گزارشهای منتشرشده در رسانههای آمریکایی و اسرائیلی نشان میدهد موساد و برخی مقامهای اسرائیلی در آغاز جنگ بر این باور بودند که با تضعیف ساختار قدرت در تهران، زمینه برای شورش داخلی و حتی فروپاشی حکومت ایران فراهم میشود؛ ارزیابیای که با گذشت بیش از سه هفته جنگ، بمبارانهای گسترده و نبود نشانهای از خیزش سراسری، با تردیدهای جدی روبهرو شده است.
استیون رامدهاری | آمستردام
گزارشها حاکی است که سازمان اطلاعاتی اسرائیل، موساد، بر این باور بوده که امکان سرنگونی حکومت ایران وجود دارد و در آغاز جنگ نیز طرحی برای بسیج سریع مخالفان جمهوری اسلامی تهیه شده بود؛ طرحی که از حمایت بنیامین نتانیاهو، نخستوزیر اسرائیل، برخوردار بود.
بر اساس گزارش نیویورک تایمز و شبکه اسرائیلی کانال ۱۲، داوید بارنئا، رئیس موساد، این طرح را در ماه ژانویه به مقامهای آمریکایی ارائه کرده بود. همچنین گفته میشود دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، نیز امیدوار بوده که این برنامه به شکلگیری یک قیام داخلی در ایران منجر شود.
با این حال، پس از بیش از سه هفته جنگ، هزاران حمله هوایی و کشته شدن شماری از چهرههای مهم ایرانی، نشانهای از یک خیزش گسترده مردمی دیده نشده است. در حالی که ترامپ در آغاز جنگ از مردم ایران خواسته بود قدرت را به دست بگیرند، اکنون میگوید تحقق اهداف تعیینشده «نزدیک» است.
نتانیاهو هفته گذشته اذعان کرد که حکومت ایران ممکن است همچنان پابرجا بماند، هرچند به گفته او در چنین حالتی «بسیار ضعیفتر» خواهد شد. گزارشها همچنین نشان میدهد که او پس از چند روز جنگ، از ناکامی اولیه طرح موساد ناراضی شده بود و هشدار داده بود که ترامپ ممکن است پیش از به نتیجه رسیدن این عملیات، جنگ را پایان دهد.
به گفته مقامهای آمریکایی و اسرائیلی، نتانیاهو تلاش کرده بود با تکیه بر خوشبینی خود نسبت به موفقیت طرح موساد، ترامپ را متقاعد کند که فروپاشی حکومت ایران هدفی واقعبینانه است.
در همین چارچوب، بارنئا در نشستهای مختلف با نتانیاهو و وزیران ارشد اسرائیل گفته بود که اگر ساختار رهبری ایران آسیب ببیند و حکومت تضعیف شود، میتوان مردم را به خیابانها کشاند. با این حال، جزئیات عملی این سناریو روشن نبود. این در حالی است که موساد در دو دهه گذشته عملیاتهای پرخطری را در ایران اجرا کرده، از جمله ترور شماری از دانشمندان هستهای.
طبق گزارش چنل ۱۲، رئیس موساد در عین حال محتاط بوده و هشدار داده بود که سرنگونی حکومت ایران ممکن است زمانبر باشد. در مراحل اولیه، برخی مقامهای بلندپایه آمریکایی و اعضای دیگر نهادهای اطلاعاتی نیز نسبت به عملی بودن این طرح خوشبین بودند.
اما همه ارزیابیها یکسان نبود. برخی تحلیلگران اطلاعات نظامی اسرائیل و مقامهای اطلاعاتی آمریکا نسبت به احتمال شکلگیری یک قیام گسترده در ایران تردید داشتند. همچنین برخی مقامهای ارشد نظامی آمریکا به ترامپ هشدار داده بودند که تا زمانی که بمبارانها ادامه دارد، بعید است مردم به خیابانها بیایند.
ترامپ در روزهای آغازین جنگ بهطور علنی از مردم ایران خواسته بود علیه حکومت برخیزند و گفته بود: «کنترل حکومتتان را به دست بگیرید.» اما به مرور، خود او نیز به این جمعبندی رسید که «تغییر رژیم» در عمل در دستور کار نیست. او در هفته دوم جنگ گفته بود این مسئله با مانعی جدی روبهرو است، چرا که شهروندان غیرمسلح باید در برابر نیروهای امنیتی و گروههای مسلح سنگیناسلحه قرار بگیرند.
در بخش دیگری از این گزارش آمده است که ترامپ از نیروهای کُرد نیز خواسته بود از خاک عراق به شمال ایران وارد شوند تا به شعلهور شدن اعتراضات کمک کنند. گفته میشود حمایت از چنین سناریویی بخشی از طرح موساد بوده است. شبکه CNN نیز در اوایل ماه جاری گزارش داده بود که دولت ترامپ با گروههای مسلح کُرد در تماس بوده تا زمینه شورش علیه تهران را فراهم کند و سازمان سیا مأمور تجهیز آنها شود.
با این حال، این طرح نیز به نتیجه نرسید. ترامپ پس از یک هفته جنگ گفته بود که نمیخواهد کُردها وارد درگیری شوند و زخمی یا کشته شوند. رهبران کُرد نیز در آن مقطع اعلام کرده بودند که تمایلی به انجام عملیات خشونتآمیز از خاک عراق ندارند.