کوردانه: در ماههای اخیر، بارها شاهد ادعاهایی درباره «بازدیدهای نجومی» از ویدیوهای سیاسی، بهویژه فراخوانهای چهرههایی مانند رضا پهلوی بودهایم. اعدادی مثل ۵۰ یا ۸۰ میلیون بازدید، بهگونهای مطرح میشوند که گویی معادل حمایت دهها میلیون انسان واقعی در داخل ایراناند. اما این اعداد چگونه ساخته میشوند؟ و چرا لزوماً هیچ ارتباطی با واقعیت اجتماعی و سیاسی ندارند؟
در سالهای اخیر، بازدیدهای میلیونی در شبکههای اجتماعی—بهویژه اینستاگرام—بهطور فزایندهای بهعنوان شاخصی از محبوبیت سیاسی معرفی میشوند. ویدیوهایی با دهها میلیون بازدید، گاه چنان بازنمایی میشوند که گویی معادل حمایت گسترده اجتماعیاند. اما این اعداد تا چه حد با واقعیت جامعه نسبت دارند؟
پاسخ کوتاه این است: لزومی ندارد داشته باشند.
بازدید چیست و چه چیزی نیست؟
در اینستاگرام، «بازدید» معیار دقیقی برای سنجش توجه یا حمایت نیست. برای ویدیوها:
- تنها چند ثانیه پخش بهعنوان یک بازدید ثبت میشود؛
- اسکرول اتفاقی، حتی بدون صدا یا تمرکز، بازدید محسوب میشود؛
- یک کاربر میتواند چندین بار بازدید ایجاد کند، بیآنکه فرد جدیدی وارد شود.
بنابراین، بازدید نه رأی است، نه مشارکت، و نه حتی علاقه پایدار.
تعامل اولیه و مهندسی الگوریتم
وایرالشدن اغلب از یک موج تعامل اولیه آغاز میشود؛ تعاملی که میتواند کاملاً مهندسیشده باشد:
- شبکهای از اکانتهای هماهنگ یا نیمهواقعی،
- لایک و کامنتهای سریع در دقایق نخست،
- ارسال سیگنال «محتوای داغ» به الگوریتم.
الگوریتم اینستاگرام نه محتوا را میسنجد و نه زمینه اجتماعی آن را؛ تنها به سرعت و حجم تعامل واکنش نشان میدهد.
اکسپلور و انفجار عدد
پس از عبور از آستانه تعامل، ویدیو وارد اکسپلور میشود:
- نمایش به کاربران تصادفی و عمدتاً غیرمرتبط،
- مخاطبانی بدون زمینه سیاسی یا علاقه مشخص،
- اسکرول چندثانیهای که بهسرعت بازدید ثبت میکند.
در این مرحله، عدد بازدید افزایش مییابد، بیآنکه الزاماً پایگاه اجتماعی شکل گرفته باشد.
اقتصاد توجه و تبلیغ پولی
اینستاگرام یک پلتفرم تجاری است و منطق آن، منطق اقتصاد توجه است:
- تبلیغ پولی (Boost) میتواند دامنه نمایش را بهطور چشمگیر گسترش دهد؛
- الگوریتم به پول و تعامل پاسخ میدهد، نه به عمق اجتماعی یا سیاسی.
در چنین ساختاری، عدد میتواند خریداری شود، حتی اگر حمایت واقعی وجود نداشته باشد.
جنجال؛ موتور پنهان وایرالشدن
در اینستاگرام، مخالفت و موافقت ارزش الگوریتمی مشابهی دارند:
- کامنت منفی، توهین یا جدل همگی «تعامل» محسوب میشوند؛
- مخالفان نیز ناخواسته به افزایش دیدهشدن محتوا کمک میکنند.
به این ترتیب، جنجال—نه اجماع—موتور اصلی وایرالشدن میشود.
بازتولید رسانهای و تثبیت توهم
وقتی رسانهها اعداد بازدید را برجسته میکنند:
- عدد به «خبر» تبدیل میشود؛
- موج دوم توجه شکل میگیرد؛
- و «توهم محبوبیت» بازتولید میشود.
در این چرخه، عدد جای تحلیل را میگیرد.
نسبت واقعی چگونه است؟
تجربههای رسانهای نشان میدهد:
- از هر ۱۰۰ بازدید، تنها درصد اندکی به تعامل معنادار میرسد؛
- سهم کنش سیاسی پایدار، بسیار کمتر از آن است.
در نتیجه، بازدیدهای میلیونی لزوماً نشاندهنده وجود پایگاه اجتماعی گسترده نیستند؛ اغلب بازتاب موفقیت یک پروژه رسانهایاند، نه یک جنبش واقعی.
جمعبندی
شبکههای اجتماعی میتوانند عدد بسازند، اما قدرت اجتماعی نه.
سیاست واقعی با سازمان، شبکه انسانی، و توان کنش جمعی سنجیده میشود—نه با شمارش بازدیدها. در غیاب این مؤلفهها، عددهای بزرگ بیشتر از آنکه نشانه قدرت باشند، نشانه کارکرد الگوریتماند.