صالح مسلم؛ سیاستمداری از کوبانی که به یکی از چهرههای محوری سیاست کُردی در سوریه تبدیل شد
در تاریخ معاصر جنبشهای سیاسی کُرد در خاورمیانه، برخی چهرهها فراتر از مرزهای جغرافیایی شناخته میشوند؛ افرادی که نامشان با دورهای خاص از تحولات سیاسی گره میخورد. صالح مسلم محمد یکی از همین چهرهها بود؛ سیاستمداری که زندگی و فعالیتهایش با تحولات بزرگ سوریه، ظهور ساختارهای خودگردان در شمال این کشور و نبردهای سرنوشتساز علیه داعش پیوند خورده است.
مرگ او در اربیل، برای بسیاری از فعالان و ناظران سیاسی پایان زندگی یکی از چهرههای مهم جنبش سیاسی کُردهای سوریه به شمار میآید؛ فردی که سالها در خط مقدم سیاست و دیپلماسی کُردی حضور داشت.
از روستاهای کوبانی تا دانشگاه استانبول
صالح مسلم در سال ۱۹۵۱ در یکی از روستاهای اطراف کوبانی در شمال سوریه متولد شد؛ منطقهای که بعدها در جریان جنگ سوریه به یکی از مهمترین نمادهای مقاومت در برابر افراطگرایی تبدیل شد.
او در خانوادهای کُرد رشد کرد؛ خانوادهای که مانند بسیاری از کُردهای سوریه با محدودیتهای سیاسی و فرهنگی روبهرو بودند. همین شرایط از همان سالهای جوانی او را با مسئله هویت و حقوق کُردها آشنا کرد.
پس از پایان تحصیلات متوسطه، برای ادامه تحصیل راهی ترکیه شد و در دانشگاه فنی استانبول در رشته مهندسی شیمی تحصیل کرد. دوران دانشجویی او همزمان با دورهای بود که اندیشههای سیاسی و جنبشهای هویتی در منطقه رو به گسترش بودند و این فضا بر شکلگیری نگاه سیاسی او تأثیر گذاشت.
پس از فارغالتحصیلی، مدتی در خارج از سوریه زندگی کرد و در کشورهای مختلف به عنوان مهندس فعالیت داشت. با این حال، در نهایت به سوریه بازگشت و در شهر حلب دفتر مهندسی خود را تأسیس کرد.
ورود به سیاست و فعالیت در جنبش کُردی
گرایشهای سیاسی صالح مسلم از دهههای پایانی قرن بیستم شکل جدیتری به خود گرفت. او در ابتدا به برخی جریانهای سیاسی کُردی نزدیک شد، اما بهتدریج به این نتیجه رسید که جنبش کُردهای سوریه نیازمند سازماندهی تازه و راهبردهای جدیدی است.
در اوایل دهه ۲۰۰۰، با شکلگیری حزب اتحاد دموکراتیک (PYD)، مسلم به این جریان پیوست و به سرعت به یکی از چهرههای تأثیرگذار آن تبدیل شد. این حزب در میان کُردهای سوریه به تدریج جایگاه مهمی پیدا کرد و شبکهای از فعالیتهای سیاسی و اجتماعی را در مناطق کُردنشین سازماندهی کرد.
صالح مسلم در سالهای بعد به عنوان همرئیس حزب اتحاد دموکراتیک انتخاب شد؛ سمتی که او را در مرکز تحولات سیاسی کُردهای سوریه قرار داد.
نقش در تحولات پس از آغاز جنگ سوریه
آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱ نقطه عطفی در تاریخ سیاسی این کشور بود. در شرایطی که دولت مرکزی کنترل بسیاری از مناطق را از دست میداد، نیروهای سیاسی کُرد تلاش کردند ساختارهای اداری و امنیتی محلی ایجاد کنند.
