاوەی نیشانی داوە کە تەنانەت کەسایەتییە گەورە و کاریگەرەکانی مێژووی کوردستانیش نابێت بخرێنە پێگەیەکی پیرۆز، خوداوەندی و سەرووی ڕەخنەگرتنەوە.
گرنگیی قسەکانی ئەو لەوەدایە کە لە هەمان کاتدا کە دان بە بەشی خۆی لە بەرپرسیارێتییەکاندا دەنێت، لە ئاشکراکردنی هەڵەکانی ئەو ڕێبەرایەتییەش خۆی ناداتە دواوە کە ساڵانێکی زۆر لە تەنیشتیدا خەباتی کردووە.
ڕادیۆ کوردانە هیوادارە ڕێبەران و کەسایەتییە سیاسییەکانی دیکەی کوردستانیش لە کاتی ژیانی خۆیاندا ئەو بوێرییەیان هەبێت کە بەبێ نکۆڵیکردن لە ڕۆڵ و بەرپرسیارێتیی خۆیان، هەڵە مێژووییەکانی ڕێبەرە گەورە و کاریگەرەکانی کورد بە ئاشکرا دەربخەن.
ڕەخنەگرتن لە هەڵەیەکی مێژوویی، هەرچەندە گەورە و ئازاربەخش بێت، بە مانای ڕەتکردنەوەی تەواوی کەسایەتی، خزمەت و خەباتی ڕێبەرێک نییە.
لە مێژووی درێژ و پڕ لە سەختیی خەباتی گەلی کورددا، وەک مێژووی خەباتی گەلانی دیکە، هەڵەی سیاسی و تەنانەت بڕیاری کارەساتبار هەبوون و لەوانەیە لە داهاتووشدا دووبارە ببنەوە.
هیچ ڕێبەرێکی سیاسی، هەرچەندە خۆشەویست، کاریزماتیک و کاریگەر بێت، نابێت لە ڕەخنە و لێپرسینەوە بەدەر بێت؛ نە ئەوانەی ماڵئاواییان لەم جیهانە کردووە و نە ئەوانەی ئەمڕۆ لە سەرووی دەسەڵات و ڕێبەرایەتیی حیزب و بزووتنەوە سیاسییەکاندا دان.
داننان بە هەڵە مێژووییەکان، نەک لاوازکردنی بزووتنەوەی نەتەوەیی کوردستان، بەڵکو نیشانەی پێگەیشتوویی سیاسی، بەرپرسیارێتی و ڕێزگرتنە لە ڕاستی و مافەکانی قوربانییان.
تەنها بەو جۆرە تێڕوانینە دەتوانرێت ڕێ لە دووبارەبوونەوەی هەڵەکانی ڕابردوو بگیرێت و هاوپشتیی نێوان بەشە جیاوازەکانی کوردستان لەسەر بنەمای ڕاستگۆیی، ڕێزی دوولایەنە و بەرپرسیارێتیی هاوبەش بەهێز بکرێت.
دەقی تەواوی وتاری ڕادیۆ کوردانە
دکتۆر مەحمود عوسمان، سیاسەتمەداری دێرینی کورد و یەکێک لە نزیکترین هاوڕێکانی مەلا مستەفا بارزانی، لە نوێترین کتێبی بیرەوەرییەکانی خۆیدا، بەرپرسیارێتیی سەرەکیی کوشتنی سولەیمان مەعینی، یەکێک لە ڕێبەرانی خەباتی کوردستانی ئێران، دەخاتە ئەستۆی مەلا مستەفا بارزانی.
ئەو هەروەها پەردە لەسەر هاوکاریی هێزەکانی پێشمەرگەی ژێر فەرمانی ڕێبەرایەتیی بارزانی لەگەڵ سوپا و ساواکی حکومەتی شا بۆ ڕاوکردن، دەستگیرکردن و کوشتنی خەباتکارانی کوردی ڕۆژهەڵات هەڵدەداتەوە و دان بەوەدا دەنێت کە ئەندامانی ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی کوردستانی عێراق، لەوانە خۆشی، لە بەرامبەر بەشێک لەو کردارانەدا بەرپرسیارن.
ئەم گێڕانەوە مێژووییە جارێکی دیکە پرسیارگەلێکی جدی دەربارەی قوربانیکردنی خەباتی کوردانی ئێران لە پەیوەندییە سیاسییەکانی نێوان حکومەتی شا و ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی کوردستانی عێراقدا دەخاتە ڕوو.
