کوردانه: همزمان با ادامه اجرای توافق ادغام نیروها و نهادهای وابسته به نیروهای دموکراتیک سوریه در ساختار دولت مرکزی، مجموعهای از اعتراضهای اقتصادی، اجتماعی و امنیتی در شمالشرق سوریه، روند اجرای این توافق میان دمشق و رهبران کُرد را با چالشهای تازهای روبهرو کرده است.
افزایش قیمت سوخت، اختلاف بر سر جایگاه زبان کُردی در نظام آموزشی، ابهام درباره آینده یگانهای مدافع زنان و همچنین کشتهشدن یک نیروی سابق نیروهای دموکراتیک سوریه که پس از توافق ادغام به ارتش سوریه پیوسته بود، از مهمترین عواملی هستند که در هفتههای اخیر بر نارضایتی در مناطق کُردنشین افزودهاند.
بر اساس گزارش آسوشیتدپرس، روز چهارشنبه صدها کامیون حامل نفت در شمالشرق سوریه متوقف شدند؛ پس از آنکه معترضان در نزدیکی تلتمر، در اعتراض به افزایش قیمت سوخت، بخشی از بزرگراه ام۴ را مسدود کردند. این مسیر از محورهای مهم انتقال نفت از میادین قامیشلو و رمیلان به شمار میرود.
این اعتراضها در شرایطی صورت میگیرد که نیروهای دموکراتیک سوریه در اواخر ماه اوت رسماً انحلال خود را اعلام کردند و نیروهای آن در حال پیوستن به ارتش سوریه هستند. همزمان، نهادهای اداری مناطق سابقاً تحت کنترل این نیرو نیز بهتدریج در ساختار دولت مرکزی ادغام میشوند.
توافق ادغام از سوی دولت احمد الشرع، رئیسجمهور موقت سوریه، گامی مهم در مسیر یکپارچهسازی کشور قلمداد میشود. با این حال، تحولات هفتههای اخیر نشان داده است که اجرای این توافق همچنان با نگرانیهای جدی در میان بخشی از جامعه کُرد سوریه روبهرو است.
نگرانی درباره حقوق کُردها
کُردها پیش از آغاز جنگ داخلی سوریه در سال ۲۰۱۱ حدود ۱۰ درصد از جمعیت ۲۳ میلیون نفری این کشور را تشکیل میدادند و در دوره حکومت خاندان اسد با محدودیتهای گسترده سیاسی و فرهنگی مواجه بودند.
با آغاز جنگ داخلی و عقبنشینی نیروهای دولتی از بخشهایی از شمالشرق سوریه، نیروهای تحت رهبری کُردها توانستند منطقهای عملاً خودگردان ایجاد کرده و ساختارهای اداری، آموزشی و امنیتی خود را شکل دهند.
اکنون و با بازگشت تدریجی نهادهای دولت مرکزی به این مناطق، نگرانیهایی در میان بخشی از جامعه کُرد درباره آینده حقوق و دستاوردهای دوران خودمدیریتی شکل گرفته است.
یکی از مهمترین موضوعات مورد اختلاف، مسئله آموزش به زبان کُردی است.
دانشآموزان در قامیشلو و حسکه طی هفتههای اخیر در اعتراض به فرمان جدید دولت تجمع کردهاند. بر اساس این فرمان، زبان کُردی برای نخستین بار در تاریخ سوریه بهعنوان یکی از زبانهای رسمی آموزشی به رسمیت شناخته شده است، اما آموزش آن در مدارس به سه جلسه در هفته محدود میشود.
در دوران بشار اسد، آموزش زبان کُردی در مدارس دولتی ممنوع بود. در سالهای جنگ، نهادهای وابسته به اداره خودگردان در شمالشرق سوریه نظام آموزشیای ایجاد کردند که در بسیاری از مناطق کُردنشین، بخش عمده دروس به زبان کُردی ارائه میشد.
به همین دلیل، اگرچه بهرسمیتشناختن زبان کُردی در نظام رسمی سوریه تحولی بیسابقه محسوب میشود، محدود شدن ساعات آموزش آن موجب اعتراض بخشی از دانشآموزان و خانوادههای کُرد شده است.
قتل یک نیروی سابق و ناآرامیهای کوبانی
تنشها پس از ربودهشدن و کشتهشدن یک نیروی کُرد سابق نیروهای دموکراتیک سوریه در حسکه افزایش یافت. به گزارش آسوشیتدپرس، این فرد پس از توافق میان رهبران نیروهای دموکراتیک سوریه و دمشق به ارتش سوریه پیوسته بود و اوایل ماه سپتامبر توسط گروهی از مردان عرب ربوده و کشته شد.
پس از آن، در زندانی در شهر عمدتاً کُردنشین کوبانی شورش و آتشسوزی روی داد. در گزارش تازهتر آسوشیتدپرس شمار جانباختگان این حادثه ۹ زندانی اعلام شده است. گزارش اولیه این خبرگزاری در روز وقوع حادثه از دستکم هفت کشته خبر داده بود.
مظلوم عبدی، فرمانده پیشین نیروهای دموکراتیک سوریه که اکنون بهعنوان مشاور احمد الشرع فعالیت میکند، برای شرکت در مراسم تشییع قربانیان به کوبانی رفت و در تلاش برای کاهش تنشها با مردم این شهر دیدار کرد.
مسعود بوزی، از ساکنان کوبانی، به آسوشیتدپرس گفته است که موجی از تنش و نارضایتی در میان مردم شهر شکل گرفته و این وضعیت میتواند بر روند ادغام تأثیر منفی بگذارد.
افزایش قیمت سوخت و فشار اقتصادی
افزایش قیمت سوخت نیز در روزهای اخیر به یکی از مهمترین عوامل اعتراضها تبدیل شده است.
