بازنشستگان، کارگران و دانشجویان در روزهای اخیر بار دیگر در کانون فشارهای معیشتی، صنفی و امنیتی قرار گرفتهاند. در حالی که بازنشستگان و کارگران در چند شهر ایران با برگزاری تجمع و راهپیمایی خواستار رسیدگی به مطالبات اقتصادی، درمانی و صنفی خود شدند، گزارشهایی از دانشگاه تهران نیز از احضار گسترده دانشجویان، صدور احکام سنگین انضباطی و تشدید فضای امنیتی در این دانشگاه حکایت دارد.
روز یکشنبه ۷ تیر ۱۴۰۵، در ادامه سلسله اعتراضهای سراسری بازنشستگان و کارگران، تجمعهایی در شوش، اهواز، دزفول، کرمانشاه، تهران، اصفهان و رشت برگزار شد. معترضان در این شهرها با شعارهایی علیه فقر، تورم، گرانی، تبعیض و بیتوجهی نهادهای رسمی، خواستار بهبود وضعیت معیشت، درمان، افزایش مستمریها و تحقق حقوق صنفی خود شدند.
در شوش، بازنشستگان تأمین اجتماعی در گرمای بالای ۵۰ درجه خوزستان راهپیمایی و تجمع اعتراضی برگزار کردند. آنان با شعارهایی چون «فقط کف خیابون، به دست میاد حقمون» و «خیابان سنگر است؛ مبارزه تا تحقق مطالبات ادامه دارد» تأکید کردند که تا رسیدن به حقوق خود از اعتراض خیابانی دست نخواهند کشید.
بازنشستگان شوش همچنین شعارهایی مانند «ظلم و ستم کافیه، سفره ما خالیه»، «بازنشسته به پا خیز برای رفع تبعیض»، «بازنشسته داد بزن، حقتو فریاد بزن»، «تا حق خود نگیریم از پای نمینشینیم» و «افزایش مزایا حق مسلم ماست» سر دادند. شعار «نه مجلس نه دولت، نیستند به فکر ملت» نیز بیانگر بیاعتمادی معترضان به نهادهای رسمی بود.
در اهواز، گروهی از کارگران و بازنشستگان مقابل ساختمان سازمان تأمین اجتماعی در منطقه فرهنگشهر، میدان کارگر، تجمع کردند و خواستار پاسخگویی مسئولان به وضعیت معیشتی و درمانی خود شدند. در دزفول نیز جمعی از بازنشستگان تأمین اجتماعی مقابل اداره این سازمان گرد آمدند و نسبت به شرایط نابسامان و فاجعهبار معیشت و درمان اعتراض کردند.
در کرمانشاه، بازنشستگان مقابل ساختمان تأمین اجتماعی تجمع کردند و شعارهایی چون «بیکاری، تورم، بلای جان مردم»، «تجمع، اعتراض، حق مسلم ماست»، «تورم، گرانی، نه به جنگ و ویرانی»، «ظلم و ستم فراوان، ما را کشاند خیابان» و «فقر، فساد، تورم، بلای جان مردم» سر دادند. معترضان همچنین خواستار آزادی کارگران، معلمان، معترضان و زندانیان سیاسی شدند.
در تهران نیز بازنشستگان در چارچوب «یکشنبه اعتراضی» با شعارهایی چون «نان گران، دارو گران، دولت شده دشمن جان»، «کارگر زندانی آزاد باید گردد» و «معلم زندانی آزاد باید گردد» بر پیوند مطالبات معیشتی با آزادیهای اجتماعی و حق اعتراض تأکید کردند. آنان همچنین به گرانی دارو و دشوارتر شدن دسترسی به درمان اعتراض کردند و گفتند: «با گرانی دارو، درمان شده درد ما.»
در اصفهان، بازنشستگان فولاد و ذوبآهن مقابل استانداری تجمع کردند. این تجمع در اعتراض به قطع بیمه درمانی برگزار شد و به بسته شدن خیابان مقابل استانداری انجامید. بازنشستگان فولاد میگویند وضعیت بیمه و درمان یکی از جدیترین بحرانهای زندگی آنان است و قطع یا محدود شدن خدمات درمانی، فشار تازهای بر خانوادههای بازنشستگان وارد کرده است.
مطالبات مطرحشده در تجمعهای روز یکشنبه تنها به افزایش مستمری و مزایا محدود نبود. بازنشستگان و کارگران خواستار بهبود معیشت، افزایش قدرت خرید، مهار تورم و گرانی، تثبیت قیمت کالاها و خدمات اساسی، کنترل اجارهبهای مسکن، آموزش و درمان رایگان و همگانی، ایجاد فرصتهای شغلی و مقابله با بیکاری شدند.
در بیانیهها و شعارهای منتشرشده از این تجمعها همچنین بر حق اعتراض، حق اعتصاب و حق ایجاد تشکلهای مستقل کارگری تأکید شده است. معترضان خواستار پایان دادن به بازداشت و زندانی کردن معترضان، رفع فضای امنیتی، مقابله با فساد و چپاول منابع عمومی، رفع تبعیض و نابرابری و تحقق عدالت اجتماعی شدند.
یکی از محورهای برجسته این اعتراضها تأکید بر ضرورت تشکلیابی سراسری بازنشستگان بود. در گزارشهای منتشرشده آمده است که برای رساتر شدن صدای واحد بازنشستگان، باید اتحادیهای منسجم و سراسری شکل بگیرد. شعار «نان، کار، آزادی؛ زندگی شایسته، حق همگان است» و جمله «نان و آزادی از هم جداییناپذیرند» نیز در این اعتراضها بازتاب گستردهای داشت.
