میعاد ملکی*: جزیره خارگ نواری مرجانی به طول حدود پنج مایل در شمال خلیج فارس است، اما همین جزیره کوچک حدود ۹۰ درصد صادرات نفت خام ایران را مدیریت میکند و بخش عمده درآمد سالانه انرژی تهران را که حدود ۷۸ میلیارد دلار برآورد میشود تأمین میکند.
به همین دلیل ترامپ آن را «جواهر تاج ایران» نامیده است.
با این حال، مسئله فقط نفت ایران نیست.
نفت ایران تنها ۳ تا ۴ درصد عرضه جهانی را تشکیل میدهد، اما حدود ۲۰ درصد نفت جهان از تنگه هرمز عبور میکند.
این همان اهرم واقعی در بحران خلیج فارس است.
هرگونه تهدید علیه تنگه هرمز تنها صادرات ایران را هدف نمیگیرد؛ بلکه جریان انرژی کشورهای بزرگی مانند عربستان، عراق، کویت، قطر و امارات را نیز در معرض خطر قرار میدهد.
به همین دلیل، حملات به خارگ تنها برای ضربه زدن به صادرات نفت ایران نیست؛ بلکه برای حفاظت از امنیت مسیر انتقال ۲۰ درصد نفت جهان انجام میشود.
چرا خارگ مهمترین پایانه نفتی ایران است؟
هیچ پایانه نفتی دیگری در ایران حتی نزدیک به ظرفیت خارگ نیست:
خارگ
- ظرفیت صادرات: حدود ۷ میلیون بشکه در روز
- ذخیرهسازی: ۲۸.۳ میلیون بشکه
- امکان پهلوگیری همزمان: ۸ تا ۹ نفتکش غولپیکر
در مقایسه:
جزیره لاوان
- حدود ۲۰۰ هزار بشکه در روز
- ذخیرهسازی: ۵.۵ میلیون بشکه
جزیره سیری
- حدود ۴.۵ میلیون بشکه ظرفیت ذخیره
عسلویه
- تنها برای میعانات گازی استفاده میشود، نه نفت خام
پایانه جاسک در دریای عمان
- ظرفیت برنامهریزیشده: ۱ میلیون بشکه در روز
- ذخیرهسازی فعلی: حدود ۲ میلیون بشکه
در عمل، خارگ تنها پایانهای است که صادرات عمده نفت خام ایران به آن وابسته است.
«جزیره ممنوعه» سپاه
خارگ در میان نیروهای نظامی ایران به «جزیره ممنوعه» مشهور است.
ورود به آن نیازمند مجوزهای امنیتی ویژه است و حفاظت از آن بر عهده سپاه قرار دارد.
در این جزیره همچنین تیپ رزمی سطحی ۱۱۲ ذوالفقار از نیروی دریایی سپاه مستقر است؛ واحدی نخبه که قایقهای تندرو مسلح به موشکهای ضدکشتی و مینهای دریایی را اداره میکند.
اما خارگ فقط یک پایانه نفتی نیست؛ این جزیره یک سکوی نظامی پیشرو برای سپاه در شمال خلیج فارس نیز محسوب میشود.
توان نظامی مستقر در خارگ
از جمله تجهیزات مستقر در این منطقه:
قایقهای موشکانداز کلاس ذوالفقار
- مجهز به موشک ضدکشتینصر-۱
- برد حدود ۲۵ تا ۳۵ کیلومتر
قایقهای تندرو کلاس عاشورا
- راکتانداز
- توانایی مینریزی دریایی
علاوه بر این، در خارگ شبکهای از رادارها، سامانههای ساحلی، سنسورها و زیرساختهای پهپادی نیز فعال است.
در کنار نیروی دریایی سپاه، نیروی دریایی ارتش ایران نیز از منطقه بوشهر و خارگ برای عملیات مینریزی با قایقها و بالگردها استفاده میکند.
سلاحی که میتواند تنگه هرمز را ببندد
برآوردها نشان میدهد ایران بین ۲ هزار تا ۶ هزار مین دریایی در اختیار دارد.
گزارشها حاکی است که تهران پیشتر چند ده مین در تنگه هرمز کار گذاشته و همچنان ۸۰ تا ۹۰ درصد قایقهای مینگذار خود را حفظ کرده است.
یک عملیات کوتاه مینریزی میتواند مسیر کشتیرانی را برای چندین روز مختل کند.
برخی تحلیلگران میگویند حتی ۳۰۰ مین دریایی میتواند تنگه هرمز را برای مدت طولانی فلج کند.
عملیات برای حذف تهدید مینها
فرماندهی مرکزی آمریکا اخیراً اعلام کرد که ۱۶ شناور مینگذار ایران در نزدیکی هرمز منهدم شدهاند و عملیات برای یافتن انبارهای مین نیز آغاز شده است.
با این حال، قایقهای تندرو و شناورهای مینگذار مستقر در خارگ، بوشهر و جزایر اطراف همچنان تهدیدی جدی برای عملیات پاکسازی مینها محسوب میشدند.
چرا اهداف نظامی خارگ هدف قرار گرفتند؟
بر اساس گزارشها، حملات آمریکا اهداف نظامی خارگ را هدف قرار دادند اما عمداً زیرساختهای نفتی را نابود نکردند.
هدف این بود که:
- قایقهای موشکانداز و تندرو سپاه
- پرتابگرها و سامانههای موشکی
- پهپادها و سامانههای ساحلی
از بین بروند تا تهدید علیه ناوگان مینروب ائتلاف کاهش یابد.
تا زمانی که تهدید موشکها و پهپادهای ایران از میان نرود، نیروی دریایی آمریکا نمیتواند عبور امن نفتکشها از تنگه هرمز را تضمین کند.
با حذف این تهدیدها، راه برای ورود کشتیهای مینروب کلاس ایندیپندنس و پهپادهای ضد مین باز میشود تا عملیات پاکسازی تنگه آغاز شود.
پیام واشینگتن به تهران
پیام واشینگتن روشن بود.
ترامپ هشدار داد اگر ایران یا هر بازیگر دیگری عبور آزاد کشتیها از تنگه هرمز را مختل کند، آمریکا ممکن است از هدف قرار دادن زیرساختهای نفتی نیز صرفنظر نکند.
در محاسبات استراتژیک این بحران، یک نکته کلیدی وجود دارد:
۳ تا ۴ درصد نفت جهان که از ایران میآید قابل جایگزینی است.
اما ۲۰ درصد نفتی که از تنگه هرمز عبور میکند، نه.
ویرایش و ترجمه خبرنامه گویا