در حالی که تهران مذاکره زیر فشار محاصره دریایی را نپذیرفته و عباس عراقچی پس از رایزنی در اسلامآباد راهی مسقط شده است، دونالد ترامپ تلاش کرد لغو سفر نمایندگان آمریکا به پاکستان را تصمیمی از موضع قدرت معرفی کند. همزمان، تیراندازی در ضیافت شام خبرنگاران کاخ سفید در واشینگتن، فضای سیاسی آمریکا را نیز متشنجتر کرد.
بحران ایران و آمریکا وارد مرحلهای تازه از ابهام شده است. جمهوری اسلامی میگوید تا زمانی که محاصره دریایی ادامه دارد، وارد مذاکره نخواهد شد؛ واشینگتن اما حاضر نیست این اهرم فشار را کنار بگذارد. در همین بنبست، دونالد ترامپ سفر استیو ویتکاف و جرد کوشنر به پاکستان را لغو کرد و گفت ایران «هر وقت بخواهد میتواند تماس بگیرد». چند ساعت بعد، تیراندازی در ضیافت شام خبرنگاران کاخ سفید، که ترامپ و همسرش نیز در آن حضور داشتند، بر فضای امنیتی و سیاسی واشینگتن سایه انداخت. ترامپ آسیبی ندید و مظنون بازداشت شد.
در حالی که تلاشهای دیپلماتیک برای آغاز دور تازه گفتوگوهای ایران و ایالات متحده در اسلامآباد به مرحلهای حساس رسیده بود، تصمیم دونالد ترامپ برای لغو سفر نمایندگانش به پاکستان، روند مذاکره را بار دیگر با ابهام روبهرو کرد.
این تصمیم در شرایطی اعلام شد که عباس عراقچی، وزیر خارجه جمهوری اسلامی، پس از دیدار با مقامهای پاکستانی، اسلامآباد را به مقصد مسقط ترک کرده بود. مقامهای ایرانی تأکید دارند که سفر عراقچی به پاکستان بخشی از رایزنیهای منطقهای بوده و تهران حاضر نیست زیر فشار محاصره دریایی وارد گفتوگو با آمریکا شود. در مقابل، دولت ترامپ میکوشد لغو سفر هیئت آمریکایی را نه عقبنشینی دیپلماتیک، بلکه تصمیمی از موضع برتری نشان دهد.
ترامپ: آنها هر وقت بخواهند تماس بگیرند
دونالد ترامپ روز شنبه اعلام کرد که سفر استیو ویتکاف و جرد کوشنر به پاکستان را لغو کرده است. این هیئت قرار بود برای بررسی امکان احیای گفتوگوها و رسیدن به توافقی درباره آتشبس و بحران ایران، راهی اسلامآباد شود.
ترامپ در توضیح این تصمیم گفت دلیلی نمیبیند نمایندگان آمریکا سفری طولانی انجام دهند، در حالی که به گفته او «همه کارتها» در اختیار واشینگتن است. او افزود ایران اگر خواهان مذاکره است، میتواند مستقیماً با آمریکا تماس بگیرد.
رئیسجمهور آمریکا همچنین مدعی شد که پس از لغو سفر هیئت آمریکایی، تهران پیشنهاد تازهای ارائه کرده که به گفته او «بهتر» از پیشنهاد قبلی بوده است؛ با این حال، او جزئیاتی از محتوای این پیشنهاد منتشر نکرد.
تهران: مذاکره زیر محاصره معنا ندارد
در سوی دیگر، جمهوری اسلامی همچنان بر این موضع پافشاری میکند که تا زمانی که محاصره دریایی بنادر ایران ادامه داشته باشد، مذاکرهای جدی با آمریکا شکل نخواهد گرفت. از نگاه تهران، واشینگتن نمیتواند همزمان از فشار نظامی و اقتصادی استفاده کند و از ایران انتظار ورود به گفتوگو داشته باشد.
همین اختلاف بر سر محاصره دریایی، به مهمترین مانع در مسیر مذاکرات تبدیل شده است. آمریکا این محاصره را اهرم فشار میداند و حاضر نیست پیش از گرفتن امتیاز، آن را کنار بگذارد. ایران نیز آن را نشانه ادامه جنگ و فشار میخواند و مذاکره در چنین شرایطی را بیمعنا میداند.
نتیجه این وضعیت، بنبستی است که نه جنگ را پایان داده و نه راه مذاکره را باز کرده است.
