چهار عضو پارلمان اروپا در نامهای سرگشاده به جیانی اینفانتینو، رئیس فدراسیون جهانی فوتبال، از فیفا خواستهاند درباره وضعیت فوتبالیستها و چهرههای فوتبال ایران که در جریان سرکوب اعتراضات کشته، زندانی یا با خطر اعدام روبهرو شدهاند، موضعی روشن و مسئولانه اتخاذ کند. آنان تأکید کردهاند که تعهدات حقوق بشری فیفا نباید تنها روی کاغذ باقی بماند.
در آستانه حضور تیم ملی فوتبال ایران در جام جهانی ۲۰۲۶، چهار عضو پارلمان اروپا با انتشار نامهای سرگشاده خطاب به جیانی اینفانتینو، رئیس فیفا، خواستار پاسخگویی این نهاد درباره سرکوب اعضای جامعه فوتبال ایران شدند.
این نامه را هانا نویمان، رئیس هیئت پارلمان اروپا برای روابط با ایران، دانیل عطارد و بارت گروتیوس، نواب رئیس این هیئت، و لوکاس فورلاس، گزارشگر دائم پارلمان اروپا در امور ایران، امضا کردهاند.
آنان در این نامه نوشتهاند در حالی که میلیونها نفر مسابقات تیم ملی ایران را تماشا خواهند کرد، همه فوتبالیستهای ایرانی در زمین مسابقه حضور ندارند؛ شماری از آنان در زنداناند، برخی کشته شدهاند و برخی دیگر به دلیل اعتراض، سکوت نکردن در برابر سرکوب یا بیان دیدگاه سیاسی خود، با تهدید و مجازاتهای سنگین روبهرو هستند.
امضاکنندگان نامه از فیفا خواستهاند توضیح دهد در برابر بازداشت، تهدید، کشتار و خطر اعدام اعضای خانواده فوتبال ایران چه اقداماتی انجام داده و چگونه میخواهد به تعهدات رسمی خود در زمینه حقوق بشر پایبند بماند.
آنان تأکید کردهاند اعتبار ادعاهای حقوق بشری فیفا زمانی سنجیده میشود که فوتبالیستها، داوران، مربیان و دیگر چهرههای فوتبال به دلیل اعتراض مسالمتآمیز یا بیان عقیده شخصی هدف سرکوب قرار میگیرند. به گفته آنان، فیفا نمیتواند از یکسو فوتبال را زبان همبستگی جهانی معرفی کند و از سوی دیگر در برابر آزار و سرکوب کسانی که خود بخشی از خانواده فوتبالاند، سکوت اختیار کند.
این نامه ادامه فشارهایی است که در ماههای اخیر از سوی چهرههای فوتبال، فعالان حقوق بشر و مدافعان حقوق ورزشکاران بر فیفا وارد شده است. پیشتر گروهی از چهرههای شناختهشده فوتبال ایران، از جمله علی کریمی، در نامهای به اینفانتینو و رؤسای فدراسیونهای ملی فوتبال جهان، خواستار محکومیت کشتار، بازداشت و تهدید ورزشکاران در ایران شده بودند.
در آن نامه از چندین عضو جامعه فوتبال ایران نام برده شده بود؛ از جمله مجتبی ترشیز، بازیکن سابق لیگ برتر و پدر دو کودک، صبا راشتیان، کمکداور فوتبال زنان، مهدی لواسانی، مربی فوتبال پایه، امیرحسین محمدزاده و رئبین مرادی، دو فوتبالیست جوان، و محمد حاجیپور، دروازهبان تیم ملی فوتبال ساحلی ایران. در گزارشهای حقوق بشری همچنین به خطر اعدام شماری از جوانان بازداشتشده در جریان اعتراضات اشاره شده است.
در یکی از موارد مستند، سازمان حقوق بشری ههنگاو گزارش داده است که امیرحسین محمدزاده، بازیکن ۱۸ ساله تیم دلوار افراز تهران، در جریان اعتراضات در تهران با شلیک مستقیم نیروهای حکومتی کشته شد. بنا بر این گزارش، مقامهای حکومتی برای تحویل پیکر او به خانواده فشار آوردهاند که او بهعنوان عضو بسیج معرفی شود. انتشار چنین گزارشهایی نشان میدهد سرکوب اعتراضات در ایران تنها فعالان سیاسی و مدنی را هدف نگرفته، بلکه دامنه آن به ورزشکاران و اعضای جامعه فوتبال نیز رسیده است.
پرونده زنان فوتبالیست ایران نیز در ماههای گذشته بار دیگر مسئله مسئولیت فیفا و کنفدراسیون فوتبال آسیا را برجسته کرده است. پس از آنکه بازیکنان تیم ملی فوتبال زنان ایران در جام ملتهای آسیا در استرالیا از خواندن سرود رسمی جمهوری اسلامی خودداری کردند، نگرانیها درباره امنیت آنان افزایش یافت. چند بازیکن و عضو همراه تیم در استرالیا درخواست پناهندگی کردند و فعالان حقوق بشر گفتند فیفا و کنفدراسیون فوتبال آسیا باید پیش از برگزاری مسابقات، خطر تعقیب سیاسی و فشار امنیتی علیه بازیکنان ایرانی را ارزیابی میکردند.
فیفا در سال ۲۰۱۷ سیاست حقوق بشری خود را منتشر کرد و اعلام داشت که به اصول راهنمای سازمان ملل درباره تجارت و حقوق بشر پایبند است. بر اساس این سیاست، فیفا موظف است خطرهای حقوق بشری مرتبط با رویدادهای تحت نظارت خود را شناسایی کرده و برای پیشگیری یا کاهش آسیبها اقدام کند. اکنون امضاکنندگان نامه به اینفانتینو میگویند زمان آن رسیده است که فیفا نشان دهد این تعهدات فقط یک متن اداری نیست.
اهمیت نامه چهار عضو پارلمان اروپا به رئیس فیفا در این است که مسئله سرکوب فوتبالیستهای ایرانی را از سطح اعتراض فعالان و گروههای حقوق بشری به سطح نهادهای سیاسی اروپا برده است. نویسندگان نامه از فیفا نخواستهاند در مناقشات سیاسی موضع حزبی بگیرد؛ بلکه پرسیدهاند این نهاد در برابر جان، امنیت و آزادی کسانی که بخشی از جامعه جهانی فوتبالاند، چه مسئولیتی برای خود قائل است.
تا زمان تنظیم این گزارش، واکنش عمومی تازهای از سوی فیفا به این نامه منتشر نشده است. سکوت فیفا در حالی ادامه دارد که جام جهانی ۲۰۲۶ در فضایی بهشدت سیاسی برگزار میشود و حضور تیم ایران، هم برای حکومت جمهوری اسلامی و هم برای مخالفان آن، معنایی فراتر از فوتبال پیدا کرده است.
اکنون پرسشی که نمایندگان پارلمان اروپا پیش روی اینفانتینو گذاشتهاند، پرسشی ساده اما تعیینکننده است: آیا فیفا فقط برگزارکننده مسابقات است، یا در برابر جان و آزادی فوتبالیستهایی که زیر نام همین فوتبال هدف سرکوب قرار میگیرند نیز مسئولیت دارد؟
منبع: نامه سرگشاده چهار عضو پارلمان اروپا به رئیس فیفا؛ گزارشهای تکمیلی گاردین و ههنگاو.