دانپێدانانەکانی مەحمود عوسمان؛ کردنەوەی پەڕگەیەک لە مێژووی خەباتی کوردانی ئێران
ڕۆژنامەی کوردی «شارپرێس» لە ڕاپۆرتێکدا لە ڕێکەوتی ٢٥ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٦، بەشێک لە کتێبی نوێی دکتۆر مەحمود عوسمان بە ناونیشانی «بیرەوەریەکانم» بڵاو کردووەتەوە.
لەو بیرەوەرییانەدا، یەکێک لە کەسایەتییە نزیکەکانی مەلا مستەفا بارزانی، ڕووداوە پەیوەندیدارەکان بە کوشتنی سولەیمان مەعینی و سەرکوتکردنی خەباتکارانی کوردستانی ئێران لە دەیەی ١٣٤٠ی هەتاویدا دەگێڕێتەوە.
گرنگیی ئەم گێڕانەوەیە لەوەدایە کە مەحمود عوسمان تەنها چاودێرێکی دەرەکی نەبووە، بەڵکو لەو سەردەمەدا یەکێک لە ئەندامانی ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی کوردستانی عێراق بووە و لە دانیشتن و گفتوگۆکان لەگەڵ نوێنەرانی ساواکدا بەشداری کردووە.
ئەو ئێستا، دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە نیو سەدە، بەشێک لەو بڕیارانە ڕوون دەکاتەوە کە دەرئەنجامی قورسیان بۆ بزووتنەوەی سیاسیی کوردانی ئێران هەبووە.
کوردانی ئێران؛ لە پشتیوانیکردنی بزووتنەوەی بارزانییەوە تا قوربانیکردنیان لە مامەڵە سیاسییەکاندا
بۆ تێگەیشتن لە ڕەهەندە مێژووییەکانی کوشتنی سولەیمان مەعینی، پێویستە بگەڕێینەوە بۆ پەیوەندییەکانی نێوان کوردانی ئێران و عێراق لە دەیەکانی ١٣٣٠ و ١٣٤٠ی هەتاویدا.
خەڵک و خەباتکارانی کوردستانی ئێران لە قۆناغە جیاوازەکاندا پشتیوانییان لە بزووتنەوەی کوردستانی عێراق کردبوو.
لە ماوەی خەباتی چەکداری دژی حکومەتی ناوەندیی عێراقدا، ژمارەیەک لە پێشمەرگە کوردەکانی ئێران پەیوەست بوون بە ڕیزەکانی هێزەکانی کوردستانی عێراق و لە شەڕەکاندا بەشدارییان کرد.
لەوانە، لە ساڵی ١٩٦٣دا، پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران لە شەڕەکانی ناوچەی بادیناندا، لە تەنیشت پێشمەرگەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی عێراق، دژی هێزەکانی حکومەتی بەغدا شەڕیان کرد.
ئەم هاوکارییانە نیشان دەدەن کە پەیوەندیی خەباتگێڕانەی نێوان ئەو دوو بەشەی کوردستان تەنها لەسەر بنەمای پەیوەندیی حیزبی نەبوو، بەڵکو لەسەر پشتیوانیی دوولایەنە و هەستی چارەنووسی هاوبەش دامەزرابوو.
بەڵام کاتێک حکومەتی محەممەدڕەزا شا پشتیوانیی دارایی، چەکداری و سیاسیی خۆی بۆ بزووتنەوەی مەلا مستەفا بارزانی فراوانتر کرد، پەیوەندییەکانی نێوان ڕێبەرایەتیی بارزانی و بەشێک لە هێزە سیاسییەکانی کوردستانی ئێران گۆڕانی بەسەردا هات.
تاران هەوڵی دەدا لە بزووتنەوەی کوردستانی عێراق وەک ئامرازێکی فشار دژی بەغدا سوود وەربگرێت، بەڵام لە هەمان کاتدا نەیدەویست هێزە کوردەکانی ئێران خاکی عێراق بۆ خەبات دژی حکومەتی شا بەکاربهێنن.
لەو بارودۆخەدا، بەرژەوەندییە سیاسی و سەربازییەکانی ڕێبەرایەتیی بارزانی لەگەڵ ئامانجەکانی خەباتکارانی کوردستانی ئێران کەوتنە دژایەتیی یەکترەوە.
