در حالی که دونالد ترامپ از تریبون مجمع عمومی سازمان ملل جمهوری اسلامی را در صورت نرسیدن به توافق به «نابودی» تهدید کرد، تنها ساعاتی بعد از مذاکرات سهساعته میان نمایندگان ایران و آمریکا در نیویورک خبر داد و آن را «بسیار خوب و سازنده» توصیف کرد. همزمان با ورود مسعود پزشکیان به نیویورک، گمانهزنیها درباره احتمال دیدار رؤسای جمهور ایران و آمریکا افزایش یافته؛ هرچند تا صبح چهارشنبه هیچ دیداری میان آن دو برنامهریزی یا رسماً اعلام نشده است.
رادیو کوردانه ـ سرویس بینالملل
عباس عراقچی، وزیر امور خارجه جمهوری اسلامی، و نمایندگان دولت دونالد ترامپ روز سهشنبه ۳۱ شهریور در حاشیه هشتاد و یکمین مجمع عمومی سازمان ملل در نیویورک وارد دور تازهای از گفتوگوها شدند؛ مذاکراتی که مهمترین تماس دیپلماتیک دو طرف در ماههای اخیر به شمار میرود.
دونالد ترامپ گفت استیو ویتکاف، فرستاده ویژه او، و جرد کوشنر در مذاکراتی حدود سه ساعت با مقامهای ایرانی شرکت کردهاند و این گفتوگوها «بسیار خوب» و «سازنده» بوده است. او همچنین گفت به باورش برای رسیدن به توافق «تحرک زیادی» ایجاد شده و نشستهای دیگری نیز میتواند برگزار شود.
با این حال، درباره شکل دقیق مذاکرات روایتهای متفاوتی منتشر شده است. ویتکاف در توضیح خود گفته نمایندگان ایران و آمریکا از طریق میانجیهایی که در طول روز میان دو هیئت رفتوآمد میکردند، مذاکرات طولانی انجام دادهاند. الجزیره نیز گزارش داده است که هنوز درباره اینکه تمام گفتوگوها به شکل مستقیم و رودررو انجام شده یا از طریق میانجیها بوده، اختلاف روایت وجود دارد.
رسانههای جمهوری اسلامی بعداً تأیید کردند که عراقچی و ویتکاف نیز با یکدیگر ملاقات کردهاند. خبرگزاری صداوسیما و تسنیم مدعی شدند این دیدار با «اصرار طرف آمریکایی» انجام شده و تهران از آن برای انتقال شروط خود درباره بازگشایی تنگه هرمز استفاده کرده است. براساس این روایت، پایان محاصره دریایی، آزادسازی داراییهای مسدودشده ایران و پایان جنگ در جبهههایی که تهران آنها را «جبهه مقاومت» مینامد، از شروط مطرحشده بوده است.
اما گزارشهای بینالمللی تصویری تا اندازهای متفاوت ارائه میکنند. رویترز به نقل از یک مقام ارشد ایرانی گزارش داده است که تهران آمادگی دارد در صورت کاهش فشار نظامی آمریکا و لغو محاصره بنادر ایران، تنگه هرمز را ظرف حدود هفت روز بازگشایی کند. این مقام همچنین گفته هیئت ایرانی در نیویورک اختیار پیگیری مذاکرات دیپلماتیک را دارد.
محور تنگه هرمز اکنون به یکی از اصلیترین موضوعات مذاکرات تبدیل شده است. اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت خارجه ایران، نیز گفته شروط تهران از طریق میانجی قطری به آمریکا منتقل شده است. در مقابل، گزارشهایی وجود دارد که نشان میدهد واشنگتن هنوز با برخی از خواستههای اصلی ایران، از جمله لغو محاصره دریایی، موافقت نکرده و فاصله دو طرف همچنان قابل توجه است.
این تحرک دیپلماتیک تنها چند ساعت پس از یکی از تندترین سخنرانیهای ترامپ درباره ایران صورت گرفت. رئیسجمهور آمریکا در مجمع عمومی سازمان ملل گفت با یک «تصمیم بزرگ» روبهرو است: دستیابی به توافقی که به گفته او به ایران امکان بازسازی بدهد، یا حرکت به سوی «نابودی جمهوری اسلامی». او همزمان از کشورهای دیگر خواست فشار اقتصادی بر تهران را افزایش دهند.
