دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، در تازهترین تحول جنگ جاری با ایران اعلام کرد به درخواست تهران، حملات به تأسیسات انرژی ایران را برای ده روز متوقف میکند؛ تصمیمی که در کنار اظهارات او درباره «بسیار خوب» پیش رفتن گفتوگوها، نشانهای از تلاش همزمان واشنگتن برای حفظ فشار نظامی و باز گذاشتن مسیر دیپلماسی به شمار میرود. با این حال، از تهران نیز نشانهای از پذیرش روایت آمریکا دیده نمیشود و یک مقام ایرانی طرح پیشنهادی واشنگتن برای پایان دادن به جنگ را «یکجانبه و ناعادلانه» توصیف کرده است.
این تصمیم در حالی اعلام شده که جنگی که از ۲۸ فوریه با حملات آمریکا و اسرائیل به ایران آغاز شد، طی هفتههای گذشته هزاران کشته بر جا گذاشته، به کشورهای همسایه گسترش یافته و اقتصاد جهانی را نیز زیر فشار شدیدی قرار داده است. جهش بهای انرژی، اختلال در کشتیرانی و فشار بر زنجیرههای تأمین جهانی از جمله پیامدهای مستقیم این درگیری بوده است؛ پیامدهایی که اکنون از مرزهای خاورمیانه فراتر رفتهاند.
ترامپ روز پنجشنبه ابتدا در نشست کابینه در کاخ سفید تهران را تهدید کرد که اگر به توافق تن ندهد، فشارها افزایش خواهد یافت. اما ساعاتی بعد در پیامی در شبکه اجتماعی خود اعلام کرد حملات به تأسیسات انرژی ایران تا ۶ آوریل، به مدت ده روز، متوقف خواهد شد. او تأکید کرد گفتوگوها همچنان ادامه دارد و برخلاف آنچه «رسانههای دروغپرداز» میگویند، این گفتوگوها «بسیار خوب» پیش میرود. ترامپ بعدتر در گفتوگو با شبکه فاکسنیوز نیز گفت ایران خواهان یک توقف هفتروزه بوده، هرچند تا آن زمان واکنش رسمی و مستقیمی از سوی تهران منتشر نشده بود. در همین حال، والاستریت ژورنال به نقل از میانجیهای مذاکرات گزارش داده است که ایران چنین درخواست دهروزهای برای توقف حملات به زیرساختهای انرژی مطرح نکرده است.
همزمان با این اظهارات، نشانهای از فروکش واقعی جنگ در میدان دیده نمیشود. ایران روز پنجشنبه چندین موج حمله موشکی علیه اسرائیل انجام داد و تلآویو، حیفا و مناطق دیگری را هدف گرفت. به گزارش منابع اسرائیلی، دستکم یک موشک بالستیک به تلآویو اصابت کرده و شماری دیگر از موشکها حامل مهمات خوشهای بودهاند که با پراکندن مواد انفجاری کوچکتر، به خانهها و خودروها آسیب زدهاند. در شمال اسرائیل نیز خدمات امدادی این کشور اعلام کردهاند که در پی شلیک راکت از سوی حزبالله به نهاریا، یک مرد کشته شده است.
در ایران نیز حملات ادامه داشته است. گزارشها از اصابت حملات به بندرعباس و روستایی در حومه شیراز حکایت دارد و همچنین گفته شده ساختمانی دانشگاهی در اصفهان هدف قرار گرفته است. بدین ترتیب، در حالی که در سطح سیاسی سخن از پیشرفت گفتوگوها مطرح میشود، واقعیت میدانی همچنان از ادامه یک جنگ گسترده و چندجبههای خبر میدهد.
یکی از مهمترین محورهای اختلاف، تنگه هرمز است که در هفتههای اخیر به گره اصلی بحران بدل شده است. ایران با اقداماتی که عملاً صادرات سوخت از خاورمیانه را مختل کرده، فشار سنگینی بر بازارهای جهانی وارد کرده است. بهای نفت خام حدود ۴۰ درصد افزایش یافته، ارسال گاز طبیعی مایع به آسیا حدود دوسوم بیشتر شده و قیمت کودهای نیتروژنی، که برای تولید مواد غذایی اهمیت حیاتی دارند، حدود ۵۰ درصد بالا رفته است. این فشارها باعث شده جنگ ایران تنها یک بحران منطقهای باقی نماند و به بحرانی جهانی با تبعات اقتصادی عمیق تبدیل شود.