ئالان حەسەنیان، توێژەری کاروباری کوردستان، لە وتارێکدا بە ناونیشانی «هاوپشتیی سنووربەزێنی کوردەکان؛ ڕەهەندێکی لە مەترسیدای ناسنامەی کوردی»، لە گۆڤاری زانستیی Kurdish Studies، ئەم قۆناغە وەک نموونەیەک لە کاریگەریی بەرژەوەندیی دەوڵەتانی ناوچەکە لەسەر پەیوەندییەکانی نێوان بزووتنەوە سیاسییەکانی کورد دەناسێنێت.
کۆمیتەی شۆڕشگێڕیی حیزبی دێموکرات و خەباتی ساڵانی ١٣٤٦ و ١٣٤٧
لە ناوەڕاستی دەیەی ١٣٤٠ی هەتاویدا، ناکۆکییە سیاسییەکان لە نێو حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێراندا توندتر بوونەوە.
بەشێک لە ئەندامانی حیزب پێیان وابوو بەردەوامبوونی وابەستەیی سیاسی و سەربازی بە ڕێبەرایەتیی بارزانی، خەباتی سەربەخۆی کوردانی ئێران دژی حکومەتی شا لەکار دەخات.
لەو کەشوهەوایەدا، کۆمیتەی شۆڕشگێڕیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران پێکهات؛ ڕەوتێک کە کەسایەتیگەلێکی وەک سولەیمان مەعینی، عەبدوڵڵا مەعینی، ئیسماعیل شەریفزادە، مەلا ئاوارە و محەممەدئەمین سەراجی تێیدا ڕۆڵیان هەبوو.
ئەم خەباتکارانە بڕیاریان دا بەبێ چاوەڕوانکردنی ڕەزامەندیی ڕێبەرایەتیی بارزانی، خەباتی سیاسی و چەکداریی خۆیان لە کوردستانی ئێران ڕێکبخەن.
بزووتنەوەی ساڵانی ١٣٤٦ و ١٣٤٧، سەرەڕای کەمیی ئیمکانات و فشارە ئەمنییە توندەکان، بوو بە یەکێک لە قۆناغە گرنگەکانی خەباتی سیاسیی کوردستانی ئێران.
ئیسماعیل شەریفزادە لە مانگی ئوردیبهەشتی ١٣٤٧دا لە پێکدادان لەگەڵ هێزەکانی حکومەتی شا گیانی لەدەست دا و کەسایەتییەکانی دیکەی ئەم ڕەوتەش لە سەرکوتکارییەکانی هەمان سەردەمدا کوژران.
بەڵام چارەنووسی سولەیمان مەعینی و خەلیل شوباش لەو ڕووەوە جیاواز بوو کە بەپێی بەڵگە مێژووییەکان و گێڕانەوەی مەحمود عوسمان، ئەوان لەلایەن هێزەکانی سەر بە ڕێبەرایەتیی بارزانییەوە دەستگیر کران.
دەستگیرکردنی سولەیمان مەعینی و داواکاریی ڕاستەوخۆی ساواک
مەحمود عوسمان لە بیرەوەرییەکانی خۆیدا دەنووسێت کە سولەیمان مەعینی، کە ئەو وەک سکرتێری کاتیی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران ناوی دەبات، لەگەڵ ژمارەیەک لە هاوڕێکانی، لە کاتی گەڕانەوەیان لە سلێمانی بەرەو ئێران، لە نزیکی ناوچەی چوارقوڕنە و چوارتا، لەلایەن پێشمەرگەکانی سەر بە حیزبی دێموکراتی کوردستانی عێراقەوە دەستگیر کران.
هەواڵی دەستگیرکردنی ئەوان گەیشتە دەزگای هەواڵگریی حکومەتی شا و ساواک داوای ڕادەستکردنی زیندانییەکانی کرد.
بە نووسینی عوسمان، شاندێکی ئێرانی بە سەرۆکایەتیی مەنسورپوور، یەکێک لە بەرپرسانی باڵای ساواک، لەگەڵ مەلا مستەفا بارزانی کۆبووەوە.
لەو کۆبوونەوەیەدا، مەحمود عوسمان و ژمارەیەک لە ئەندامانی مەکتەبی سیاسییش ئامادە بوون.
