سکوت زیر آتش؛ چرا روزنامهنگاران در جنگهای مدرن بیش از هر زمان دیگری کشته میشوند؟
در جهانی که جنگها دیگر فقط در میدانهای نبرد جریان ندارند و به عرصه رسانه، شبکههای اجتماعی و افکار عمومی نیز کشیده شدهاند، روزنامهنگاران به یکی از آسیبپذیرترین گروهها تبدیل شدهاند. خبرنگارانی که زمانی صرفاً ناظران جنگ محسوب میشدند، امروز خود به بخشی از اهداف جنگی تبدیل شدهاند.
بر اساس تازهترین گزارشهای بینالمللی، سال ۲۰۲۵ مرگبارترین سال برای روزنامهنگاران از زمان آغاز ثبت آمارها بوده است. دهها خبرنگار و فعال رسانهای در مناطق درگیری جان خود را از دست دادهاند؛ از غزه و اوکراین گرفته تا سودان، یمن و حتی کشورهایی که رسماً در وضعیت جنگی نیستند اما خشونت سازمانیافته در آنها جریان دارد.
جنگ روایتها؛ چرا خبرنگاران هدف قرار میگیرند؟
در جنگهای مدرن، کنترل اطلاعات به اندازه کنترل سرزمین اهمیت پیدا کرده است. دولتها، ارتشها و گروههای مسلح بهخوبی میدانند که یک تصویر، یک گزارش یا حتی یک ویدیوی کوتاه میتواند افکار عمومی جهان را تغییر دهد.
به همین دلیل، خبرنگارانی که روایت رسمی را به چالش میکشند، گاه به تهدیدی برای قدرتهای سیاسی و نظامی تبدیل میشوند.
در بسیاری از درگیریها، خبرنگاران محلی تنها منبع مستقل انتقال اطلاعات هستند. حذف آنها، به معنای خاموش کردن صدای جنگ و پنهان کردن واقعیت است.
فناوری نظامی و افزایش خطر برای رسانهها
گسترش پهپادها، سامانههای نظارتی و فناوریهای ردیابی باعث شده روزنامهنگاران بیش از گذشته در معرض خطر قرار بگیرند. جنگ از راه دور این امکان را ایجاد کرده که افراد حتی بدون حضور مستقیم نیروهای نظامی هدف قرار گیرند.
این تحول، مفهوم امنیت خبرنگاران را بهطور کامل تغییر داده است.
نقش دولتها و گروههای مسلح
در بسیاری از موارد، دولتها خبرنگاران را به همکاری با «دشمن» یا «گروههای تروریستی» متهم میکنند؛ اتهاماتی که گاه بدون ارائه اسناد مستقل مطرح میشود.
از سوی دیگر، گروههای مسلح نیز برای جلوگیری از افشای جنایتها، حذف شاهدان و ایجاد رعب، خبرنگاران را هدف قرار میدهند.
نتیجه این وضعیت، گسترش ترس و خودسانسوری در میان رسانههاست.
وقتی حقیقت قربانی میشود
قتل روزنامهنگاران تنها حذف یک فرد نیست؛ بلکه حمله به حق جامعه برای دانستن حقیقت است.
هر خبرنگاری که کشته میشود، بخشی از واقعیت نیز دفن میشود. در چنین شرایطی، جنگها مبهمتر، جنایتها پنهانتر و پاسخگویی دشوارتر میشود.
بحران مصونیت؛ چرا عاملان مجازات نمیشوند؟
یکی از مهمترین مشکلات، نبود پاسخگویی است. در اغلب پروندههای قتل روزنامهنگاران، تحقیقات یا ناقص میماند یا هرگز به مجازات عاملان ختم نمیشود.
این مصونیت، پیام خطرناکی به جهان میدهد:
کشتن خبرنگاران هزینه چندانی ندارد.
آینده روزنامهنگاری در جهان بحرانزده
جهان امروز وارد دورهای از جنگهای ترکیبی و بحرانهای چندلایه شده است؛ جایی که رسانهها همزمان با جنگ نظامی، درگیر جنگ اطلاعاتی نیز هستند.
در چنین فضایی، روزنامهنگاری بیش از هر زمان دیگری به حرفهای پرخطر تبدیل شده است؛ حرفهای که هزینه آن گاه جان انسانهاست.
اما با وجود تمام تهدیدها، خبرنگاران همچنان در خط مقدم ثبت حقیقت ایستادهاند؛ زیرا بدون رسانه آزاد، حقیقت نیز بهتدریج از بین خواهد رفت.