به این ترتیب، سیاست واشنگتن در نیویورک در دو مسیر همزمان پیش میرود: از یک سو تهدید به تشدید عملیات نظامی و فشار اقتصادی و از سوی دیگر باز نگه داشتن مسیر مذاکره.
ترامپ پس از مذاکرات نیز گفت تصور میکند توافقی حاصل خواهد شد و حتی احتمال داد این اتفاق پیش از انتخابات میاندورهای سوم نوامبر یا اندکی پس از آن رخ دهد. هنوز هیچ توافق رسمی میان تهران و واشنگتن اعلام نشده است.
آیا پزشکیان و ترامپ دیدار میکنند؟
ورود مسعود پزشکیان به نیویورک، گمانهزنی درباره یک تحول بزرگتر را افزایش داده است: دیدار احتمالی رئیسجمهور ایران با دونالد ترامپ.
مارکو روبیو، وزیر خارجه آمریکا، روز سهشنبه گفت ترامپ برای دیدار با پزشکیان آمادگی دارد، اما تأکید کرد که تا این مرحله هیچ ملاقات مشخصی برنامهریزی نشده است. ترامپ نیز پیشتر گفته بود در صورت فراهم شدن شرایط آماده چنین دیداری است.
در مقابل، یک مقام ارشد ایرانی به رویترز گفته است پزشکیان قرار نیست در نیویورک با ترامپ دیدار کند. با این حال، برخی سیاستمداران و رسانههای اصلاحطلب در ایران از پزشکیان خواستهاند از فرصت حضور در نیویورک برای مذاکره مستقیم استفاده کند، در حالی که جناحهای تندرو بهشدت با چنین اقدامی مخالفت کردهاند.
بنابراین در شرایط کنونی، سخن گفتن از «احتمال» دیدار پزشکیان و ترامپ ممکن است، اما هیچ منبع رسمی برگزاری چنین ملاقاتی را تأیید نکرده است.
نقش قطر
قطر همچنان یکی از اصلیترین میانجیها میان تهران و واشنگتن است. عراقچی روز سهشنبه در نیویورک با محمد بن عبدالرحمن آل ثانی، نخستوزیر و وزیر خارجه قطر دیدار کرد. رویترز گزارش داده دوحه طی ماههای اخیر برای کاهش تنش میان ایران و آمریکا فعال بوده و در مذاکرات نیویورک نیز نقش میانجی داشته است.
در کنار قطر، شماری از کشورهای منطقه از جمله پاکستان، عربستان سعودی، مصر و ترکیه نیز از ادامه مسیر دیپلماتیک حمایت کردهاند.
نیویورک؛ مذاکره در سایه جنگ
تحولات سهشنبه نشان میدهد که با وجود ادامه تهدیدهای نظامی و اختلاف عمیق میان تهران و واشنگتن، کانال سیاسی میان دو طرف دوباره فعال شده است.
تهران میخواهد کاهش فشار نظامی، پایان محاصره دریایی و آزادسازی داراییهای مسدودشده بخشی از هر توافق باشد. واشنگتن نیز بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، کاهش تهدیدهای منطقهای و بازگشت آزاد کشتیرانی در تنگه هرمز تأکید دارد.
هنوز مشخص نیست این تماسها به توافق منجر خواهد شد یا بار دیگر متوقف میشود. اما آنچه در نیویورک رخ داده، نشان میدهد تهدید نظامی و دیپلماسی بار دیگر همزمان روی میز قرار گرفتهاند؛ ترامپ در همان روزی که جمهوری اسلامی را به نابودی تهدید کرد، از «حرکت به سوی توافق» سخن گفت.
اکنون نگاهها به سخنرانی مسعود پزشکیان در مجمع عمومی و احتمال ادامه مذاکرات در روزهای آینده دوخته شده است؛ مذاکراتی که میتواند مشخص کند نیویورک آغاز یک مسیر تازه دیپلماتیک خواهد بود یا تنها وقفهای کوتاه در رویارویی ایران و آمریکا.