سه هفته پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل علیه ایران، گزارشها حاکی از آن است که این درگیری نهتنها به اهداف اعلامشده واشنگتن نرسیده، بلکه به بحرانی تبدیل شده که هر روز بیشتر از کنترل دولت دونالد ترامپ خارج میشود.
رویترز در گزارشی از واشنگتن نوشته است که کاخ سفید در ابتدا تلاش داشت جنگ را عملیاتی کوتاهمدت و محدود نشان دهد، اما اکنون با واقعیتی متفاوت روبهرو است: افزایش قیمت جهانی انرژی، انزوای بیشتر آمریکا در میان متحدانش، اعزام نیروهای تازه به منطقه و نبود چشماندازی روشن برای پایان درگیری.
ترامپ روز جمعه متحدان ناتو را به دلیل خودداری از مشارکت در تأمین امنیت تنگه هرمز «ترسو» خواند و گفت عملیات طبق برنامه پیش میرود. با این حال، به نوشته رویترز، تحولات میدانی با این روایت سازگار نیست. ایران با وجود حملات سنگین آمریکا و اسرائیل، همچنان به مقابله ادامه داده، روند انتقال نفت و گاز در خلیج فارس را مختل کرده و حملات موشکی خود را در منطقه گسترش داده است.
این وضعیت برای ترامپ، که با شعار دور نگه داشتن آمریکا از مداخلات نظامی پرهزینه به قدرت بازگشته بود، یک تناقض آشکار سیاسی ایجاد کرده است. اکنون نه مسیر جنگ بهطور کامل در کنترل اوست و نه روایت سیاسی آن. تحلیلگران میگویند نبود راهبردی روشن برای خروج از بحران، میتواند هم به میراث سیاسی ترامپ آسیب بزند و هم موقعیت جمهوریخواهان را در آستانه انتخابات میاندورهای نوامبر تضعیف کند.
آرون دیوید میلر، مذاکرهکننده پیشین خاورمیانه، به رویترز گفته است ترامپ اکنون خود را در «جعبهای به نام جنگ ایران» گرفتار میبیند و راه روشنی برای خروج از آن ندارد. در مقابل، یک مقام کاخ سفید این ارزیابی را رد کرده و گفته است جنگ از نظر نظامی «یک موفقیت بیچونوچرا» بوده، زیرا بسیاری از رهبران ارشد ایران کشته شدهاند، بخش عمده نیروی دریایی این کشور نابود شده و توان موشکی بالستیک آن تا حد زیادی از بین رفته است.
با این همه، حتی اگر این ارزیابی پذیرفته شود، به نوشته رویترز ایران همچنان توان اثرگذاری بر معادلات منطقهای و بازار جهانی انرژی را حفظ کرده است؛ موضوعی که ادعای پیروزی قاطع را با تردید روبهرو میکند.
گزارش رویترز تأکید میکند که محدودیتهای قدرت ترامپ در هفته گذشته بیش از هر زمان دیگری آشکار شده است. او از مقاومت متحدان ناتو و دیگر شرکای آمریکا در برابر درخواست واشنگتن برای اعزام نیروی دریایی به منظور باز کردن تنگه هرمز غافلگیر شده است. این امتناع تنها ناشی از نگرانی کشورها از گرفتار شدن در جنگی نیست که پیشاپیش درباره آن با آنها مشورت نشده بود، بلکه بازتابی از تیرگی روابط آمریکا با متحدان سنتیاش نیز هست.
در داخل کاخ سفید نیز نشانههایی از نگرانی نسبت به ادامه مسیر دیده میشود. یک منبع نزدیک به بحثهای داخلی به رویترز گفته است برخی مشاوران به ترامپ توصیه کردهاند هرچه سریعتر راهی برای خروج آبرومندانه از بحران پیدا کند و دامنه عملیات نظامی را محدود نگه دارد. اما هنوز روشن نیست که این توصیهها تا چه اندازه بر تصمیم رئیسجمهور اثر گذاشته است.
تحلیلگران میگویند ترامپ اکنون با گزینههایی روبهروست که هیچیک بیهزینه نیست. او از یک سو میتواند جنگ را تشدید کند؛ از جمله با هدف قرار دادن تأسیسات اصلی صادرات نفت ایران در جزیره خارک یا حتی اعزام نیرو به سواحل ایران برای شکار پرتابگرهای موشکی. اما چنین اقدامی میتواند آمریکا را درگیر یک تعهد نظامی طولانیمدت کند؛ سناریویی که افکار عمومی آمریکا عمدتاً با آن مخالف است.