همزمان با تداوم اعتراضهای خیابانی کارگران و بازنشستگان، گزارشهای منتشرشده از دانشگاه تهران از آغاز موج تازهای از احضار و برخوردهای انضباطی با دانشجویان این دانشگاه حکایت دارد. به گزارش کانال «دانشگاه تهران-دانشجو»، دستکم ۴۰ دانشجو به کمیته انضباطی احضار شدهاند و با اتهامهایی سنگین روبهرو هستند؛ روندی که این رسانه دانشجویی آن را بخشی از تشدید فضای امنیتی در دانشگاه تهران توصیف کرده است.
بر اساس این گزارش، آغاز موج جدید احضارها به وقایع هفته نخست اسفند ۱۴۰۴ بازمیگردد. پیامکها و تماسهای تلفنی برای احضار دانشجویان از دوشنبه ۴ اسفند آغاز شد و پس از شروع جنگ، با وجود غیرحضوری شدن دانشگاه، شدت بیشتری گرفت.
کانال دانشگاه تهران-دانشجو میگوید تماسگیرندگان بدون ارائه مستندات مشخص، اتهاماتی را به دانشجویان نسبت داده و از آنان خواستهاند دفاعیههای خود را پیش از تشکیل جلسه، به صورت آنلاین به ایمیل دبیرخانه شورای انضباطی ارسال کنند. این در حالی است که بر اساس شیوهنامه انضباطی دانشجویان مصوب ۱۴۰۳، تفهیم اتهام، ارائه مستندات و اخذ دفاعیات باید در چارچوب جلسات حضوری کمیته بدوی انجام شود و ارسال دفاعیه از طریق ایمیل نمیتواند جایگزین قانونی این روند باشد.
در این احضارها، دانشجویان با اتهامهایی چون «ایجاد بلوا و آشوب»، «عنصر اصلی تجمع غیرقانونی»، «توهین به شعائر ملی و مذهبی»، «سردادن شعارهای ساختارشکنانه» و «اخلال در روند دانشگاه» روبهرو شدهاند. گزارش یادشده تأکید میکند که هویت دستکم ۴۰ دانشجوی احضارشده تا زمان انتشار گزارش احراز شده است.
یکی از مهمترین موارد مطرحشده در این گزارش، صدور حکم اخراج برای امیرمحمد کریمی و مهیار افتخاری، دو دانشجوی ورودی ۱۴۰۴ مهندسی پلیمر است. این دو دانشجو پیشتر در احکام غیابی به دو ترم محرومیت از تحصیل محکوم شده بودند، اما در ادامه با حکم بدوی اخراج مواجه شدند. بر اساس گزارش دانشگاه تهران-دانشجو، امیرمحمد کریمی هنگام صدور این احکام در بازداشت بوده و بدون حضور در جلسه کمیته انضباطی، ابتدا به محرومیت از تحصیل و سپس به اخراج محکوم شده است.
در این گزارش همچنین به نقش کانالهای تلگرامی منتسب به بسیج در پروندهسازی علیه دانشجویان اشاره شده است. دانشگاه تهران-دانشجو میگوید برخی محتواهای منتشرشده در این کانالها، بدون تحقیق مستقل، به عنوان مستندات پروندههای انضباطی مورد استفاده قرار گرفتهاند و در تغییر یا تشدید احکام برخی دانشجویان نقش داشتهاند.
جلسات بدوی کمیته انضباطی از چهارشنبه ۲۷ خرداد آغاز شده است. اما گزارشهای دریافتی از این جلسات نیز از تداوم تخلف از شیوهنامه انضباطی خبر میدهد. به گفته منابع دانشجویی، روند تفهیم اتهام، نحوه احضار، اخذ دفاعیه و استفاده از مستندات با اصول قانونی و حقوق دفاعی دانشجویان همخوانی نداشته است.
همزمان گزارشهایی از اعمال محدودیت برای ورود برخی دانشجویان به پردیسهای دانشگاه تهران و اخذ تعهد از تعدادی از آنان منتشر شده است. این اقدامات، در کنار احضارهای گسترده و احکام سنگین انضباطی، نشاندهنده تشدید کنترل امنیتی و انضباطی بر فضای دانشگاه تهران است.
تا این لحظه، احکام بدوی بسیاری از دانشجویان احضارشده هنوز صادر نشده است. با این حال، ابعاد گزارششده از احضارها، نوع اتهامها، صدور احکام غیابی، اخراج دانشجویان و استفاده از پروندهسازی رسانههای نزدیک به بسیج، نگرانیها درباره نقض حقوق دانشجویان و گسترش سرکوب در دانشگاه تهران را افزایش داده است.
تداوم تجمعهای یکشنبههای اعتراضی و همزمانی آن با موج تازه برخوردهای انضباطی در دانشگاه تهران نشان میدهد فشار بر گروههای مختلف اجتماعی، از بازنشستگان و کارگران تا دانشجویان، همچنان ادامه دارد. در یک سوی این وضعیت، بحران معیشت، درمان، فقر و تورم مردم را به خیابان کشانده است و در سوی دیگر، فضای امنیتی و انضباطی، حق اعتراض و تشکلیابی را هدف قرار داده است.
شعار مشترک معترضان در شهرهای مختلف، از خوزستان تا گیلان، روشن بود: «فقط کف خیابان به دست میآید حقمان.» در کنار آن، پیام دانشجویان نیز بر دفاع از حق اعتراض، رعایت حقوق قانونی و مقابله با پروندهسازی و سرکوب تأکید دارد؛ پیامی که نشان میدهد مطالبات معیشتی، صنفی و آزادیهای اجتماعی بیش از پیش به هم گره خوردهاند.