با ورود جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران به دومین هفته، دونالد ترامپ روز شنبه ۷ مارس گفت در این مرحله به مذاکره با تهران علاقهای ندارد و حتی این احتمال را مطرح کرد که ادامه حملات، اساساً موضوع «تسلیم» را بیمعنا کند؛ زیرا ممکن است دیگر «کسی باقی نماند» که بتواند از جانب ایران اعلام تسلیم کند. این موضعگیری، در کنار گزارشهای تازه از تشدید حملات در ایران، لبنان و خلیج فارس، نشان میدهد واشنگتن بیش از پیش از منطق مهار و مذاکره فاصله گرفته و به سناریوی فلجسازی کامل ساختار سیاسی و نظامی جمهوری اسلامی نزدیک شده است.
در سخنان تازه ترامپ، پایان جنگ نه در قالب توافق، بلکه در قالب فروپاشی کارآمدی نظام سیاسی و نظامی ایران ترسیم شد. او در گفتوگو با خبرنگاران در هواپیمای ریاستجمهوری گفت که فعلاً علاقهای به مذاکره ندارد و هشدار داد حملات هوایی ممکن است جایی برسد که دیگر رهبری مؤثر یا ارتش کارآمدی برای ادامه مقاومت در ایران باقی نماند. این موضع، از نگاه ناظران، نشانهای روشن از عبور کاخ سفید از الگوی فشار برای امتیازگیری و نزدیک شدن به راهبردی است که حذف توان فرماندهی و تصمیمگیری در ایران را هدف گرفته است.
همزمان، جبهه جنگ از مرزهای ایران و اسرائیل فراتر رفته و به یک درگیری منطقهای تمامعیار نزدیکتر شده است. خبرگزاریها از ادامه حملات متقابل ایران و اسرائیل، گسترش تنش به لبنان، عراق و کشورهای خلیج فارس، و نیز حملات تازه به زیرساختهای انرژی و آب خبر دادهاند. آسوشیتدپرس گزارش داده که در روز یکشنبه حملات تازه اسرائیل به مواضعی در لبنان و یک مخزن نفتی در تهران انجام شد و ایران نیز زیرساختهای حیاتی در بحرین را هدف گرفت؛ رخدادهایی که نشان میدهد دامنه اهداف از تأسیسات صرفاً نظامی فراتر رفته است.
در تهران، اظهارات مسعود پزشکیان درباره عذرخواهی از برخی کشورهای همسایه و توقف حمله به آنان ـ مگر آنکه از خاکشان علیه ایران استفاده شود ـ خیلی زود با واکنش منفی جریانهای تندرو و نهادهای سختگیر روبهرو شد. رویترز گزارش داده که این سخنان نهتنها نشانهای از شکاف درون ساختار قدرت تلقی شد، بلکه ساعاتی بعد با مواضع تند سپاه و مقامهای دیگر عملاً خنثی شد. همین اختلاف واکنشها، تصویری روشن از ناهماهنگی در رأس قدرت ایران در میانه جنگ ارائه میدهد.
تنها چند ساعت پس از آن موضعگیری، سپاه پاسداران اعلام کرد پهپادهای ایران یک مرکز عملیات هوایی آمریکا در پایگاه الظفره در نزدیکی ابوظبی را هدف قرار دادهاند؛ ادعایی که رویترز گفته نتوانسته مستقلاً آن را تأیید کند. همزمان، گزارشهایی از حمله راکتی به منطقه سفارت آمریکا در بغداد منتشر شد و آسوشیتدپرس نوشت یکی از پرتابهها به محل فرود بالگرد در مجتمع سفارت اصابت کرده، هرچند گزارشی از تلفات جانی منتشر نشده است.
در داخل ایران نیز حملات ادامه یافته است. گزارشهای تازه از هدف قرار گرفتن انبارها و زیرساختهای نفتی در اطراف تهران و کرج حکایت دارد و اسرائیل نیز از ادامه حمله به مواضع موشکی و مراکز فرماندهی ایران سخن گفته است. در همین حال، نماینده ایران در سازمان ملل، امیر سعید ایروانی، گفته است که شمار کشتهشدگان غیرنظامی در ایران به ۱۳۳۲ نفر رسیده؛ رقمی که از سوی او در سازمان ملل اعلام شده و بازتاب گستردهای یافته است.
در لبنان، همزمان با ادامه فشار اسرائیل بر حزبالله، شمار تلفات رو به افزایش است. رویترز به نقل از وزارت بهداشت لبنان گزارش داده که از آغاز این موج حملات از دوشنبه تاکنون، دستکم ۲۹۴ نفر در لبنان کشته و بیش از هزار نفر زخمی شدهاند. این در حالی است که اسرائیل آشکارا هشدار داده اگر بیروت نتواند حزبالله را مهار کند، با «پیامدهای فاجعهبار» روبهرو خواهد شد.
در بعد سیاسی نیز بحران وارد مرحلهای حساس شده است. رویترز گزارش داده که همزمان با بالا گرفتن بحث جانشینی در ایران، ارتش اسرائیل بهصراحت تهدید کرده هر جانشینی برای آیتالله خامنهای را نیز دنبال خواهد کرد. این تحول، همراه با گزارشهایی درباره احتمال تشکیل جلسه مجلس خبرگان برای تصمیمگیری درباره رهبر بعدی، نشان میدهد جنگ تنها به میدان نظامی محدود نمانده و مستقیماً به قلب مسئله جانشینی و آینده ساختار قدرت در جمهوری اسلامی رسیده است.
پیامد اقتصادی جنگ نیز هر ساعت سنگینتر میشود. بر اساس گزارشهای رویترز، تداوم اختلال در تنگه هرمز باعث شده صادرات و حملونقل انرژی در منطقه بهشدت مختل شود؛ کویت کاهش تولید نفت را آغاز کرده، عراق و قطر نیز با اختلال و کاهش تولید روبهرو شدهاند و حدود ۲۰ درصد عرضه جهانی نفت و گاز تحت تأثیر قرار گرفته است. رویترز همچنین گزارش داده که قیمتها جهش کرده و بازار انرژی با یکی از شدیدترین شوکهای سالهای اخیر روبهرو شده است.
جمعبندی خبری:
مجموعه تحولات تا صبح یکشنبه ۸ مارس نشان میدهد جنگ از مرحله حملات محدود گذشته و اکنون وارد فاز فرسایشی، منطقهای و ساختارشکن شده است. تازهترین مواضع ترامپ بیش از هر چیز حاکی از آن است که کاخ سفید فعلاً بهجای راهحل سیاسی، بر تداوم فشار نظامی تا مرز از کار انداختن کامل رهبری و توان نظامی ایران حساب باز کرده است؛ مسیری که اگر ادامه یابد، میتواند خاورمیانه را وارد مرحلهای بهمراتب خطرناکتر و کمپیشبینیتر کند.