در این دوره، پروژهای سیاسی با عنوان اداره خودگردان شمال و شرق سوریه شکل گرفت؛ ساختاری که بر مبنای نوعی نظام غیرمتمرکز و مشارکت اقوام مختلف طراحی شده بود.
صالح مسلم از مهمترین مدافعان این مدل سیاسی بود و در سطح منطقهای و بینالمللی برای معرفی آن تلاش کرد. او در سالهای جنگ سوریه بارها در نشستهای سیاسی و رسانهای حضور یافت و تلاش داشت دیدگاههای سیاسی کُردهای سوریه را به افکار عمومی جهان منتقل کند.
کوبانی و جنگ با داعش
یکی از مهمترین مقاطع فعالیت سیاسی صالح مسلم همزمان با نبردهای شدید علیه گروه داعش بود. زمانی که این گروه افراطی مناطق وسیعی از سوریه و عراق را تصرف کرده بود، شهر کوبانی به یکی از اهداف اصلی آن تبدیل شد.
مقاومت نیروهای کُرد در کوبانی، که ماهها ادامه داشت، به یکی از نمادهای مبارزه با داعش تبدیل شد و توجه رسانهها و افکار عمومی جهان را جلب کرد.
در این دوره، صالح مسلم به عنوان یکی از چهرههای سیاسی شناختهشده جنبش کُردی، در عرصه دیپلماتیک و رسانهای از مقاومت این نیروها دفاع میکرد و برای جلب حمایت بینالمللی تلاش داشت.
زندگی شخصی و فقدان فرزند
زندگی شخصی صالح مسلم نیز از پیامدهای جنگ در امان نماند. او با آیشه افندی ازدواج کرده بود و چند فرزند داشت.
یکی از پسران او به نام شروان مسلم در سال ۲۰۱۳ در جریان نبرد با نیروهای داعش کشته شد. این اتفاق برای خانواده مسلم ضربهای سنگین بود، اما در میان کُردهای سوریه بازتاب گستردهای پیدا کرد و بسیاری آن را نشانهای از مشارکت خانوادههای رهبران سیاسی در جنگ دانستند.
چهرهای جنجالی اما تأثیرگذار
در طول سالهای فعالیت سیاسی، صالح مسلم همواره شخصیتی بحثبرانگیز در معادلات منطقهای بود. برخی دولتهای منطقه، بهویژه ترکیه، نسبت به سیاستها و نقش حزب اتحاد دموکراتیک انتقادهای جدی داشتند.
در مقابل، حامیان او معتقد بودند که او از چهرههای اصلی تلاش برای ایجاد مدلی متفاوت از اداره سیاسی در مناطق چندقومیتی شمال سوریه بوده است؛ مدلی که بر مشارکت اقوام مختلف، مدیریت محلی و ساختارهای شورایی تأکید دارد.
صرفنظر از این اختلاف دیدگاهها، بسیاری از تحلیلگران بر این باورند که صالح مسلم یکی از تأثیرگذارترین چهرههای سیاسی کُردهای سوریه در دهههای اخیر بوده است.
پایان زندگی، ادامه یک مسیر
درگذشت صالح مسلم در اربیل، پایان زندگی یکی از چهرههایی بود که نامش با دورهای پرآشوب از تاریخ خاورمیانه گره خورده است.
زندگی او از یک مهندس جوان در کوبانی آغاز شد و به یکی از چهرههای شناختهشده سیاست کُردی در سطح منطقه رسید؛ مسیری که در میان جنگ، سیاست، مبارزه و تلاش برای تغییر سرنوشت سیاسی یک جامعه شکل گرفت.
امروز، چه موافقان و چه منتقدان، کمتر کسی میتواند نقش او را در تحولات سیاسی کُردهای سوریه نادیده بگیرد. نام صالح مسلم برای بسیاری یادآور دورهای از تلاشها، چالشها و امیدهای جنبش سیاسی کُردها در سوریه است.