منابع سیاسی عراقی از بررسی طرحی برای انتقال اعضای احزاب کوردستان ایران و خانواده‌های آنان از اقلیم کوردستان به استان المثنی در جنوب عراق خبر داده‌اند. این طرح که در چارچوب هماهنگی‌های امنیتی بغداد و تهران مطرح شده، ایجاد مراکز اسکان تحت نظارت دولت مرکزی، دور کردن احزاب کورد از مناطق مرزی و محدود کردن فعالیت‌های نظامی آنان را دنبال می‌کند. با این حال، هنوز تصمیم رسمی برای اجرای آن اعلام نشده و نمایندگان احزاب کوردستان ایران نیز با چنین اقدامی مخالفت کرده‌اند.
گزارش روزنامه الاخبار از طرح انتقال احزاب کوردستان ایران
کوردانه: روزنامه لبنانی «الاخبار» در گزارشی به قلم رسل الامین، منتشرشده در ۲۲ اکتبر ۲۰۲۶، از افزایش هماهنگی‌های امنیتی میان تهران و بغداد و بررسی پیشنهادهایی برای انتقال احزاب کوردستان ایران از اقلیم کوردستان به مناطق مرکزی و جنوبی عراق خبر داده است.
به نوشته این روزنامه، جمهوری اسلامی ایران با وجود اجرای بخشی از توافق امنیتی سال ۲۰۲۳ و انتقال مقرهای احزاب کوردستان ایران به مناطق دورتر از مرز، همچنان بر خلع سلاح کامل این نیروها و پایان دادن به حضور سازمان‌یافته آنان در اقلیم کوردستان اصرار دارد.
محمدکاظم آل‌صادق، سفیر جمهوری اسلامی ایران در بغداد، پس از نشست کمیته مشترک امنیتی دو کشور اعلام کرد که طرفین درباره خروج نیروهای گروه‌هایی که تهران آن‌ها را «تجزیه‌طلب و تروریستی» می‌خواند، از اقلیم کوردستان یا تحویل آنان به ایران گفت‌وگو و توافق کرده‌اند.
این اظهارات در شرایطی مطرح می‌شود که حکومت اقلیم کوردستان طی سال‌های گذشته بارها تحت فشار جمهوری اسلامی قرار گرفته و مقرهای احزاب کوردستان ایران نیز هدف حملات موشکی و پهپادی قرار گرفته‌اند.
پیشنهاد انتقال به استان المثنی و شهر السماوه
بر اساس گزارش الاخبار، منابع سیاسی آگاه عراقی گفته‌اند که جریان‌های سیاسی نزدیک به «چارچوب هماهنگی» در حال بررسی پیشنهادهایی برای انتقال اعضای احزاب کوردستان ایران و خانواده‌های آنان از اربیل، سلیمانیه و کویسنجق به مناطق مرکزی یا جنوبی عراق هستند.
در میان گزینه‌های مطرح‌شده، استان المثنی و به‌ویژه شهر السماوه برای ایجاد مراکز اسکان تحت نظارت دولت فدرال عراق مورد توجه قرار گرفته است.
این مراکز، بر اساس طرح مورد بحث، می‌توانند محل استقرار اعضای احزاب و خانواده‌های آنان در مناطقی دور از مرزهای ایران باشند.
در گزارش الاخبار، این پیشنهاد با تجربه اسکان سازمان مجاهدین خلق و اردوگاه‌های تحت نظارت امنیتی مقایسه شده است. همچنین از الگوی اردوگاه رفحاء نام برده شده؛ اردوگاهی که در عربستان سعودی برای پناهندگان عراقی ایجاد شده بود.
به ارزیابی منابع نقل‌شده در این گزارش، انتقال احزاب کورد به جنوب عراق می‌تواند ارتباط جغرافیایی آنان با مناطق کوهستانی مرزی را محدود کند و زمینه پایان دادن به فعالیت‌های مسلحانه یا انتقال احتمالی برخی از اعضا به کشورهای ثالث را فراهم سازد.
با این حال، این پیشنهاد هنوز در مرحله بررسی قرار دارد و هیچ تصمیم رسمی درباره انتقال اجباری اعضای احزاب و خانواده‌های آنان اعلام نشده است.
تأکید بغداد و تهران بر توافق امنیتی سال ۲۰۲۳
در همین ارتباط، ابراهیم العمدانی، تحلیلگر مسائل کوردستان، در گفت‌وگو با الاخبار اظهار داشته است که موضوع انتقال احزاب کوردستان ایران را باید در چارچوب توافق‌های امنیتی پیشین بغداد و تهران و فشارهایی بررسی کرد که حکومت اقلیم کوردستان با آن روبه‌روست.