عوسمان دەڵێت کە خۆی بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ دژی داواکاریی مەنسورپوور وەستاوەتەوە و جەختی لەوە کردووەتەوە کە پەیوەندیی دۆستانە لەگەڵ حکومەتی ئێران ناتوانێت ببێتە پاساوێک بۆ ڕادەستکردنی خەباتکارانی کوردی ئێران بە دەزگای ئەمنیی شا.
بەڵام فشارەکانی حکومەتی ئێران بەردەوام بوون.
بەپێی گێڕانەوەی عوسمان، دوای ئەو گفتوگۆیانە، پەیامێکی ڕاستەوخۆ لە محەممەدڕەزا شا بۆ مەلا مستەفا بارزانی گەیشت و دوای ئەوە بڕیاری لەسێدارەدان، واتە ئێعدامکردنی سولەیمان مەعینی درا.
لە کۆتاییدا، لە ڕۆژی ١٥ی مایسی ١٩٦٨، بەرامبەر بە ٢٥ی ئوردیبهەشتی ١٣٤٧، سولەیمان مەعینی تیرباران کرا.
مەحمود عوسمان جەخت لەوە دەکاتەوە کە ئەو و هەندێک لە ئەندامانی دیکەی مەکتەبی سیاسی لە بڕیاری ئێعدامەکە ئاگادار نەبوون.
پیشاندانی تەرمەکەی سولەیمان مەعینی لە مەهاباد؛ بەکارهێنانی تاوانێک بۆ مەبەستی بانگەشەی سیاسیی ساواک
ڕووداوەکە بە کوشتنی سولەیمان مەعینی کۆتایی نەهات.
بەپێی گێڕانەوەی مەحمود عوسمان، دەزگای ئەمنیی حکومەتی شا دوای ئاگاداربوون لە کوشتنی مەعینی، داوای ڕادەستکردنی تەرمەکەی کرد.
دواتر ساواک تەرمەکانی لە پشت ئۆتۆمبێلێکی باربەریی بچووکدا دانا و بە شەقامەکانی مەهاباددا گەڕاندی و پیشانی خەڵکی دا.
بە وتەی عوسمان، کارمەندانی حکومەتی شا ڕوویان لە خەڵک دەکرد و ڕایاندەگەیاند کە سولەیمان مەعینی لەلایەن حکومەتی ئێرانەوە نەکوژراوە، بەڵکو مەلا مستەفا بارزانی ئەوی کوشتووە.
ئەم کردارە، جگە لە دروستکردنی کەشێکی ترس و تۆقاندن، ئامانجێکی سیاسیی دیاریکراویشی هەبوو؛ ئەویش تێکشکاندنی متمانەی خەڵکی کوردستانی ئێران بە ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی کوردستانی عێراق و سوودوەرگرتن لە ناکۆکییەکانی نێوان هێزە کوردییەکان بوو.
مەحمود عوسمان دان بەوەدا دەنێت کە ئەم کردارە زەبرێکی گەورەی لە پێگە و ئیعتیباری بزووتنەوەی ژێر ڕێبەرایەتیی بارزانی لە نێو کوردانی ئێراندا دا.
لە ڕاستیدا، حکومەتی شا توانی لە بڕیاری ڕێبەرایەتیی بارزانی دژی یەکێک لە خەباتکارانی کوردی ئێران، بۆ پێشبردنی ئامانجە بانگەشەیی و ئەمنییەکانی خۆی سوود وەربگرێت.
مەحمود عوسمان: بەرپرسیارێتیی سەرەکیی کوشتنی سولەیمان مەعینی لە ئەستۆی بارزانی بوو
یەکێک لە گرنگترین بەشەکانی بیرەوەرییەکانی مەحمود عوسمان، داننانە بە بەرپرسیارێتیی سیاسی و مێژوویی ئەم ڕووداوە.
ئەو دەنووسێت کاتێک لە کوشتنی سولەیمان مەعینی و پیشاندانی تەرمەکەی لە مەهاباد ئاگادار بوون، ژمارەیەک لە ئەندامانی ڕێبەرایەتی بە توندی ناڕەزایەتییان دەربڕی.
بەپێی گێڕانەوەی عوسمان، مەلا مستەفا بارزانی لە وەڵامدا گوتبووی کە ناچار بووە ئەم کارە بکات و ڕێگایەکی دیکەی نەبووە.