دولت سوریه روز یکشنبه قیمت بنزین را حدود ۳۰ درصد و گازوئیل را حدود ۴۰ درصد افزایش داد. مقامهای دولت، افزایش قیمت جهانی سوخت در پی جنگ آمریکا و ایران و همچنین تعمیرات پالایشگاه بانیاس را از عوامل این تصمیم اعلام کردهاند.
اعتراضها در چند منطقه سوریه شکل گرفت، اما افزایش قیمتها در شمالشرق کشور حساسیت بیشتری ایجاد کرد؛ زیرا ساکنان این مناطق پیش از آن نیز با پیامدهای حذف یارانه سوخت روبهرو شده بودند.
در دوره کنترل نیروهای دموکراتیک سوریه بر شمالشرق و میادین نفتی این منطقه، سوخت با یارانه قابل توجه عرضه میشد. با انتقال کنترل منابع و بازار سوخت به دولت مرکزی، بخش مهمی از این یارانهها حذف شد و قیمتها افزایش یافت.
معترضان در نزدیکی تلتمر بزرگراه ام۴ را مسدود کرده و مانع عبور کامیونهای حامل نفت از میادین قامیشلو و رمیلان شدند. آنان اعلام کردهاند تا زمانی که افزایش قیمتها لغو نشود، به اعتراض خود ادامه خواهند داد.
نوح بونسی، مشاور ارشد امور سوریه در گروه بینالمللی بحران، هشدار داده است که اعتراضها به افزایش قیمت سوخت میتواند به «مانعی جدی» در برابر روند ادغام تبدیل شود.
به گفته او، افزایش هزینههای زندگی میتواند حمایت بخشی از کُردهایی را که با اصل ادغام موافقاند کاهش دهد و همزمان استدلال مخالفان این روند را تقویت کند.
سرنوشت یگانهای مدافع زنان
یکی دیگر از موضوعات حلنشده، آینده یگانهای مدافع زنان (YPJ) است؛ نیرویی که در سالهای جنگ سوریه و بهویژه در نبرد علیه داعش نقش مهمی داشت.
پس از انحلال رسمی نیروهای دموکراتیک سوریه، نحوه ادغام نیروهای زن در ساختارهای امنیتی و نظامی دولت مرکزی همچنان در دست مذاکره است.
نوروز احمد، فرمانده یگانهای مدافع زنان، به آسوشیتدپرس گفته است رهبران این نیرو خواستار آن شدهاند که اعضای YPJ بهصورت یک هنگ در بخش مأموریتهای ویژه نیروهای امنیتی وزارت کشور سوریه ادغام شوند.
به گفته او، مقامهای دمشق با افزایش حضور زنان در وزارت کشور و نیروهای امنیت عمومی مخالفتی ندارند، اما تاکنون با حضور یک یگان مستقل زنان در نیروهای مأموریت ویژه موافقت نکردهاند.
یگانهای مدافع زنان همچنین خواستار ادامه فعالیت نیروهای خود در مناطق کنونی در استانهای حسکه و حلب شدهاند. به گفته نوروز احمد، دولت سوریه با اصل این درخواست مخالفت نکرده، اما جزئیات آن همچنان در حال مذاکره است.
او شمار نیروهای فعلی این یگان را حدود یکهزار و ۵۰۰ زن اعلام کرده است؛ در حالی که شمار اعضای آن در اوج فعالیت به حدود پنج هزار نفر میرسید.
نوروز احمد تأکید کرده است که برای فرماندهان YPJ، حفظ نقش این نیرو در حفاظت از زنان و ادامه فعالیت در مناطق محل استقرار آن اهمیت اساسی دارد.
وزارت کشور سوریه تاکنون درباره جزئیات این مذاکرات اظهارنظر نکرده است.
ادامه روند ادغام با وجود اختلافها
با وجود افزایش نارضایتیها، روند اجرای توافق میان دمشق و رهبران سابق نیروهای دموکراتیک سوریه همچنان ادامه دارد.
این توافق پس از چند هفته درگیری در ژانویه ۲۰۲۶ حاصل شد و زمینه توقف درگیریها و آغاز ادغام نیروهای نظامی و نهادهای اداری شمالشرق سوریه در ساختار دولت مرکزی را فراهم کرد.
نوح بونسی معتقد است تحولات اخیر نباید پیشرفتهایی را که از ابتدای سال تاکنون در اجرای توافق حاصل شده نادیده بگیرد. به گفته او، دو طرف پس از نزدیکشدن به یک رویارویی گستردهتر توانستند از تشدید جنگ جلوگیری کرده، درباره ادغام به توافق برسند و اجرای تدریجی آن را آغاز کنند.
او در عین حال تأکید کرده است که اجرای توافق به امتیازدهی از سوی هر دو طرف نیاز داشته، هرچند به دلیل موقعیت قدرتمندتر دمشق، توازن امتیازها بیشتر به سود دولت مرکزی بوده است.
بونسی شرایط کنونی را روندی «چالشبرانگیز اما در مجموع مثبت» توصیف میکند که همزمان با موانع مهمی در میدان روبهرو است.
در مجموع، تحولات اخیر نشان میدهد که ادغام شمالشرق سوریه در ساختار دولت مرکزی تنها مسئلهای نظامی یا اداری نیست. حقوق زبانی و فرهنگی کُردها، وضعیت اقتصادی، آینده نیروهای زن و چگونگی تأمین امنیت و اعتماد عمومی از مهمترین موضوعاتی هستند که میتوانند بر موفقیت یا دشواری این روند تأثیر بگذارند.
منبع اصلی: آسوشیتدپرس، ۱۶ سپتامبر ۲۰۲۶؛ گزارش هوگیر العبدو و ابی سیول.