هفته گذشته نشستی محرمانه در آلمان با حضور فرماندهان نظامی چند کشور عربی، اسرائیل و ایالات متحده برگزار شد؛ نشستی که محور اصلی آن جنگ با ایران، تنشهای منطقهای و گسترش همکاری میان ارتشهای شرکتکننده بود. جزئیات این دیدار ابتدا از سوی منابع اسرائیلی افشا شد و نشان میدهد همکاریهای نظامی و اطلاعاتی اسرائیل با برخی کشورهای عربی تا چه اندازه گسترش یافته است.
به گزارش اومانيته رؤسای ستاد یا فرماندهان ارشد نظامی هفت کشور عربی ــ عربستان سعودی، امارات متحده عربی، بحرین، کویت، قطر، اردن و مصر ــ در این نشست شرکت داشتند. برگزارکننده دیدار دریاسالار برد کوپر، فرمانده سنتکام، فرماندهی مرکزی ارتش آمریکا و مسئول عملیات نظامی ایالات متحده در خاورمیانه، آسیای مرکزی و بخشهایی از جنوب آسیا بود. ایال زمیر، رئیس ستاد ارتش اسرائیل، نیز در این نشست حضور داشت.
هدف اعلامشده، بررسی جنگ با ایران و تنشهای جاری در منطقه بود. این نخستین نشست از این نوع از زمان آغاز حملات آمریکا و اسرائیل به ایران، بیش از شش ماه پیش، به شمار میرود. اهمیت آن از این جهت بیشتر است که شماری از کشورهای عربی حاضر در نشست، هنوز روابط دیپلماتیک رسمی با اسرائیل ندارند.
آندریاس کریگ، استاد کالج کینگ لندن، در شبکه اجتماعی ایکس نوشته است که در پایتختهای کشورهای عربی خلیج فارس بیاعتمادی عمیقی نسبت به برد کوپر وجود دارد؛ فرماندهی که به گفته او بیش از حد به اسرائیل نزدیک است، رویکردی تهاجمی در برابر ایران دارد و پیوسته گزینههای نظامی را در برابر رئیسجمهور آمریکا قرار میدهد که میتوانند پیامدهای راهبردی پرهزینهای داشته باشند.
با این حال، پییر باربانسه در اومانیته مینویسد حضور کشورهای عربی در چنین نشستی نشان میدهد ملاحظات امنیتی و منطقهای برای آنها بر این بیاعتمادی غلبه کرده است. از نگاه او، این روند در امتداد شبکهای قرار دارد که پس از «توافقهای ابراهیم» شکل گرفت؛ روند عادیسازی مناسبات کشورهای عربی با اسرائیل که دونالد ترامپ در دوره نخست ریاستجمهوری خود در سال ۲۰۲۰ آغاز کرد. برخی کشورها رسماً به این توافقها پیوستهاند و برخی دیگر، از جمله عربستان، همچنان از عادیسازی رسمی خودداری میکنند.
یک سال پس از آغاز توافقهای ابراهیم، واشنگتن اسرائیل را از حوزه فرماندهی اروپایی ارتش آمریکا، EUCOM، به حوزه مسئولیت سنتکام منتقل کرد. این تغییر زمینه همکاری نظامی مستقیمتر اسرائیل با کشورهای عربی خلیج فارس و دیگر کشورهای تحت پوشش سنتکام را فراهم کرد و اسرائیل را در شبکه نظامی منطقهای آمریکا ادغام کرد.
افشای این نشست نیز تصادفی نبود. خبر نخست از طریق باراک راوید، خبرنگار اکسیوس، منتشر شد. در جریان جلسه، برد کوپر تلاش کرد به متحدان منطقهای آمریکا اطمینان دهد که واشنگتن، با وجود حملات ایران به شماری از پایگاههای آمریکایی، قصد ترک منطقه را ندارد. او همچنین شرکتکنندگان را در جریان طرح ایالات متحده برای افزایش رفتوآمد کشتیها از تنگه هرمز قرار داد.
همکاری اطلاعاتی اسرائیل با امارات و احتمال گسترش آن به عربستان
بر اساس گزارش اکسیوس، اسرائیل در جریان جنگ سامانه دفاع موشکی «گنبد آهنین» را در امارات متحده عربی مستقر کرده و برای ابوظبی پشتیبانی لحظهای اطلاعاتی، مراقبتی و شناسایی ــ ISR ــ فراهم کرده است. این همکاری بهویژه در ارتباط با عملیات و تهدیدهای مرتبط با ایران اهمیت داشته است.
نشست آلمان همزمان با تشدید درگیریها در یمن برگزار شد؛ جایی که نیروهای انصارالله یا حوثیها حضور خود را تا مناطق نزدیک تنگه بابالمندب گسترش دادهاند. این تحولات مسیرهای دریایی و منافع اقتصادی عربستان در دریای سرخ را با فشار تازهای روبهرو کرده است. محمد بن سلمان، ولیعهد عربستان، نیز روز ۱۵ سپتامبر برای گفتوگو با عبدالفتاح السیسی، رئیسجمهور مصر، به قاهره رفت.
در نشست آلمان، ایال زمیر همتایان عرب خود را درباره عملیات ارتش اسرائیل در جبهههای مختلف در جریان گذاشت. مشخص نیست گزارش او شامل عملیات در غزه، لبنان و سوریه نیز بوده است یا نه.
به گفته منبعی که در جریان گفتوگوها قرار داشته، اسرائیل و عربستان با میانجیگری سنتکام درباره چگونگی حمایت از عملیات نظامی ریاض علیه حوثیها نیز گفتوگو کردهاند. یکی از گزینههای مطرحشده، ارائه پشتیبانی اطلاعاتی، مراقبتی و شناسایی اسرائیل به عربستان بوده است؛ الگویی مشابه همکاریای که هماکنون میان اسرائیل و امارات وجود دارد.
باربانسه در پایان نتیجه میگیرد چنین تماسهایی نشان میدهد فاصله میان مواضع علنی عربستان درباره اسرائیل و سطح واقعی همکاریهای امنیتی دو طرف قابل توجه است. ریاض هنوز رسماً به توافقهای ابراهیم نپیوسته، اما همکاریهای نظامی و اطلاعاتی پشت پرده، بهویژه در برابر ایران و حوثیها، در حال گسترش است.