کمیته نروژی نوبل روز جمعه ۱۷ مهر ۱۴۰۵ اعلام کرد جایزه صلح نوبل سال ۲۰۲۶ به ناوانتم «ناوی» پیلای، حقوقدان و فعال حقوق بشر اهل آفریقای جنوبی و کمیسر عالی پیشین حقوق بشر سازمان ملل متحد، تعلق گرفته است. این جایزه به پاس تلاش‌های چند دهه‌ای او برای پیشبرد صلح، دفاع از حقوق بشر و تقویت حقوق بین‌الملل به وی اعطا شده است.
یورگن واتنه فریدنس، رئیس کمیته نوبل، هنگام اعلام نام برنده گفت پیلای در طول فعالیت حرفه‌ای خود نقشی اساسی در پیگرد قضایی جنایات جنگی، جنایت علیه بشریت و نسل‌کشی داشته است. کمیته نوبل او را یکی از برجسته‌ترین حقوقدانان دوران معاصر توصیف کرد و بر شجاعت و پایبندی او به عدالت تأکید گذاشت.
ناوی پیلای، ۸۵ ساله، در شهر دوربان آفریقای جنوبی و در خانواده‌ای با تبار هندی به دنیا آمد. او فعالیت حقوقی خود را در دوران حکومت آپارتاید آغاز کرد و در دفاع از فعالان مخالف تبعیض نژادی، از جمله نلسون ماندلا، مشارکت داشت. پیلای در سال ۱۹۶۷ نخستین زنی شد که در استان ناتال دفتر وکالت تأسیس کرد و بعدها به‌عنوان نخستین زن غیرسفیدپوست به عضویت دادگاه عالی آفریقای جنوبی درآمد.
او پس از پایان آپارتاید به عرصه قضایی بین‌المللی راه یافت و در دادگاه کیفری بین‌المللی ویژه رواندا و سپس در دیوان کیفری بین‌المللی در لاهه به‌عنوان قاضی فعالیت کرد. پیلای از سال ۲۰۰۸ تا ۲۰۱۴ کمیسر عالی حقوق بشر سازمان ملل متحد بود و در این دوره به موضوعاتی از جمله نقض حقوق بشر، تبعیض، سرکوب سیاسی و پاسخ‌گویی دولت‌ها پرداخت.
یکی از مهم‌ترین مسئولیت‌های اخیر او ریاست کمیسیون مستقل بین‌المللی تحقیق سازمان ملل درباره سرزمین‌های اشغالی فلسطین، از جمله بیت‌المقدس شرقی، و اسرائیل بود. این کمیسیون در گزارشی که در سال ۲۰۲۵ منتشر شد، نتیجه گرفت اسرائیل در نوار غزه مرتکب نسل‌کشی شده است. کمیسیون همچنین شماری از مقام‌های ارشد اسرائیلی را به تحریک به نسل‌کشی متهم کرد. دولت اسرائیل این یافته‌ها را رد کرده است.
اعطای جایزه صلح نوبل به پیلای در شرایطی صورت می‌گیرد که دیوان کیفری بین‌المللی و دیگر نهادهای قضایی بین‌المللی با فشارهای سیاسی فزاینده روبه‌رو هستند. دولت دونالد ترامپ تحریم‌هایی علیه شماری از قضات و دادستان‌های دیوان کیفری بین‌المللی اعمال کرده و رئیس‌جمهور آمریکا نیز از کشورهای عضو خواسته است از این نهاد خارج شوند.
کمیته نوبل در توضیح انتخاب امسال تأکید کرد که با افزایش شمار جنگ‌ها و منازعات و تشدید حملات سیاسی به قضات و نهادهای حقوق بین‌الملل، ضرورت دفاع از نظم حقوقی جهانی بیش از گذشته احساس می‌شود. به گفته این کمیته، حل‌وفصل مسالمت‌آمیز اختلافات و پاسخ‌گو کردن عاملان جنایات جنگی بدون وجود نظام حقوقی بین‌المللی امکان‌پذیر نیست.
پیلای هنگام اعلام خبر دریافت جایزه در شهر نورنبرگ آلمان و در نشستی درباره حقوق بین‌الملل حضور داشت. او در واکنش به تشویق شرکت‌کنندگان گفت استقبال حاضران برایش اهمیت زیادی دارد و با اشاره به سابقه حقوقی خود، به شوخی افزود که همچنان می‌خواهد خبر دریافت جایزه را شخصاً بررسی و تأیید کند.
پیلای اکنون نیز به‌عنوان قاضی اختصاصی در دیوان بین‌المللی دادگستری در پرونده اتهام نسل‌کشی علیه میانمار فعالیت دارد؛ پرونده‌ای که گامبیا در ارتباط با رفتار ارتش میانمار با اقلیت روهینگیا مطرح کرده است.
امسال ۲۸۷ نامزد، شامل افراد و سازمان‌ها، برای دریافت جایزه صلح نوبل معرفی شده بودند. جایزه سال ۲۰۲۶ شامل ۱۲ میلیون کرون سوئد است و قرار است روز ۱۰ دسامبر، برابر با ۱۹ آذر ۱۴۰۵، در مراسمی در اسلو به ناوی پیلای اهدا شود.