پاکستان میانجی، اما بدون تضمین موفقیت
پاکستان در هفتههای اخیر تلاش کرده است نقش میانجی میان تهران و واشینگتن را بر عهده بگیرد. دیدار عباس عراقچی با مقامهای ارشد پاکستانی، از جمله نخستوزیر و فرمانده ارتش، بخشی از همین تلاشها بود.
با این حال، لغو سفر نمایندگان آمریکا نشان داد که اسلامآباد هنوز نتوانسته دو طرف را به نقطه مشترک برساند. گزارشها حاکی است که کانالهای ارتباطی بهطور کامل بسته نشده و احتمال بازگشت عراقچی به اسلامآباد همچنان مطرح است، اما هیچ نشانه روشنی از آغاز مذاکرات رسمی دیده نمیشود.
تیراندازی در ضیافت شام خبرنگاران کاخ سفید
همزمان با این بحران خارجی، صحنه سیاسی آمریکا نیز شاهد یک حادثه امنیتی تازه بود. در ضیافت شام انجمن خبرنگاران کاخ سفید در واشینگتن، که دونالد ترامپ و ملانیا ترامپ نیز در آن حضور داشتند، تیراندازی رخ داد و نیروهای امنیتی رئیسجمهور آمریکا را از محل خارج کردند.
بر اساس گزارش رویترز، فرد مسلح در نزدیکی محل برگزاری مراسم تلاش کرده بود از محدوده امنیتی عبور کند. یک مأمور سرویس مخفی هدف قرار گرفت، اما به دلیل پوشش حفاظتی آسیب جدی ندید. ترامپ، همسرش و مقامهای ارشد دولت آمریکا آسیبی ندیدند و مظنون بازداشت شد.
خبرگزاری آسوشیتدپرس نیز گزارش داد که فرد مهاجم به سوی سالن محل برگزاری مراسم حرکت کرده بود و پس از تیراندازی، مهمانان برای دقایقی زیر میزها پناه گرفتند. مقامهای امنیتی گفتهاند انگیزه فرد مهاجم هنوز روشن نیست و تحقیقات ادامه دارد.
این حادثه اگرچه مستقیماً به بحران ایران مربوط نیست، اما در فضایی رخ داد که دولت ترامپ همزمان با فشارهای خارجی، در داخل آمریکا نیز با نگرانیهای امنیتی و سیاسی تازهای روبهرو شده است.
هرمز؛ گره اصلی بحران
در مرکز این بحران، تنگه هرمز قرار دارد؛ آبراهی که بخش مهمی از نفت و گاز جهان از آن عبور میکند. ادامه محاصره دریایی، تهدیدهای متقابل و بیاعتمادی میان تهران و واشینگتن، این مسیر حیاتی را به یکی از حساسترین نقاط جهان تبدیل کرده است.
اگر این وضعیت ادامه پیدا کند، بحران فقط میان ایران و آمریکا باقی نخواهد ماند. بازار انرژی، کشورهای منطقه، اروپا و قدرتهایی مانند روسیه و چین نیز ناگزیر درگیر پیامدهای آن خواهند شد.
آیندهای نامعلوم میان جنگ و مذاکره
تحولات اخیر نشان میدهد که نه مسیر جنگ بسته شده و نه راه مذاکره باز است. ترامپ میکوشد لغو سفر نمایندگانش به پاکستان را نشانه قدرت آمریکا معرفی کند، اما در عمل این تصمیم، ابهام درباره آینده مذاکرات را بیشتر کرده است. تهران نیز با پافشاری بر شرط رفع محاصره دریایی، نشان میدهد حاضر نیست زیر فشار نظامی و اقتصادی وارد گفتوگو شود.
در چنین شرایطی، جهان با پرسشی بیپاسخ روبهروست: آیا این بحران سرانجام به میز مذاکره بازمیگردد، یا بنبست فعلی بار دیگر راه را برای تشدید درگیری نظامی باز خواهد کرد؟
فعلاً پاسخ روشنی وجود ندارد. آنچه روشن است، این است که بحران ایران و آمریکا وارد مرحلهای خطرناکتر و نامطمئنتر شده است؛ مرحلهای که در آن هر تصمیم ناگهانی، چه در واشینگتن و چه در تهران، میتواند مسیر تحولات را بهکلی تغییر دهد.