از سوی دیگر، ترامپ میتواند بدون دستیابی به توافقی مشخص، مدعی پیروزی شود و بکوشد از جنگ فاصله بگیرد. اما این گزینه نیز پرهزینه است، زیرا متحدان عرب آمریکا در خلیج فارس را در برابر ایرانی زخمی، خشمگین و همچنان بانفوذ تنها خواهد گذاشت.
همزمان، گزارشها از افزایش حضور نظامی آمریکا در منطقه شکاف میان گفتار و عمل دولت ترامپ را آشکارتر کرده است. رویترز پیشتر گزارش داده بود که هزاران تفنگدار دریایی و ملوان آمریکایی به خاورمیانه اعزام میشوند، هرچند هنوز تصمیمی برای ورود نیروهای زمینی به داخل ایران گرفته نشده است.
جنگ ایران همچنین نشانههایی از تضعیف نفوذ ترامپ بر پایگاه سیاسی خودش را آشکار کرده است. رویترز میگوید انسجام پیشین در اردوگاه «مگا» دیگر به قوت سابق نیست و برخی چهرههای شناختهشده این جریان آشکارا نسبت به جنگ موضع انتقادی گرفتهاند.
هرچند پایگاه اصلی هواداران ترامپ هنوز عمدتاً در کنار او ماندهاند، اما تحلیلگران هشدار میدهند که اگر قیمت بنزین باز هم افزایش یابد و حضور نظامی آمریکا در منطقه گستردهتر شود، این حمایت میتواند در هفتههای آینده فرسوده شود.
از نگاه بسیاری از ناظران، یکی از خطاهای اصلی دولت ترامپ، برآورد نادرست از واکنش ایران بوده است. به نوشته رویترز، از زمان آغاز جنگ در ۲۸ فوریه، بهتدریج در داخل دولت آمریکا این درک شکل گرفته که پیامدهای درگیری و سناریوهای احتمالی آن باید از پیش دقیقتر بررسی میشد.
دو منبع آگاه به رویترز گفتهاند اکنون این احساس در کاخ سفید وجود دارد که ابعاد این جنگ و آثار آن به اندازه کافی پیشبینی نشده بود؛ هرچند یک مقام رسمی این برداشت را رد کرده و گفته است عملیات از ابتدا با برنامهریزی گسترده و آمادگی کامل برای سناریوهای مختلف پیش رفته است.
تحلیلگران میگویند مهمترین خطای محاسباتی ترامپ این بود که شدت واکنش ایران را دستکم گرفت. تهران که این جنگ را تهدیدی موجودیتی برای خود میبیند، با استفاده از موشکهای باقیمانده و ناوگانی از پهپادهای مسلح، تلاش کرده برتری نظامی دشمنانش را خنثی کند.
به نوشته رویترز، حمله به کشورهای همسایه در خلیج فارس و مختل کردن بخش بزرگی از تردد در تنگه هرمز، بخشی از همین راهبرد بوده است؛ راهبردی که آمریکا و متحدانش تا اینجا نتوانستهاند پاسخ مؤثری برای آن پیدا کنند.
همزمان، ناتوانی ترامپ در کنترل روایت سیاسی جنگ نیز بیش از پیش آشکار شده است. گزارش میگوید رئیسجمهور آمریکا در روزهای اخیر با عصبانیت به رسانهها حمله کرده و بدون ارائه سند، برخی گزارشها را مصداق «خیانت» دانسته است.
برت برون، مشاور پیشین سیاست خارجی در دولت اوباما، به رویترز گفته است ترامپ دیگر مانند گذشته قادر نیست چرخه خبر را در اختیار بگیرد، زیرا هنوز نتوانسته برای افکار عمومی توضیح دهد چرا آمریکا را وارد این جنگ کرده و گام بعدی چیست.
در مجموع، رویترز تصویری از رئیسجمهوری ارائه میدهد که سه هفته پس از آغاز جنگ، با مجموعهای از بحرانهای درهمتنیده روبهرو شده است: جنگی که قرار بود کوتاه باشد، به منازعهای فرسایشی تبدیل شده، متحدانی که قرار بود پشت سر واشنگتن قرار گیرند فاصله گرفتهاند، و در داخل نیز نگرانی افکار عمومی و شکاف در پایگاه سیاسی ترامپ رو به افزایش است.
در چنین شرایطی، آنچه بیش از همه به چشم میآید نه نشانههای یک پیروزی روشن، بلکه فقدان راه خروجی است که هم از نظر نظامی و هم از نظر سیاسی برای دولت آمریکا قابل اتکا باشد.