بەڵام مەحمود عوسمان ئەم پاساوە قبووڵ ناکات.
ئەو جەخت دەکاتەوە کە ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەکە دەیتوانی مەعینی و هاوڕێکانی ئازاد بکات و بە حکومەتی ئێران ڕابگەیەنێت کە ئەوان هەڵهاتوون.
بە بۆچوونی عوسمان، ئەم کارە لەوانە بوو پەیوەندییەکانی نێوان تاران و ڕێبەرایەتیی بارزانی بۆ ماوەیەک تێک بدات، بەڵام دەیتوانی ڕێ لە کوشتنی خەباتکارانی کورد بگرێت.
مەحمود عوسمان هەروەها ئەو تۆمەتە ڕەت دەکاتەوە کە سولەیمان مەعینی و هاوڕێکانی سەر بە باڵی جەلال تاڵەبانی بوون و ئەم تۆمەتە بۆ پاساوهێنانەوەی ئێعدامکردنیان بەکارهێنرابوو.
ئەو بەرپرسیارێتیی سەرەکیی کوشتنی مەعینی دەخاتە ئەستۆی خودی مەلا مستەفا بارزانی؛ چونکە بە وتەی ئەو، بارزانی بڕیاردەری سەرەکی بووە و هەر کەسێک دەسەڵاتی زیاتر بێت، بەرپرسیارێتیی زیاتریشی لە ئەستۆدایە.
لەگەڵ ئەوەشدا، عوسمان بەرپرسیارێتییەکە تەنها ناخاتە ئەستۆی بارزانی، بەڵکو بە ڕوونی دەڵێت کە ئەندامانی دیکەی ڕێبەرایەتی، لەوانە خۆشی، ناتوانن لە بەرامبەر هەموو ڕووداوەکانی ئەو سەردەمەدا خۆیان لە بەرپرسیارێتی بدزنەوە.
هاوکاری لەگەڵ سوپای شا بۆ ڕاوکردن و کوشتنی خەباتکارانی ڕۆژهەڵات
بەشێکی دیکە لە بیرەوەرییەکانی مەحمود عوسمان، ڕەهەندە فراوانترەکانی پەیوەندییەکانی نێوان ڕێبەرایەتیی بارزانی و حکومەتی شا ئاشکرا دەکات.
ئەو دەنووسێت کە دوای کوشتنی سولەیمان مەعینی، بڕیارە هەڵەی دیکەش دران؛ بڕیارگەلێک کە بە بۆچوونی ئەو، لە هێڵە سوورەکانی خەباتی کوردستان تێپەڕیبوون.
بە وتەی عوسمان، حکومەتی شا داوای لە هێزەکانی پێشمەرگەی سەر بە ڕێبەرایەتیی بارزانی کرد کە لە ئۆپەراسیۆنی ڕاوکردنی خەباتکارە چەکدارە کوردەکانی ئێراندا لەگەڵ سوپای ئێران هاوکاری بکەن.
هەرچەندە زۆرێک لە پێشمەرگەکان حەزیان نەدەکرد دژی کوردانی ئێران شەڕ بکەن، بەڵام ئۆپەراسیۆنی هاوبەش لەگەڵ هێزەکانی حکومەتی شا ئەنجام درا.
عوسمان دەڵێت لە جەریانی ئەم ئۆپەراسیۆنانەدا ژمارەیەک لە خەباتکارانی کوردی ئێران کوژران، گرووپێک دەستگیر کران و ڕادەستی حکومەتی ئێران کران و زانیارییەکانی پەیوەندیدار بە هەندێکی دیکە، لەوانە مەلا ئاوارە و هاوڕێکانی، درانە دەست هێزەکانی ئێران.
گرنگیی ئەم بابەتە لەوەدایە کە ئیتر تەنها باس لە کوشتنی کەسایەتییەکی سیاسی ناکرێت، بەڵکو باس لە هاوکاریی سەربازی و هەواڵگری دژی بەشێک لە بزووتنەوەی کوردستان دەکرێت.
توێژینەوە مێژووییەکەی ئالان حەسەنیانیش، بە پشتبەستن بە بەڵگەنامەکانی حیزبی دێموکراتی کوردستانی ئێران و سەرچاوەکانی دیکە، ئاماژە بە بەشداریی هێزەکانی سەر بە بارزانی لە ئۆپەراسیۆنەکان دژی خەباتکارانی کوردی ئێران لە ناوچەکانی پیرانشار، سەردەشت و بانە دەکات.
