گزارش: محمدرضا اسکندری، خبرنگار رادیو کوردانه از لاهه
رادیو کوردانه: سفر رضا پهلوی به مجلس نمایندگان هلند در لاهه، بیش از آنکه بهعنوان یک دیدار عادی سیاسی بازتاب یابد، به رویدادی بحثبرانگیز در میان ایرانیان، احزاب هلندی و رسانههای این کشور تبدیل شد. این دیدار با حضور هواداران پهلوی در بیرون پارلمان، انتقاد شماری از فعالان سیاسی و حقوق بشری ایرانی، و اعتراض به بسته بودن نشست رضا پهلوی همراه بود.
بر اساس گزارشهای منتشرشده در رسانههای هلندی و اسناد رسمی مجلس نمایندگان هلند، پیشنهاد دعوت از رضا پهلوی از سوی نیکول ماس و اولیس الیان، دو نماینده حزب مردم برای آزادی و دموکراسی، مطرح شد. این پیشنهاد با حمایت چند حزب راستگرا و محافظهکار روبهرو شد، اما احزابی مانند پرو، دنک، حزب حامی حیوانات، حزب سوسیالیست و ولت با آن مخالفت کردند.
رضا پهلوی روز دوشنبه در چارچوب یک برنامه ویژه در کمیسیون امور خارجی مجلس نمایندگان هلند حضور یافت. این برنامه در چند بخش برگزار شد. در بخش نخست، بابک رضاییدریاکناری، استاد روابط بینالملل در دانشگاه لیدن، و آرش غجرجزی، پژوهشگر دانشگاه اوترخت، بهعنوان کارشناس درباره ایران سخن گفتند.
در بخش دوم، شماری از فعالان سیاسی و حقوق بشری ایرانی دعوت شده بودند. نگین شیرآقایی، بنیانگذار شبکه آزادی و مجری پیشین بیبیسی، احمد نیسی از شورای هماهنگی سازمانهای اهوازی، عاصفه اسکندری، فعال حقوق بشر و بنیانگذار نور پلوس، عبیدالله بهعنوان نماینده جامعه بلوچهای هلند بهجای عبدالله جلمزهی، و تئومان شاهین بهعنوان نماینده سازمانهای آذری و ترکی در این بخش حضور داشتند.
در بخش سوم، عبدالله مهتدی، رهبر کومله، بهصورت ویدئویی سخنرانی کرد. سخنان او در ادامه انتقادهای بخشی از نیروهای کورد و اپوزیسیون نسبت به رویکرد رضا پهلوی مطرح شد؛ انتقادهایی که بر تمرکزگرایی، نادیده گرفتن تنوع ملی و سیاسی ایران و خطر تبدیل یک چهره به صدای واحد اپوزیسیون تأکید داشتند.
بخش چهارم برنامه به رضا پهلوی اختصاص داشت. این بخش از ساعت چهار تا پنج بعدازظهر بهصورت بسته برگزار شد؛ موضوعی که با اعتراض بخشی از حاضران و فعالان ایرانی روبهرو شد. بسته بودن نشست، حتی برای بسیاری از هواداران پهلوی، به یکی از محورهای اصلی انتقاد تبدیل شد.
محمدرضا اسکندری، خبرنگار رادیو کوردانه که در محل حضور داشت، میگوید هواداران پهلوی با تلاش گسترده و با بهکارگیری حدود بیست دستگاه اتوبوس از شهرها و کشورهای مختلف اروپایی توانسته بودند چند صد نفر را در لاهه گردهم آورند. به گفته او، برخلاف تبلیغات پیشین، خبری از تظاهرات چند هزار نفری نبود و رسانههای هلندی نیز تجمع را در سطح چند صد نفر گزارش کردند، نه چند هزار نفر.