به گفته وی، حملات موشکی و پهپادی جمهوری اسلامی به مقرهای احزاب کورد و هشدارهای تهران، هزینه‌های امنیتی و سیاسی حضور این نیروها را برای حکومت اقلیم افزایش داده است.
همچنین وفا محمد کریم، از مسئولان حزب دموکرات کوردستان عراق، تأکید کرده است که نشست‌های اخیر بغداد با حضور قاسم العبودی، مشاور امنیت ملی عراق، بر اجرای توافق امنیتی سال ۲۰۲۳ متمرکز بوده است.
به گفته او، نیروهای احزاب کوردستان ایران پیش‌تر به مناطقی در فاصله ۴۰ تا ۱۲۰ کیلومتری مرز ایران منتقل شده و در مجتمع‌های جداگانه مستقر شده‌اند.
در مقابل، کفاح محمود، مشاور رسانه‌ای رهبری حزب دموکرات کوردستان عراق، اعلام کرده است که بغداد و اربیل تاکنون درخواست رسمی تازه‌ای برای تحویل یا اخراج اعضای این احزاب دریافت نکرده‌اند.
وی همچنین بر پایبندی احزاب کوردستان ایران به تعهدات خود مبنی بر خودداری از انجام عملیات نظامی فرامرزی تأکید کرده است.
مخالفت احزاب کوردستان ایران با انتقال به اردوگاه‌های بسته
در پی انتشار گزارش‌های مربوط به انتقال احتمالی احزاب کورد به جنوب عراق، خبرگزاری شفق‌نیوز در ۲۳ اکتبر ۲۰۲۶ واکنش شماری از نمایندگان احزاب کوردستان ایران را منتشر کرد.
کریم پرویزی، از مسئولان حزب دموکرات کوردستان ایران، اعلام کرد که مبارزه مردم کورد برای دستیابی به حقوق ملی خود، پیش از تشکیل جمهوری اسلامی آغاز شده و با فشارهای سیاسی و امنیتی پایان نخواهد یافت.
او همچنین تأکید کرد که هیچ پیشنهاد رسمی درباره انتقال اعضای حزب به مناطق دیگر عراق به آنان ارائه نشده است.
پرویزی بخشی از اخبار منتشرشده درباره آینده احزاب کوردستان ایران را در چارچوب جنگ روانی جمهوری اسلامی ارزیابی کرد.
از سوی دیگر، حسن رحمان‌پناه، عضو کمیته مرکزی کومله، سازمان کوردستان حزب کمونیست ایران، در گفت‌وگو با شفق‌نیوز با احتمال انتقال احزاب کورد به اردوگاه‌های بسته و تحت مراقبت امنیتی مخالفت کرد.
او با تأکید بر تفاوت شرایط احزاب کوردستان ایران با سازمان مجاهدین خلق، هشدار داد که اسکان اجباری در مراکز ایزوله‌شده می‌تواند آزادی رفت‌وآمد، فعالیت سیاسی و ارتباطات اجتماعی این احزاب را محدود کند.
رحمان‌پناه همچنین خاطرنشان کرد که احزاب کوردستان ایران طی دهه‌های گذشته پیوندهای اجتماعی، تاریخی و سیاسی عمیقی با مردم اقلیم کوردستان برقرار کرده‌اند و جدا کردن آنان از این محیط اجتماعی به‌آسانی امکان‌پذیر نیست.
آینده نامشخص طرح و نگرانی درباره حقوق پناهندگان
طرح انتقال احزاب کوردستان ایران به جنوب عراق، در صورت اجرایی شدن، تنها یک اقدام امنیتی نخواهد بود؛ بلکه می‌تواند پیامدهای سیاسی، اجتماعی و انسانی گسترده‌ای برای هزاران نفر از اعضای این احزاب و خانواده‌های آنان داشته باشد.
یکی از مسائل اساسی، وضعیت حقوقی افرادی است که سال‌ها در اقلیم کوردستان زندگی کرده‌اند و برخی از آنان دارای خانواده، فرزند و پیوندهای اجتماعی گسترده در این منطقه هستند.
هرگونه تصمیم درباره انتقال این افراد باید با توجه به حقوق پناهندگان، امنیت خانواده‌ها، آزادی رفت‌وآمد و اصل ممنوعیت بازگرداندن افراد به کشوری که احتمال آزار و پیگرد آنان وجود دارد، بررسی شود.
در شرایط کنونی، آنچه از گزارش‌های منتشرشده برمی‌آید، افزایش فشار سیاسی و امنیتی تهران برای محدود کردن حضور احزاب کوردستان ایران در اقلیم کوردستان است.
با وجود این، تا زمان انتشار این گزارش، انتقال احزاب به استان المثنی و شهر السماوه همچنان در حد پیشنهاد و گفت‌وگوهای سیاسی باقی مانده و اجرای آن به‌طور رسمی تأیید نشده است.