کوردانی ئێران؛ نرخی پشتیوانیکردن لە بەشەکانی دیکەی کوردستان
یەکێک لە پرسیارە گرنگەکان کە ئەم بیرەوەرییانە جارێکی دیکە دەیخەنە ڕوو، پەیوەندی بە پێگە و چارەنووسی کوردانی ئێران لە پەیوەندییەکانی نێوان بزووتنەوەکانی کوردستانەوە هەیە.
کوردانی ڕۆژهەڵات لە قۆناغە جیاوازەکانی مێژوودا، سەرەڕای فشارەکانی حکومەتی ناوەندیی ئێران، پشتیوانییان لە خەباتی کوردانی عێراق کردبوو.
بەڵام ئەزموونی ساڵانی ١٣٤٦ و ١٣٤٧ نیشانی دا کە هاوپشتیی نەتەوەیی، کاتێک دەکەوێتە ژێر سێبەری وابەستەییە سیاسییەکان، پشتیوانیی دارایی و بەرژەوەندی و هەژمارە ئەمنییەکانی دەوڵەتانی ناوچەکە، دەتوانێت تووشی قەیران ببێت.
لەو سەردەمەدا، ئەو خەباتکارانەی دەیانویست خەبات دژی حکومەتی شا بەردەوام بێت، نەک تەنها ڕووبەڕووی سوپا و ساواکی ئێران بوونەوە، بەڵکو لە بەشێک لە کوردستانی عێراقیشدا تووشی سنووردارکردن، دەستگیرکردن و توندوتیژی بوونەوە.
بەڵام بۆ لێکۆڵینەوەیەکی ورد لە بەرپرسیارێتیی هەر کەسێک لە هەموو کوشتن و دەستگیرکردنەکانی ئەو سەردەمەدا، پێویستە جیاوازی بکرێت لە نێوان فەرمانە ڕاستەوخۆکانی ڕێبەرایەتی، کردارەکانی بەرپرسانی دیکەی حیزبی و دەستتێوەردانی ساواک لە دامەزراوە ئەمنییەکاندا.
سەعید کاوە، یەکێک لە چالاکوانانی ئەو سەردەمە، لە بیرەوەرییەکانی خۆیدا جەختی لەوە کردووەتەوە کە نابێت بەرپرسیارێتیی هەموو ڕووداوە خوێناوییەکانی ئەو قۆناغە بەبێ لێکۆڵینەوەی جیاواز بخرێتە ئەستۆی مەلا مستەفا بارزانی؛ چونکە هەندێک لەو کردارانە بەبێ ئاگاداریی ڕاستەوخۆی ئەو ئەنجام درابوون.
بەڵام ئەم تێبینییە گرنگیی ئەو بەرپرسیارێتییە لەناو نابات کە مەحمود عوسمان بە تایبەتی دەربارەی کوشتنی سولەیمان مەعینی دەیخاتە ئەستۆی بارزانی.
نابێت مێژوو بکرێتە قوربانیی بەرژەوەندی و مەسلەحەتی سیاسی
بیرەوەرییەکانی مەحمود عوسمان دەرفەتێکن بۆ خوێندنەوەیەکی ڕەخنەگرانەی یەکێک لە ئازاربەخشترین لاپەڕەکانی پەیوەندییە سیاسییەکانی نێوان کوردانی ئێران و عێراق.
کوشتنی سولەیمان مەعینی و هاوڕێکانی، هاوکاری لە ڕاوکردنی خەباتکارانی ڕۆژهەڵات و ڕادەستکردنی دەستگیرکراوان بە حکومەتی شا، ئەو بابەتانە نین کە بتوانرێت تەنها بە پشتبەستن بە بارودۆخی سیاسی و سەربازیی سەختی ئەو سەردەمە پاساویان بۆ بهێنرێتەوە.
وەک مەحمود عوسمانیش ئاماژەی پێ دەکات، ڕێبەرایەتیی بزووتنەوەی کوردستانی عێراق دەیتوانی ڕێگا و چارەسەری دیکە هەڵبژێرێت و ڕێ لە کوشتار بگرێت.