به گفته محمدرضا اسکندری، سازماندهی هواداران پهلوی بر اساس مأموریتهای جداگانه در سه محل انجام شده بود. بخشی از آنان مأمور شده بودند در محل سخنرانی حضور یابند؛ محلی که ظرفیت آن حدود شصت نفر بود. شماری از این افراد تلاش کردند با پرچم، عکس و تیشرت رضا پهلوی وارد محل شوند، اما بر اساس مقررات مجلس هلند اجازه ورود با این نمادها به آنان داده نشد.
اسکندری میگوید گروهی از هواداران پهلوی که اجازه ورود با نمادهای سیاسی را نیافتند، در بیرون ساختمان مجلس و در محلی که شعار دادن در آن ممنوع بود، شروع به شعار دادن کردند. به گفته او، رفتار این گروه با فضای رسمی مجلس هلند و مقررات سکوت و نظم در ساختمان پارلمان همخوانی نداشت.
بر اساس مشاهدات محمدرضا اسکندری، تعدادی از هواداران پهلوی که ناچار شدند بدون عکس، تیشرت و پرچم وارد سالن شوند، هنگام سخنرانی آصفه اسکندری و یکی از سخنرانان بلوچ تلاش کردند با ایجاد سر و صدا مانع شنیده شدن سخنان آنان شوند. در پی این رفتار، رئیس جلسه اعلام کرد که «اینجا مجلس هلند است و هیچکس حق ندارد صدای فرد دیگری را خاموش کند». سپس دستور داده شد افراد اخلالگر از سالن خارج شوند.
پس از پایان جلسه، به گفته محمدرضا اسکندری، گروهی از هواداران پهلوی در بیرون اتاق و در سالن مرکزی مجلس شروع به شعار دادن و تهدید برخی از سخنرانان کردند. او میگوید شماری از آنان حتی تلاش کردند با برخی از مخالفان برخورد فیزیکی داشته باشند، اما پلیس و نیروهای امنیتی مجلس آنان را به عقب راندند و از ساختمان بیرون کردند.
اسکندری میگوید این رفتارها در فضایی رخ داد که طبق مقررات مجلس هلند باید سکوت، احترام به سخنرانان و امنیت حاضران رعایت میشد. به گفته او، رفتار این گروه با واکنش منفی و حتی تمسخر برخی از شهروندان و حاضران هلندی روبهرو شد؛ کسانی که با تعجب میپرسیدند آیا این افراد نمیدانند در مجلس هلند کسی حق ندارد با شعار، تهدید یا حمله لفظی صدای مخالف فکری خود را خاموش کند.
در بیرون مجلس نیز، بنا بر روایت محمدرضا اسکندری، شماری از زنان و مردان طرفدار پهلوی با ادبیاتی چالهمیدانی و لاتمآبانه تلاش کردند فضا را متشنج کنند. او میگوید آنان با بهکار بردن سخنان رکیک و تحریکآمیز در پی درگیری لفظی بودند، اما مخالفان واقعی رژیم جمهوری اسلامی، برای جلوگیری از بیآبرو شدن بیشتر جامعه ایرانی در برابر افکار عمومی هلند، سکوت و خویشتنداری پیشه کردند.
هواداران پهلوی در تجمع بیرونی با در دست داشتن پرچمهای پیش از انقلاب ایران و سر دادن شعارهایی علیه جمهوری اسلامی، از او بهعنوان گزینهای برای دوران پس از جمهوری اسلامی حمایت کردند. در میان چهرههای حاضر، شهره فشتالی نیز از دعوت رضا پهلوی حمایت کرد و گفت که صدای ایرانیان باید در هلند شنیده شود.
در مقابل، آصفه اسکندری، فعال حقوق بشر با پیشینه ایرانی ـ کوردی، نسبت به دعوت از رضا پهلوی انتقاد کرد و گفت چنین دعوتی میتواند این تصور نادرست را ایجاد کند که برای آینده ایران تنها یک صدا و یک فرد وجود دارد. او تأکید کرد مردم ایران بهدنبال «مرد قدرتمند جدید» نیستند، بلکه آزادی، کرامت و زندگی میخواهند.
