تحولات روزهای اخیر نشان میدهد که ایران همزمان با سه سطح از بحران مواجه است: تنشهای دانشگاهی و اجتماعی در داخل، فشارهای اقتصادی و معیشتی، و تشدید گمانهزنیها درباره آینده مناسبات تهران–واشنگتن. همزمانی این رخدادها، وضعیت کشور را در موقعیتی حساس و چندوجهی قرار داده است.
دانشگاه؛ بازگشت اعتراض به کانون سیاست
بیانیه انجمن اسلامی دانشجویان دانشگاه تهران و دانشگاه علوم پزشکی تهران در محکومیت برخوردهای خشونتآمیز با دانشجویان، بار دیگر دانشگاه را به صحنه اصلی منازعه سیاسی بازگرداند. در این بیانیه از نقش نیروهای وابسته به بسیج دانشجویی در برخوردها سخن گفته شده و مدیریت دانشگاه به واگذاری میدان به نیروهای بیرون از ساختار دانشگاهی متهم شده است.
ورود کمیسیون امنیت ملی مجلس به موضوع، نشاندهنده ارتقای سطح این رخداد از یک اعتراض صنفی یا دانشجویی به مسئلهای امنیتی است. تجربه تاریخی نشان داده است که تحولات دانشگاهی در ایران اغلب بازتابدهنده تنشهای عمیقتر اجتماعی است و برخورد با آن میتواند پیامدهای نمادین گستردهای داشته باشد.
روایتهای قدرت؛ شکاف در بالا؟
همزمان با این تحولات، گزارشهایی در رسانههای غربی درباره اختلافات درون ساختار قدرت منتشر شده است؛ گزارشهایی که از نقش چهرههایی چون حسن روحانی و علی لاریجانی در تحرکات پشتپرده سخن میگویند. هرچند این ادعاها بهطور رسمی تأیید نشدهاند، اما انتشار آنها در شرایط التهاب داخلی، به گمانهزنیها درباره آینده معادلات سیاسی دامن زده است.
در سوی دیگر، اظهارنظرهایی درباره رضا پهلوی نیز در فضای رسانهای مطرح شده که نشاندهنده تداوم رقابت گفتمانی میان جریانهای مختلف سیاسی است.
واشنگتن؛ میان هشدار نظامی و گزینه دیپلماسی
در سطح بینالمللی، گزارشهای منتشرشده از سوی Axios و The Wall Street Journal حاکی از آن است که در دولت آمریکا درباره نحوه مواجهه با ایران اختلاف نظر وجود دارد. برخی مقامهای نظامی نسبت به تبعات یک درگیری طولانیمدت هشدار دادهاند.
در مقابل، دونالد ترامپ در پیامی تأکید کرده که تصمیم نهایی با اوست و در صورت عدم دستیابی به توافق، شرایط سختی در انتظار ایران خواهد بود. همزمان، بنیامین نتانیاهو نیز از «روزهای بسیار پیچیده» سخن گفته است؛ عبارتی که نشان میدهد اسرائیل نیز تحولات جاری را با حساسیت دنبال میکند.
این وضعیت، منطقه را در حالت «انتظار راهبردی» قرار داده است؛ جایی که یک تصمیم سیاسی میتواند مسیر را به سمت دیپلماسی یا تشدید تنش تغییر دهد.
فشار معیشتی و بحران منابع
در کنار تحولات سیاسی، مسائل اقتصادی نیز برجسته شدهاند. اعلام هزینه ۴۰ تا ۴۵ میلیون تومانی سبد معیشت خانوار کارگری و گزارشها درباره بحران آب تهران، بیانگر چالشهای ساختاری در اقتصاد و مدیریت منابع است. مصرف بالای آب در تهران و وابستگی شدید به منابع زیرزمینی، زنگ خطری درباره پایداری توسعه شهری به صدا درآورده است.
ترکیب فشار اقتصادی با تنشهای سیاسی میتواند دامنه نارضایتی اجتماعی را افزایش دهد؛ بهویژه در شرایطی که چشمانداز روشنی از ثبات اقتصادی ارائه نشود.
ایران در مقطع کنونی در نقطه تلاقی سه روند قرار گرفته است:
- بازگشت اعتراضات به دانشگاه و افزایش حساسیت امنیتی
- تشدید گمانهزنیها درباره آینده ساختار قدرت
- افزایش فشار خارجی و احتمال تغییر در معادلات منطقهای
چگونگی مدیریت این سه سطح بحران، تعیینکننده مسیر پیشرو خواهد بود. هرگونه خطای محاسباتی در سیاست داخلی یا خارجی میتواند دامنه بحران را گسترش دهد، در حالیکه تقویت گفتوگو و مدیریت عقلانی تنشها میتواند از ورود کشور به مرحلهای پرهزینه جلوگیری کند.