لە لایەکی دیکەوە، لێکۆڵینەوە لەم ڕووداوانە نابێت ببێتە هۆی دروستبوونی دوژمنایەتی لە نێوان خەڵکی بەشە جیاوازەکانی کوردستان یان پشتگوێخستنی خەبات و قوربانیدانی پێشمەرگەکانی کوردستانی عێراق.
بەرپرسیارێتیی بڕیارە سیاسی و سەربازییەکان لە ئەستۆی ئەو کەسانەدایە کە ئەو بڕیارانەیان داوە و جێبەجێیان کردووە، نەک لە ئەستۆی نەتەوەیەک یان هەموو خەباتکارانی ئەو نەتەوەیە.
ئەمڕۆ، دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە نیو سەدە، بڵاوکردنەوەی ئەم بەشە لە بیرەوەرییەکانی مەحمود عوسمان جارێکی دیکە پێویستیی ڕوونبوونەوەی ڕاستییە مێژووییەکان، دیاریکردنی بەرپرسیارێتیی بڕیاردەران و پاراستنی یاد و ناوی قوربانییانمان بیر دەخاتەوە.
سولەیمان مەعینی، خەلیل شوباش، ئیسماعیل شەریفزادە، مەلا ئاوارە و خەباتکارانی دیکەی ئەو نەوەیە، بەشێکن لە مێژووی خەباتی سیاسیی کوردستانی ئێران؛ مێژوویەک کە لێکۆڵینەوەی لەسەر پێویستی بە دەستڕاگەیشتنی ئازاد بە بەڵگەنامە، بیرەوەری و گێڕانەوە جیاوازەکان هەیە.
ئەگەر بڕیارە هاوپشتیی نێوان کوردانی بەشە جیاوازەکانی کوردستان لەسەر بنەمایەکی پتەو و بەردەوام دامەزرێت، ئەوا ئەم هاوپشتییە دەبێت لەسەر ڕێزی دوولایەنە، سەربەخۆیی لە بڕیاردانی سیاسی و خۆپاراستن لە قوربانیکردنی مافەکانی بەشێک لە کوردستان لە مامەڵە سیاسییەکانی بەشێکی دیکەدا دامەزرابێت.
داننان بە هەڵە مێژووییەکان، نەک ڕەتکردنەوەی خەباتی بزووتنەوەیەک، بەڵکو مەرجێکی بنەڕەتییە بۆ ڕێگرتن لە دووبارەبوونەوەی ئەو هەڵانە.
وەرگێڕان لە فارسییەوە بۆ کوردیی سۆرانی بە یارمەتیی چات‌جی‌پی‌تی
سەرچاوەکانی ڕاپۆرت
١. کتێبی «بیرەوەریەکانم» نووسینی دکتۆر مەحمود عوسمان؛ بە گوێرەی ڕاپۆرتی ڕۆژنامەی کوردی شارپرێس، ٢٥ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٦.
٢. ئالان حەسەنیان، «Cross-border Kurdish Solidarity: An Endangered Aspect of Kurdishness» (هاوپشتیی سنووربەزێنی کوردەکان؛ ڕەهەندێکی لە مەترسیدای ناسنامەی کوردی)، گۆڤاری Kurdish Studies، بەرگی حەوتەم، ژمارەی دووەم، ساڵی ٢٠١٩، لاپەڕەکانی ١٣٥ تا ١٦٠؛ بە تایبەتی لاپەڕەکانی ١٤٠ تا ١٤٥.
٣. زاهیر محەممەدی، «کۆمیتەی شۆڕشگێڕیی حیزبی دێموکراتی کوردستان لە گوتاری چریکە فیداییەکانی گەلی ئێراندا»، ناوەندی لێکۆڵینەوەکانی کوردستان ـ تیشک، ٣ی مایسی ٢٠٢٦.
تێبینیی توێژینەوەیی
ئەو بەشانەی بیرەوەرییەکانی مەحمود عوسمان کە لەم ڕاپۆرتەدا گێڕدراونەتەوە، پشت بە دەقە بڵاوکراوەکەی ڕۆژنامەی شارپرێس دەبەستن. نوسخەی تەواوی کتێبەکە و ژمارەی ئەو لاپەڕانەی پەیوەندییان بە ئەم ڕووداوانەوە هەیە، بە شێوەیەکی سەربەخۆ پشکنین و لێکۆڵینەوەیان لەسەر نەکراوە.
ڕادیۆ کوردانە ـ ٢٧ی ئۆکتۆبەری ٢٠٢٦