در همین زمینه، پنتاگون برای نخستین بار به رویترز تأیید کرده است که آمریکا در عملیات خود علیه ایران از قایقهای تندرو بدون سرنشین استفاده میکند؛ اقدامی که نشان میدهد واشنگتن در کنار تهدیدهای لفظی، در حال توسعه ابزارهای عملیاتی تازهای نیز هست. ترامپ همچنین هشدار داده که اگر ایران با خواستههای آمریکا همراه نشود، آمریکا به «بدترین کابوس» جمهوری اسلامی تبدیل خواهد شد. او از باز کردن تنگه هرمز و پایان دادن به برنامه هستهای ایران بهعنوان بخشی از مطالبات واشنگتن نام برده و حتی گفته است که در اختیار گرفتن نفت ایران نیز یکی از گزینههاست، هرچند توضیح بیشتری در اینباره نداده است.
بر پایه این گزارش، طرح ۱۵ مادهای آمریکا که از طریق پاکستان به تهران منتقل شده، روز چهارشنبه از سوی مقامهای ارشد ایرانی و نماینده رهبر جمهوری اسلامی با دقت بررسی شده است. با این حال، یک مقام ایرانی به رویترز گفته است این طرح اساساً در خدمت منافع آمریکا و اسرائیل است. با وجود این، او تأکید کرده که مسیر دیپلماسی هنوز بهطور کامل بسته نشده است. این موضع نشان میدهد تهران در عین رد طرح فعلی، هنوز در را بهطور کامل به روی مذاکرات نبسته است.
استیو ویتکاف، فرستاده ویژه ترامپ، نیز تأیید کرده که واشنگتن یک «فهرست اقدام ۱۵ مادهای» را بهعنوان پایه مذاکرات برای پایان دادن به جنگ ارسال کرده است. بنا بر گزارشها، این فهرست از برچیدن برنامه هستهای ایران گرفته تا محدود کردن توان موشکی و واگذاری عملی کنترل تنگه هرمز را در بر میگیرد. در مقابل، ایران نیز از زمان آغاز جنگ مواضع خود را سختتر کرده و خواهان تضمین در برابر حملات آینده، پرداخت غرامت و کنترل رسمی تنگه هرمز شده است. همچنین منابع منطقهای گفتهاند تهران به میانجیها اعلام کرده که لبنان نیز باید در هر توافق آتشبس گنجانده شود.
نقش پاکستان در این میان برجستهتر شده است. وزیر خارجه پاکستان گفته است تماسهای غیرمستقیم میان آمریکا و ایران از طریق پیامهایی که اسلامآباد منتقل میکند ادامه دارد و کشورهایی مانند ترکیه و مصر نیز از تلاشهای میانجیگرانه پشتیبانی میکنند. با این حال، مسیر هرگونه توافق همچنان بسیار دشوار به نظر میرسد. نه تنها مواضع دو طرف به شدت حداکثری است، بلکه هنوز مشخص نیست آمریکا دقیقاً با چه کسانی در ایران طرف گفتوگو است؛ آن هم در شرایطی که بسیاری از مقامهای ارشد جمهوری اسلامی در جریان این جنگ کشته شدهاند.
در مجموع، تصمیم ترامپ برای توقف دهروزه حملات به تأسیسات انرژی ایران، بیش از آنکه نشانهای روشن از نزدیک شدن به صلح باشد، تلاشی برای آزمودن همزمان دو مسیر فشار و مذاکره به نظر میرسد. از یک سو، واشنگتن با اعزام هزاران نیروی تازه به خاورمیانه و استفاده از ابزارهای نظامی جدید، بر طبل تهدید میکوبد؛ از سوی دیگر، تلاش میکند از دریچه میانجیها و طرحهای پیشنهادی، فضایی برای گفتوگو باز نگه دارد. اما ادامه حملات متقابل، اختلاف شدید بر سر تنگه هرمز، برنامه هستهای، موشکها و حتی دامنه جغرافیایی آتشبس، نشان میدهد که اگرچه گفتوگوها ممکن است در جریان باشد، اما راه رسیدن به توافق همچنان دور و بسیار پرسنگلاخ است
اخبار روز