قوه قضاییه جمهوری اسلامی بامداد چهارشنبه ۸ مهر ۱۴۰۵ حکم اعدام علی همتی و مجید نیکاندیش، دو تن از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در مشهد را اجرا کرد. دستگاه قضایی آنها را به نقش داشتن در خشونتهای منطقه طبرسی مشهد متهم کرده است؛ در مقابل، نهادهای حقوق بشری درباره روند دادرسی معترضان، محدودیت دسترسی به وکیل و استفاده از اعترافات تحت فشار در پروندههای مرتبط با اعتراضات هشدار دادهاند.
رسانه قوه قضاییه، میزان، اعلام کرده است که علی همتی و مجید نیکاندیش از بازداشتشدگان اعتراضات روزهای ۱۸ و ۱۹ دیماه ۱۴۰۴ در منطقه طبرسی مشهد بودهاند. قوه قضاییه آنها را از «عوامل میدانی» اعتراضات معرفی کرده و اعتراضات آن روزها را «اغتشاشات و کودتا» خوانده است. بر اساس روایت رسمی، در جریان درگیریهای منطقه طبرسی چهار نفر از نیروهای امنیتی کشته شدند.
قوه قضاییه مدعی است علی همتی و مجید نیکاندیش در حمله به یک فروشگاه زنجیرهای، آتشزدن اموال و درگیری با نیروهای امنیتی نقش داشتهاند. میزان همچنین اظهاراتی را به این دو نفر نسبت داده که بر اساس آن، آنها در مراحل بازجویی و رسیدگی قضایی به بخشی از اتهامات اعتراف کردهاند. این روایت و چگونگی اخذ این اعترافات بهطور مستقل قابل راستیآزمایی نیست.
بر اساس اعلام دستگاه قضایی، دادگاه پس از انجام تحقیقات و برگزاری جلسات با حضور متهمان و وکلای آنان برای هر دو حکم اعدام صادر کرد و این احکام پس از بررسی و تأیید در دیوان عالی کشور، بامداد چهارشنبه اجرا شد.
مجید نیکاندیش؛ از بازداشت تا اعدام
نام مجید نیکاندیش پیش از اجرای حکم در گزارشهای متعدد حقوق بشری درباره معترضان در معرض اعدام منتشر شده بود. بر اساس گزارشهای منتشرشده، او روز ۲۰ دیماه ۱۴۰۴ در ارتباط با اعتراضات مشهد بازداشت و به زندان وکیلآباد منتقل شد.
هرانا پیشتر گزارش داده بود که شعبه اول دادگاه انقلاب مشهد، مجید نیکاندیش را به اتهام «محاربه» به اعدام محکوم کرده است. این رسانه حقوق بشری همچنین به نقل از منابع خود مدعی شده بود که از او در دوران بازداشت اعترافات اجباری گرفته شده است.
گزارشهای بعدی حاکی از آن بود که حکم اعدام نیکاندیش در دیوان عالی کشور تأیید شده است. نام او همچنین در فهرست سازمان حقوق بشر ایران از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه که با حکم یا خطر اعدام مواجه بودند، قرار داشت.
دستکم ۱۰۰ معترض در معرض اعدام
اعدام علی همتی و مجید نیکاندیش در شرایطی صورت گرفته است که نگرانی درباره سرنوشت شمار دیگری از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ادامه دارد.
سازمان حقوق بشر ایران در گزارشی که ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶ منتشر کرد، اعلام کرد که دستکم ۱۰۰ نفر از بازداشتشدگان اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ با حکم اعدام یا خطر صدور چنین حکمی روبهرو هستند. به گفته این سازمان، این فهرست تنها پروندههای شناساییشده در ۱۳ استان را دربر میگیرد و ممکن است شمار واقعی افراد در معرض خطر بیشتر باشد.
این سازمان میگوید پروندههای مرتبط با اعتراضات در چارچوب پروندههای امنیتی رسیدگی میشوند و در شماری از آنها متهمان از دسترسی آزادانه به وکیل محروم بودهاند. سازمان حقوق بشر ایران همچنین گزارشهایی از شکنجه، بدرفتاری و استفاده از اعترافات اجباری در پروندههای منتهی به مجازات اعدام منتشر کرده است. قوه قضاییه جمهوری اسلامی این ارزیابی از روند دادرسی این دو متهم را تأیید نکرده و اعلام کرده است که جلسات دادگاه با حضور متهمان و وکلای آنان برگزار شده است.
بر اساس گزارش همین سازمان، از ۱۸ مارس تا ۱۴ سپتامبر ۲۰۲۶، ۳۱ معترض در ایران اعدام شده بودند که ۲۹ نفر از آنها در ارتباط با اعتراضات دیماه بازداشت شده بودند. اعدام همتی و نیکاندیش تازهترین موارد اعلامشده پس از انتشار آن گزارش است.
اعتراضات گسترده مشهد
اعتراضات دیماه ۱۴۰۴ در ایران در ابتدا با مطالبات اقتصادی و معیشتی آغاز شد و سپس به شهرهای مختلف گسترش یافت. مشهد در روزهای ۱۸ و ۱۹ دی شاهد تجمعات و درگیریهای گسترده بود. گزارشهای شاهدان عینی و منابع حقوق بشری از کشته و بازداشتشدن شمار زیادی از شهروندان در این شهر حکایت دارد، اما درباره شمار دقیق قربانیان میان آمارهای رسمی و گزارشهای مستقل اختلاف وجود دارد.
پیش از علی همتی و مجید نیکاندیش نیز شماری از بازداشتشدگان اعتراضات مشهد اعدام شده بودند. از جمله سازمان حقوق بشر ایران در اردیبهشتماه از اعدام ابراهیم دولتآبادینژاد، مهدی رسولی و محمدرضا میری، سه نفر از بازداشتشدگان اعتراضات ۱۸ و ۱۹ دی در مشهد، خبر داده بود.
با اجرای حکم علی همتی و مجید نیکاندیش، نگرانیها اکنون متوجه پرونده دهها بازداشتشده دیگری است که حکم اعدام آنها صادر یا تأیید شده و یا همچنان با اتهاماتی روبهرو هستند که میتواند به صدور حکم اعدام منجر شود.