احمد نیسی نیز از منظر اقلیت عرب اهوازی به مسئله نگاه کرد و نسبت به بازتولید سیاستهای تمرکزگرا و نادیده گرفتن حقوق ملیتها و جوامع غیرفارس در ایران هشدار داد. منتقدان در این نشست تأکید کردند که جامعه ایران، چه در داخل کشور و چه در تبعید، جامعهای متکثر است و نمیتوان آن را به یک خانواده سیاسی یا یک چهره خاص فروکاست.
پس از پایان سخنان ایرانیان دعوتشده به کمیسیون امور خارجی مجلس هلند و سخنان ویدئویی عبدالله مهتدی، بخش مربوط به رضا پهلوی بهصورت بسته آغاز شد. بنا بر روایت محمدرضا اسکندری، بهدلیل اعتراض به بسته بودن این بخش، بخش بزرگی از مهمانان و حاضران سالن را ترک کردند. بر اساس همین روایت، غیر از نیکول ماس و اولیس الیان از حزب مردم برای آزادی و دموکراسی و یک نماینده از حزب سیاسی اصلاحشده، دیگران همراه با مردم سالن را ترک کردند.
این ترک سالن، بهویژه پس از سخنان عبدالله مهتدی و دیگر فعالان ایرانی، نشان داد که اعتراض به شیوه برگزاری نشست تنها از سوی مخالفان جمهوری اسلامی نبود، بلکه بخشی از نیروهای اپوزیسیون و جامعه ایرانی نیز نسبت به اختصاص زمان بسته و جداگانه به رضا پهلوی معترض بودند.
منتقدان رضا پهلوی در این نشست و در گفتوگو با رسانههای هلندی تأکید کردند که پارلمان هلند نباید آینده ایران را از دریچه یک جریان یا یک خاندان سیاسی ببیند. آنان خواستار آن شدند که صدای نیروهای متنوع سیاسی، ملی، اجتماعی، زنان، کارگران، اقلیتها، فعالان حقوق بشر و جامعه مدنی ایران نیز شنیده شود.
در مقابل، حامیان رضا پهلوی او را چهرهای شناختهشده برای گذار از جمهوری اسلامی معرفی کردند و گفتند حضور او در پارلمان هلند میتواند توجه سیاستمداران اروپایی را به مسئله تغییر سیاسی در ایران جلب کند. با این حال، پوشش رسانههای هلندی و مشاهدات میدانی نشان داد که این سفر بیش از آنکه نشانه اجماع اپوزیسیون باشد، شکافها و اختلافنظرهای جدی در میان نیروهای ایرانی خارج از کشور را آشکار کرد.
در پایان نشست، رضا پهلوی از گفتوگوی خود با نمایندگان پارلمان هلند ابراز رضایت کرد، اما به دلیل بسته بودن بخش اصلی دیدار و پاسخ ندادن گسترده به پرسشهای رسانهها، ابهامها درباره محتوای دقیق گفتوگوها همچنان باقی ماند.
این سفر نشان داد که مسئله نمایندگی سیاسی ایرانیان در تبعید همچنان محل مناقشه است. تجمع چند صد نفری هواداران پهلوی در لاهه، در کنار انتقاد چهرههایی چون عاصفه اسکندری، احمد نیسی و عبدالله مهتدی، اخلال در سخنرانی برخی منتقدان، ترک سالن پس از سخنان عمومی و اعتراض به نشست بسته، تصویری دوگانه از این رویداد ساخت: از یکسو تلاش سازمانیافته سلطنتطلبان برای نمایش حمایت خیابانی، و از سوی دیگر مخالفت بخشی از جامعه سیاسی ایران با تبدیل یک چهره یا یک خاندان به صدای واحد اپوزیسیون.