شهر کوبانی در شمالشرق سوریه ـ شهری که در سالهای جنگ با داعش به نماد مقاومت تبدیل شد و نخستین شکست بزرگ را به این گروه وارد کرد ـ اکنون در محاصره نیروهای دولت انتقالی دمشق قرار گرفته و با تهدیدی جدی روبهروست. نسرین عبدالله، فرمانده یگانهای حفاظت زنان، در گفتوگویی از داخل این شهر محاصرهشده، نسبت به خطر وقوع «نسلکشی» هشدار داده و از جامعه جهانی خواسته است برای جلوگیری از فاجعهای انسانی دست به اقدام فوری بزند.
به گزارش اومانیته او گفته است وضعیت کوبانی «بسیار دشوار» است و شهر عملاً ایزوله شده؛ هیچ کمکی به آن نمیرسد و آب و برق قطع شده است. نسرین عبدالله در یک نشست خبری آنلاین تأکید کرده که محاصره از سوی ارتش سوریه اعمال میشود و در کنار آن، گروهها و میلیشیای اسلامگرا نیز حضور دارند؛ از جمله گروههایی که پیشتر با نامهایی مانند «ارتش ملی سوریه» شناخته میشدند و همچنین گروه «سلطان مراد» که در گزارش به عنوان گروههایی با شهرتی تیره و سابقهای خشن معرفی شدهاند.
در همین روایت، نقش ترکیه نیز برجسته است؛ این دو گروه، بنا بر گزارش اومانیته، بهطور مستقیم با حمایت، تجهیز و آموزش ترکیه شکل گرفتهاند. در میان نیروهای حاضر، علاوه بر عناصر اسلامگرا، از برخی چهرههای مرتبط با داعش نیز نام برده میشود. همچنین گفته میشود بخشی از قبایل عرب که پیشتر در چارچوب «نیروهای دموکراتیک سوریه» همپیمان نیروهای کرد بودند، پس از سقوط بشار اسد در دسامبر ۲۰۲۴ تغییر موضع داده و اکنون در صف مقابل قرار گرفتهاند.
فرمانده یگانهای حفاظت زنان میگوید شدت حملات در روزهای اخیر افزایش یافته و خط مقدم حدود ۳۰ کیلومتر با شهر فاصله دارد. او هشدار داده که بسیاری از ساکنان روستاهای اطراف از ترس قتلعام به کوبانی پناه آوردهاند و فضای عمومی شهر تحت فشار شدید قرار دارد. در همین حال، دمشق اعلام کرده است «آتشبس» برقرار شده، اما گزارش تأکید میکند این آتشبس در واقع با یک ضربالاجل و اولتیماتوم همراه است: نیروهای کرد باید در ساختارهای اداری و نظامی دولت مرکزی ادغام شوند؛ اقدامی که از نگاه نهادهای خودگردان، بهمعنای پایان دادن عملی به تجربه خودمختاری در شمالشرق سوریه است.
اومانیته این وضعیت را صرفاً یک بحران نظامی نمیداند، بلکه آن را تلاشی برای درهم شکستن پروژه سیاسی ـ اجتماعی روژاوا توصیف میکند؛ تجربهای که در این گزارش بهعنوان نمونهای کمنظیر در خاورمیانه معرفی شده است: کوششی برای همزیستی و برابری جنسیتی، دینی و قومی در ساختار اداره محلی. نسرین عبدالله میگوید نیروهای کرد برای «سوریهای دموکراتیک» جنگیدهاند؛ سوریهای که در آن همه اجزای جامعه نمایندگی داشته باشند و مردم بتوانند «زندگیای دموکراتیک و مسالمتآمیز» داشته باشند. اما از نگاه او، روند کنونی چیزی جز حرکت به سمت حذف این تجربه نیست.
در گزارش اومانیته، احمد الشرع (رئیسجمهور انتقالی سوریه) به عنوان چهرهای توصیف میشود که پیشینهای جهادی داشته و در گذشته در شکلگیری ساختارهایی مانند «جبهه النصره» نقش داشته است؛ گروهی که بعدها در قالب «هیئت تحریر شام» بازتعریف شد. گزارش تأکید میکند که تفاوت امروز بیش از آنکه در ماهیت باشد، در زبان و ظاهر سیاسی است: «دست آهنین با دستکش مخملی»؛ یعنی پرهیز از ادبیات تند، در حالی که سیاست میدانی همان فشار حداکثری و پیشروی نظامی است.
این تحولات در ادامه سلسله حملاتی آمده که بنا بر گزارش، از ۶ ژانویه با یورش به محلههای کردنشین حلب آغاز شد و به کشته شدن ۱۰۷ غیرنظامی و زخمی شدن ۳۲۲ نفر انجامید. همچنین حدود ۳۵ هزار نفر آواره شدهاند و به شرق سوریه پناه بردهاند. برای جلوگیری از خونریزی بیشتر، نیروهای دموکراتیک سوریه پیشتر پذیرفته بودند از استانهای دیرالزور و رقه عقبنشینی کنند، اما گزارش میگوید حملات ادامه یافت و دامنه آن به سمت شهرهای مهمی چون حسکه و کوبانی گسترش پیدا کرد.
از سوی دیگر، الهام احمد، معاون رئیس «اداره خودمختار شمالشرق سوریه»، در نامهای به شورای امنیت سازمان ملل هشدار داده است دولتی که حکومت انتقالی در سوریه میسازد، یک دموکراسی مبتنی بر حقوق بشر نیست، بلکه ساختاری «بشدت متمرکز و اسلامگرا» است که حقوق گروه قومی اکثریت و اسلام را بر سایر مذاهب و گروههای قومی ترجیح میدهد. این هشدار، همزمان با جلسه شورای امنیت برای بررسی وضعیت سوریه مطرح شده است.
نسرین عبدالله همچنین میگوید خطر زمانی جدیتر میشود که نیروهای دمشق کنترل زندانهایی را به دست گرفتهاند که زندانیان داعش در آن نگهداری میشدند. بنا بر این گزارش، صدها نفر از این زندانیان آزاد شدهاند و گفته میشود دهها نفر اکنون در بیرون از زندان هستند؛ رخدادی که میتواند هم امنیت منطقه را تهدید کند و هم بهانهای برای دور تازهای از خشونت و بیثباتی شود.
در پایان گزارش، به موضع فرانسه نیز اشاره شده که گفته است «کردها را رها نمیکنیم»، اما روایت اومانیته بر این نکته مکث میکند که مردم و نیروهای کرد، بیش از هر چیز، به جای وعدههای لفظی به اقدام عملی و فشار مؤثر بینالمللی نیاز دارند؛ از جمله نقشآفرینی جدی سازمان ملل برای آغاز گفتوگوهای واقعی میان طرفها، پیش از آنکه ضربالاجل اعلامشده به پایان برسد و شرایط از کنترل خارج شود.
